Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nowa Jendźelska

Geografiska karta Noweje Jendźelskeje
**Nowa Jendźelska** (jendźelsce *New England*, nuːˈɪŋɡlənd) je kónčina na sewjerowuchodźe Zjednoćenych statow při wuchodnym pobrjoze Sewjerneje Ameriki, kotraž płaći nimo Virginije jako jedne z wuchadźišćow europskeho wobsydlenja kontinenta. Do regiona słušeja dźensniše zwjazkowe staty Connecticut, Maine, Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island a Vermont.

Mjeno pochadźa z knihi *A Description of New England* jendźelskeho zóldnarja a dyrdomdejnika Johna Smitha, kiž pućowaše w lěće 1614 přez tule kónčinu. Kolonizacija Noweje Jendźelskeje zahaji so w zažnym 17. lětstotku při brjohach Atlantiskeho oceana. 1620 załoži so kolonija Plymouth. Po 1629 wupućowachu tysacy puritanow z Jendźelskeje do tutoho regiona a załožichu tam dalše sydlišća kaž Boston, Salem a Roxbury.

Boston sta so w běhu 18. lětstotku z jednym wot najwuznamnišich ameriskich přistawnych městow a je hač do dźensnišeho najwjetše město Noweje Jendźelskeje. Njeměr wokoło tak mjenowaneje Boston Tea Party dnja 16. decembra 1773 płaći jako wuwołacy faktor Ameriskeje wójny wo njewotwisnosć, čehoždla je Nowa Jendźelska tak rjec „kolebka“ Zjednoćenych statow.

## Wotkaz

 **Commons: Nowa Jendźelska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Islandska

65-18

Islandska|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Lýðveldið Ísland |
| stolica | Reykjavik |
| přestrjeń | 103.125 km² |
| wobydlerstwo | 331.918 (2015) |
| hustosć | 3,2 wob./km² |
| forma knježerstwa | republika |
| hłowa stata | prezident Guðni Th. Jóhannesson (wot 2016) |
| šef knježerstwa | ministerska prezidentka Katrín Jakobsdóttir (wot 2017) |
| měna | islandska króna |
| hamtska rěč | islandšćina |
| hymna | Lofsöngur‬ |
| časowe pasmo | UTC |
| njewotwisnosć | 1. decembra 1918 wot Danskeje |
| Top Level Domain | .is |
| telefon | +354 |
| Połoženje Islandskeje w Europje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Islandska** je kupowy stat z něhdźe 300.000 wobydlerjemi w sewjernym dźělu Atlantiskeho oceana, mjez Skandinawiskej a Grönlandskej. Jeho hłowne a najwjetše město je Reykjavík při juhozapadnym brjoze. Hłowna kupa Islandskeje je zdobom najwjetša wulkaniska kupa na swěće.

Islandska je załoženski čłon NATO.

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Islandska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Staty a *wotwisne teritorije* w Europje

**Staty**

• Albanska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bołharska
• Bosniska a Hercegowina
• Čěska
• Čorna Hora
• Danska
• Estiska
• Finska
• Francoska
• Grjekska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Letiska
• Liechtenstein
• Litawska
• Luxemburgska
• Madźarska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Němska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pólska
• Portugalska
• Rumunska
• Ruska1
• San Marino
• Serbiska
• Sewjerna Makedonska
• Słowakska
• Słowjenska
• Španiska
• Šwedska
• Šwicarska
• Turkowska1
• Ukraina
• Vatikanske město
• Zjednoćene kralestwo

Zwadne teritorije: *Kosowo*
• *Podnisterska*

Druhe teritorije: *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretanja*
• *Ferejske kupy*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Guernsey*
• *Jendźelska*
• *Jersey*
• *Katalanska*
• *Korniska*
• *Łužica*
• *Man*
• *Sewjerna Irska*
• *Svalbard*
• *Šotiska*
• *Waliziska*

1 Leži zdźěla w Aziji.
# Ryn

Ryn| Rhein/Rhin/Rijn
  |
|  Karta přitočnišća |
| ćeče přez

  | Šwicarsku, Awstrisku, Liechtenstein, Francosku, Němsku, Nižozemsku
 |
| žórło

  | w šwicarskich Alpach ((694461 / 165326)46.63258.6722222222222 ) |
| wysokosć
 | 2345 m
 |
| wuliw

  | pola Rotterdama do Sewjerneho morja (51° 58′ 52″ S, 4° 4′ 54″ W51.9811111111114.0816666666667 ) |
| wysokosć
 | 0 m
 |
| rěčina

  | Aare, Neckar, Mohuč, Mosela, Ruhr, Maas
 |
| dołhosć

  | 1230 km
 |
| přestrjeń rěčiny

  | 224.400 km²
 |

**Ryn** (němsce *Rhein*, francosce *Rhin*, nižozemsce *Rijn*) je wažna a dołha rěka w zapadnej Europje. Ryn je z 1.230 kilometrami po Dunaju druha najdlěša rěka a jeho přitočnišćo wobjimuje 224.400 km² we wósom krajach. Wužórli so w Alpach a ćeče přez Šwicarsku, Liechtenstein a Awstrisku do Bodamskeho jězora, z kotrehož přez *Rheinfall* wuběži, najsylniši wodopad w Europje. Dale běži přez Němsku, Francosku a Nižozemsku, hdźež so pola Rotterdama z deltu do Sewjerneho morja wuliwa.

Ryn w Düsseldorfje při niłkej wodźe
Dla centralneho połoženja w srjedźoeuropskim kanalowym systemje je Ryn najwažniši wodowy puć Němskeje. Jako něhdyša hranica mjez Francoskej a Němskej hraješe nimo toho wulku rólu jako symbol němskeho nacionalizma a bu jako „wótc Ryn“ pomjenowany.

Najwažniše přitoki Ryna su Aare w Šwicarskej kaž tež Neckar, Mohan, Mosela a Ruhr w Němskej.

Wuznamne města při rěce su Basel, Strasbourg, Ludwigshafen, Mohuč, Koblenz, Bonn, Köln, Düsseldorf, Duisburg a Rotterdam.

## Wotkaz

 **Commons: Ryn** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Holocaust

Hłowny zajězd koncentraciskeho lěhwa *Auschwitz*, najwjetšeho zaničowanskeho lěhwa holocausta
Jako **holocaust** (ze starogrjekskeho ὁλόκαυστος *holókaustos*, „dospołnje spalene“; tež *Shoah* z hebrejskeho הַשּׁוֹאָה *ha'Schoah*, „katastrofa“) woznamjenja so nacionalsocialistiske ludomordarstwo europskich Židow za čas Druheje swětoweje wójny, při čimž buchu mjez 5,6 a 6,3 milionow Židow zamordowani. Němcy a jeho pomocnicy wuwjedźechu jón wot 1941 do 1945 systematisce a wot 1942 tež z industrielnymi metodami ze zaměrom, wšěch Židow w němskim knjejstwowym pasmje zničić. Tute najwjetše organizowane złóstnistwo w stawiznach čłowjestwa měješe swój zakład w statnje propagowanym antisemitizmje a wotpowědnym rasistiskim zakonjedawstwje nacionalsocialistiskeje Němskeje. Rozsud za zamordowanje wšěch Židow steješe we wuskim zwisku z nadpadom Němskeje na Sowjetski zwjazk w juniju 1941.

Najwjetši podźěl woporow pochadźeše z 1939 resp. 1941 wobsadźeneje Pólskeje (wokoło tři miliony) a z wobsadźenych kónčin Sowjetskeho zwjazka (mjez jednej a dwěmaj milionomaj).

## Wotkazy

 **Commons: Holocaust** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Chronologija holocausta (němsce)
* Shoah.de (němsce)
* Datowa banka woporow wopomnišća Yad Vashem (jendź.)
# Tula

**Tula**| rusce | **Тула** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tula na karće RuskejeDEC

|  |
| --- |
| Tula  |

 |

 |
| Wopon a chorhoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
| wopon | chorhoj |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Ruska |
| oblasć |  Tulska |
| wysokosć | 170 metrow n.m.hł. |
| přestrjeń | 145,8 km² |
| wobydlerstwo | 501.169 *(14. okt 2010)* |
| hustosć zasydlenja | 3437 wob. na km² |
| póstowe čisło | 300000 – 300999 |
| předwólba | +7 4872 |
| awtowa značka | 71 |
| webstrona |  |
| **Tula na karće Tulskeje oblasće** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Tula na karće Tulskeje oblasćeDEC

|  |
| --- |
| Tula  |

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

54.237.616666666667

**Tula** (rusce *Тула*) je wulkoměsto w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje něhdźe 200 kilometrow južnje Moskwy a je z poł milionom wobydlerjow najwjetše město a stolica Tulskeje oblasće. Tula je wuznamne industrialne srjedźišćo a wažne stejišćo ruskeje brónjoweje industrije. Z wjele twarskimi pomnikami a krjemlom ze 16. lětstotka je město tež woblubowany turistiski cil.

Sydlišćo je so w lěće 1146 załožiło.

## Literatura

* Тула, губернский город// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło

## Wotkazaj

 **Commons: Tula** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficielne webstrony
# Rahačow

**Rahačow**| swójske mjeno | **Рагачоў, Рогачёв** |
|

|  |
| --- |
| Rahačow na karće BěłoruskejeDEC |

 |
| Wopon a chorhoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
| wopon | chorhoj |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Běłoruska |
| oblasć |  Homel |
| wysokosć | 136 metrow n.m.hł. |
| wobydlerstwo | 34.825 (2017) |
| póstowe čisło | 247250 |
| předwólba | (+375) 2339 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

53.130.05

**Rahačow** (běłorusce Рагачоў; rusce Рогачёв/ *Rogačow*) je město w Homelskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Rahačowskeho rajona.

Leži při prawym brjoze Dnjepra něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Homela.

Ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1142 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Žórła

## Literatura

* Rohaczów/ Słownik geograficznym Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa, 1888.

## Wotkaz

 **Commons: Rahačow** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Města a sydlišća měšćanskeho typa **w Homelskej oblasći**

Buda-Kašaljowa |
Čačersk |
Dobruš |
Homel |
Chojniki |
Jelsk |
Kalinkawičy |
Mazyr |
Narowlja |
Petrykaw |
Rahačow |
Rečyca |
Swjetlahorsk |
Turaw |
Wasilewičy |
Wjetka |
Žlobin |
Žytkawičy

**Sydlišća měšćanskeho typa**

Akcjabrsk |
Azaryčy |
Brahyn |
Cerachowka |
Kamaryn |
Kapatkewičy |
Karma |
Lelčycy |
Lojew |
Paryčy |
Sasnowy Bor |
Strešyn |
Uwarawičy |
Zarečča