# Němska

51.1610.45

Zwjazkowa republika Němska|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Bundesrepublik Deutschland |
| stolica | Berlin |
| přestrjeń | 357.092 km² |
| wobydlerstwo | 83.237.124 (2021) |
| hustosć | 233,1 wob./km² |
| forma knježerstwa | zwjazkowa republika |
| hłowa stata | zwjazkowy prezident Frank-Walter Steinmeier (wot 2017) |
| šef knježerstwa | zwjazkowy kancler Friedrich Merz (wot 2025) |
| měna | euro |
| hamtska rěč | němčina |
| připóznate mjeńšinowe rěče | danšćina, hornjoserbšćina, delnjoserbšćina, delnjoněmčina (delnjosakšćina), frizišćina. |
| hymna | *Lied der Deutschen* (třeća štučka) |
| narodny swjatk | 3. oktobra (Dźeń němskeje jednoty) |
| časowe pasmo | UTC+1 UTC+2 MESZ (měrc–oktober) |
| nastaće | 23. meja 1949 3. oktobra 1990 (znowazjednoćenje)
18. januara 1871 (Němske mócnarstwo) |
| Top Level Domain | .de |
| telefon | +49 |
| awtowa značka | D |
| Połoženje Němskeje w Europje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Němska** (němsce *Deutschland*, hamtsce *Bundesrepublik Deutschland*, **Zwjazkowa republika Němska**) je w Zakładnym zakonju konstituowany federalny srjedźoeuropski stat z 83 milionami wobydlerjow, kotryž wobsteji ze 16 Zwjazkowych krajow. Zwjazkowa republika je swobodniski-demokratiski a socialny prawny stat a woznamjeni najmłódšu formu němskeho narodneho stata. Stolica Němskeje je Berlin.

Němska je sobuzałožer Europskeje unije (EU) kaž tež jeje na wobydlerstwo najbohatši kraj a twori ze 17 dalšimi statami EU měnowu uniju, europasmo. Wona je čłon UNO, OECD, NATO, G7 a G20. Zwjazkowa republika Němska płaći jako politisce wliwapołny stat w Europje a je často pytany partnerski kraj na globalnej runinje.

Po nominalnym nutřkokrajnym bruttoprodukće je Němska najwjetše ludowe hospodarstwo Europy a štwórte najwjetše swěta. W lěće 2012 běše wona třeći najwjetši ekstportowy a importowy stat. Indeks za čłowjeske wuwiće liči Němsku k jara wysoko wuwitym krajam.

## Geografija

Němska mjezuje na dźewjeć susodne kraje (Danska w sewjeru; Nižozemska, Belgiska a Luxemburgska w zapadźe; Francoska w juhozapadźe; Šwicarska a Awstriska w juhu; Čěska a Pólska we wuchodźe), na Sewjerne a Baltiske morjo w sewjeru a w juhu na hory Alpy. Němska leži w měrnym klimowym pasmje, liči z 83 milionami wobydlerjow k husće wobsydlenym statam a płaći mjezynarodnje jako kraj z třećej najwyšej ličbu připućowarjow.

Z něhdźe 3,6 milionami wobydlerjow na 892 km² je Berlin najwjetše město kaž tež kulturelne a medijowe srjedźišćo kraja. Dalše wulkoměsta su Hamburg (1,9 mil. wobydlerjow), Mnichow (1,5 mil. wobydlerjow), Köln (1,1 mil. wobydlerjow) a Frankobrod nad Mohanom (0,75 mil. wobydlerjow).

*Hlej tež: Lisćina najwjetšich městow w Němskej*
Najwažniše rěki Němskeje su Ryn na zapadźe, Dunaj na juhu kaž tež Łobjo a Wódra na wuchodźe. Najwjetše jězory su Bodamski jězor, kotryž pak jenož zdźěla k Němskej słuša, Morica a Chiemski jězor.

## Stawizny

Wot 7. oktobra 1949 do 3. oktobra 1990 wobsteještej dwaj němskej stataj: Němska zwjazkowa republika a Němska demokratiska republika.

## Politika

Wustawa a tuž prawizniski a politiski fundament Zwjazkoweje republiki je Zakładny zakoń, kotryž bu dnja 23. meje 1949 přiwzaty. Najwyše wustawowe organy Němskeje su Zwjazkowy sejm a Zwjazkowa rada (legislatiwa), Zwjazkowe knježerstwo z kanclerom (eksekutiwa) a Zwjazkowe wustawowe sudnistwo (judikatiwa). Hłowa stata je Zwjazkowy prezident, kotryž w poprawnym zmysle njeje čłon eksekutiwy.

Wot meje 2025 knježi na zwjazkowej runinje tak mjenowana wulka koalicija z CDU, CSU a SPD pod kanclerom Friedrichom Merzom.

## Zwjazkowe kraje Němskeje

Hač k znowazjednoćenju němskeju statow wobsteješe Zwjazkowa republika Němskeje z 11 zwjazkowych krajow. W lěće 1990 so pjeć nowych krajow, Braniborska, Durinska, Mecklenburgsko-Předpomorska, Sakska a Saksko-Anhaltska, přidruži.

Zwjazkowe kraje Němskeje zwjazkoweje republiki su dźensa:

| Mapa Němskeje ze zarysowanymi hranicami krajow | kraj | stolica | płonina (tys. km²) | wobydlerstwo (2024) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Badensko-Württembergska | Stuttgart | 35,7 | 11.339.260 |
| Bayerska | Mnichow | 70,5 | 13.435.062 |
| Berlin(1) |  | 0,892 | 3.782.202 |
| Braniborska | Podstupim | 29,5 | 2.556.747 |
| Bremen(1) |  | 0,404 | 691.703 |
| Delnja Sakska | Hannover | 47,6 | 8.161.981 |
| Durinska | Jarobrod | 16,2 | 2.122.335 |
| Hamburg(1) |  | 0,755 | 1.964.021 |
| Hessenska | Wiesbaden | 21,1 | 6.420.729 |
| Mecklenburgsko-Předpomorska | Zwěrin | 23,2 | 1.629.464 |
| Porynsko-Pfalca | Mohuč | 19,8 | 4.174.311 |
| Posaarska | Saarbrücken | 2,57 | 994.424 |
| Sakska | Drježdźany | 18,4 | 4.042.422 |
| Saksko-Anhaltska | Dźěwin | 20,4 | 2.180.448 |
| Schleswigsko-Holsteinska | Kiel | 15,8 | 2.965.691 |
| Sewjerorynsko-Westfalska | Düsseldorf | 34 | 18.190.422 |
| (1) Berlin a Hamburg stej měsće, kotrejž matej prawej krajej. Bremen je tež měšćanski stat, kotryž wobsteji z městow Bremen a Bremerhaven.  |

## Žórła

## Wotkazy

 **Commons: Němska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Zwjazkowe knježerstwo
* Zwjazkowy prezident
* Zwjazkowy kancler
* Zwjazkowy sejm
* Zwjazkowa rada

Čłonske staty Europskeje unije

Awstriska |
Belgiska |
Bołharska |
Cypernska |
Čěska |
Danska |
Estiska |
Finska |
Francoska |
Grjekska |
Chorwatska |
Irska |
Italska |
Letiska |
Litawska |
Luxemburgska |
Madźarska |
Malta |
Němska |
Nižozemska |
Portugalska |
Pólska |
Rumunska |
Słowakska |
Słowjenska |
Španiska |
Šwedska

Kandidaty:
Čorna Hora |
Serbiska |
Sewjerna Makedonska |
Turkowska

Staty a *wotwisne teritorije* w Europje

**Staty**

• Albanska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bołharska
• Bosniska a Hercegowina
• Čěska
• Čorna Hora
• Danska
• Estiska
• Finska
• Francoska
• Grjekska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Letiska
• Liechtenstein
• Litawska
• Luxemburgska
• Madźarska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Němska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pólska
• Portugalska
• Rumunska
• Ruska1
• San Marino
• Serbiska
• Sewjerna Makedonska
• Słowakska
• Słowjenska
• Španiska
• Šwedska
• Šwicarska
• Turkowska1
• Ukraina
• Vatikanske město
• Zjednoćene kralestwo

Zwadne teritorije: *Kosowo*
• *Podnisterska*

Druhe teritorije: *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretanja*
• *Ferejske kupy*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Guernsey*
• *Jendźelska*
• *Jersey*
• *Katalanska*
• *Korniska*
• *Łužica*
• *Man*
• *Sewjerna Irska*
• *Svalbard*
• *Šotiska*
• *Waliziska*

1 Leži zdźěla w Aziji.