# azerbajdźanšćina

Azərbaycan dili
azerbajdźanšćina| kraje | Azerbajdźan, Iran |
| rěčnicy | 25 milionow |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | turkowske rěče
georgišćina |
| družina pisma | łaćonski alfabet |
| oficielny status |
| hamtska rěč | Azerbajdźan |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
az
 |
| ISO 639-2:
  | (B) aze
  | (T) kat
  |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
aze (makrorěč)
* azj (sewjerna az.)
* azb (južna az.)
 |
| **wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wopytaj wikipediju **w azerbajdźanšćinje**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Azerbajdźanski rěčny teritorij
**Azerbajdźanšćina** (azerbajdźansce *Azərbaycan dili*) słuša k juhozapadnej hałuzy turkowskich rěčow a je hłowna a hamtska rěč w Azerbajdźanje. Wona rěči so wot někak 20 do 30 milionow ludźi, při čimž njebydli wjetšina rěčnikow w Azerbajdźanje, ale w sewjerozapadnym Iranje. Južna azerbajdźanšćina, kotraž so tam rěči a kotraž je najwažniša turkowska rěč w Iranje, ma někak 17 milionow rěčnikow, sewjerna azerbajdźanšćina w Azerbajdźanje samym jenož sydom milionow. Azerbajdźanskorěčne mjeńšiny bydla tež na wuchodźe Georgiskeje a w Dagestanje.

Moderna spisowna rěč bazěruje na Bakuskim dialekće.

## Alfabet

Azerbajdźanšćina pisaše so hač do lěta 1929 z persisko-arabskim alfabetom a bě husto z osmaniskej turkowšćinu zwjazana. Po zawjedźenju *jednotneho turkowskeho alfabeta* wužiwaše so wot 1929 łaćonski alfabet, doniž njezawjedźechu w lěće 1939 jako znamjo jednoty Sowjetskeho zwjazka kyriliski alfabet. Jako prěni turkowskorěčny stat něhdyšeho Sowjetskeho zwjazka zawjedźe Azerbajdźan krótko po njewotwisnosći w lěće 1991 znowa turkowsku wariantu łaćonskeho alfabeta z pjeć přidatnymi pismikami. W Iranje wužiwa so porno tomu hač do dźensnišeho arabski alfabet, w Dagestanje kyriliski.

**Azerbajdźanske alfabety**| arabsce | łaćonsce | kyrilisce | **łaćonsce** | IPA |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| –1929 | 1929–1939 | 1958–1991 | **1991–** |
| ﺍ | A a | А а | **A a** | [ɑ] |
| ﺏ | B в | Б б | **B b** | [b] |
| ﺝ | C c | Ҹ ҹ | **C c** | [dʒ] |
| چ | Ç ç | Ч ч | **Ç ç** | [tʃ] |
| ﺩ | D d | Д д | **D d** | [d] |
| ﻩ | E e | Е е | **E e** | [ɛ] |
| ع | Ə ə | Ә ә | **Ə ə** | [æ] |
| ﻑ | F f | Ф ф | **F f** | [f] |
| گ | G g | Ҝ ҝ | **G g** | [ɡʲ] |
| ﻍ | Ƣ ƣ | Ғ ғ | **Ğ ğ** | [ɣ] |
| ﺡ,ﻩ | H h | Һ һ | **H h** | [h] |
| ﺥ | X x | Х х | **X x** | [x] |
| ی | Ь ь | Ы ы | **I ı** | [ɯ] |
| ی | I i | И и | **İ i** | [ɪ] |
| ژ | Ƶ ƶ | Ж ж | **J j** | [ʒ] |
| ک | K k | К к | **K k** | [kʲ] |
| ﻕ | Q q | Г г | **Q q** | [ɡ] |
| ﻝ | L l | Л л | **L l** | [l] |
| ﻡ | M m | М м | **M m** | [m] |
| ﻥ | N n | Н н | **N n** | [n] |
| ﻭ | O o | О о | **O o** | [ɔ] |
| ﻭ | Ɵ ɵ | Ө ө | **Ö ö** | [œ] |
| پ | P p | П п | **P p** | [p] |
| ﺭ | R r | Р р | **R r** | [r] |
| ﺙ,ﺱ,ﺹ | S s | С с | **S s** | [s] |
| ﺵ | Ş ş | Ш ш | **Ş ş** | [ʃ] |
| ﺕ,ﻁ | T t | Т т | **T t** | [t] |
| ﻭ | U u | У у | **U u** | [ʊ] |
| ﻭ | Y y | Ү ү | **Ü ü** | [ʏ] |
| ﻭ | V v | В в | **V v** | [v] |
| ی | J j | Ј ј | **Y y** | [j] |
| ﺫ,ﺯ,ﺽ,ﻅ | Z z | З з | **Z z** | [z] |

## Literatura

* Nemat Rahmati, Korkut Buğday: *Aserbaidschanisch Lehrbuch. Unter Berücksichtigung des Nord- und Südaserbaidschanischen.* Harrassowitz, Wiesbaden 1998, ISBN 3-447-03840-3.
* Nemat Rahmati: *Wörterbuch Aserbaidschanisch – Deutsch.* Verlag auf dem Ruffel, Engelschoff 1999, ISBN 3-933847-01-X.
* Angelika Landmann: *Aserbaidschanisch. Kurzgrammatik.* Harrassowitz, Wiesbaden 2013, ISBN 978-3-447-06873-4.

## Nóžki

## Wotkazy

|  |  |
| --- | --- |
| Wikipedia | **Wikipedija w azerbajdźanšćinje** |

|  |  |
| --- | --- |
| Wikipedia | **Wikipedija w južnoazerbajdźanšćinje** |

 **Commons: azerbajdźanšćina** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Glottolog – Literatura wo azerbajdźanšćinje