Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bahnowa škleńčica

Bahnowa škleńčica|  |
| *Bahnowa škleńčica (*Iris laevigata*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
| **rjad**: | (Asparagales) |
| **swójba**: | Škleńčicowe rostliny (Iridaceae) |
| **podswójba**: | Iridoideae |
| **tribus**: | Irideae |
| **ród**: | Škleńčica (Iris) |
| **družina**: | Bahnowa škleńčica |
| **wědomostne mjeno** |
| Iris laevigata |
| Fisch. & C.A.Mey. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Bahnowa škleńčica** (*Iris laevigata*) je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow (*Iridaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki

## Žórła

* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
# syntaksa

**Syntaksa** je dźěl gramatiki, kotryž přepytuje strukturu sady.

Rěčespyt

rěčespytne discipliny
(fonologija |
fonetika |
gramatika
(morfologija |
syntaksa) |
leksikologija |
frazeologija |
semantika |
onomastika |
dialektologija |
stilistika) |
generatiwiski rěčespyt |
kognitiwiski rěčespyt |
komparatiwistski rěčespyt |
neurorěčespyt |
pragmatika |
psychorěčespyt |
sociologiski rěčespyt |
stawizniski rěčespyt
(etymologija) |
synchroniski rěčespyt |
teoretiski rěčespyt |
typologiski rěčespyt

ortografija |
pismowstwo |
stawizny rěčespyta
# Južnochinske morjo

Južnochinske morjo
**Južnochinske morjo** (chinsce *南海*, pinyin *Nán Hǎi*, vietnamsce *Biển Đông*) je nakromne morjo w zapadźe Ćicheho oceana při juhowuchodnej kromje Azije. Mjezuje z Chinu na sewjeru, z Chinskej republiku na sewjerowuchodźe, z Filipinami na wuchodźe, z Malajziju a sultanatom Brunei na juhowuchodźe, z Indoneskej na juhu a zapadźe a z Vietnamom, Kambodźu a Thailandskej na zapadźe. Je zwjazane z Wuchodochinskim morjom na sewjerowuchodźe, z Filipinskim morjom na wuchodźe, ze Suluskim morjom na juhowuchodźe, z morjom Java na juhu a přez Malakkaski přeliw z Andamanskim morjom w Indiskim oceanje na zapadźe.

Přestrjeń Južnochinskeho morja je 3,5 milionow kwadratnych kilometrow, najhłubše městno leži 5559 metrow pod morjom.

## Wotkaz

* **Commons: Južnochinske morjo** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

12113
# Anglicizm

**Anglicizm** woznamjeni wliw jendźelšćiny na druhe rěče, na přikład serbšćinu abo němčinu. Tutón je móžny nic jenož na wšěch polach rěčneho systema, kaž na přikład w słowoskładźe abo w syntaksy, ale tež na wšěch rěčnych runinach, potajkim w spisownej a wobchadnej rěči kaž tež w žargonje a druhich. Sylnje jendźelsce wobwliwowana forma němčiny bu tež jako „Denglisch“ woznamjena.

Wliwy z britiskeje jendźelšćiny rěkaja *briticizm*, tele z ameriskeje jendźelšćiny *amerikanizm*.
# З (kyrilica)

| **Pismik kyriliski Ze (З, з)** |
| --- |
|  |
| **Kyrilica** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| historiske pismiki |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙓ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ | Ѯ |
| Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ꙟ |   |   |
| Pismiki njesłowjanskich rěčow |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ӆ | Ӎ |
| Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө | Ӫ |
| Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ | Ӱ |
| Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ | Ӵ |
| Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |   |
|  **Přispomnjenje.** Znamjenja  w spinkomaj nimaja status  (samostatnych) pismikow. |

**З** abo **з**, wurjekowanje [z], je pismik kyriliskeho alfabeta, kotryž wotpowěduje serbskemu **z**.

## Kody

|  |  |
| --- | --- |
| Pismik | Unikod |
| З | U+0417 |
| з | U+0437 |
# Republika

Wuwołanje němskeje republiki přez Philippa Scheidemanna dnja 9. nowembra 1918
Jako **republika** (z łaćonskeho *res publica*, „zjawna wěc“) woznamjenja so dźensa forma knježerstwa, w kotrejž je statny lud najwyši suweren a žórło politiskeje legitimnosće. W tym nastupanju je republika napřećiwny model monarchije. We wuskim zmysle je republika stat z hłowu, kotraž so w prawidłownych wotstawkach wuzwoli. Při tym słowo njedefinuje, hač je stat demokratiski abo nic. Tak eksistuja tak mjenowane republiki, w kotrychž knježi faktisce jenož wěsta swójba abo socialna skupina, mjeztym zo je – wosebje w Europje – wjele konstitucionelnych monarchijow, kiž pak po demokratiskich zasadach funguja.

Nimo demokratiskich republikow w modernym zmysle wobsteja dalše modele pod tutym mjenom, kaž na přikład ludowe republiki (wjele wuchodoeuropskich statow mjez 1945 a 1990), radowe republiki, zemjanske republiki (Pólsko-Litawska, Republika Bjenatki, Romska republika) a dalše. W Němskej wužiwaše so wosebje wot 18. lětstotka zapřijeće *swobodny stat* jako wotpowědnik słowa „republiki“. Bayerska, Durinska a Sakska tute přimjeno hač do dźensnišeho noša, zo bychu pominali na swoje republikanske tradicije z doby rewolucije 1918/19.

Najmjeńša republika na swěće je Nauru, najwjetša Ruska. Najstarša hišće wobstejaca republika je San Marino.
# Ä

Ää
**Ä** abo **ä** je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta, kotryž so mjez druhim w němčinje, słowakšćinje, finšćinje, estišćinje a šwedšćinje wužiwa. Němski *ä* hodźi so tež jako *ae* pisać, jeli pismik k dispoziciji njesteji.

## Na ličakach

Unicode wobsahuje Ä w bloku *Latin Extended-A* jako U+00C4 (wulki pismik) a U+00E4 (mały pismik). W HTML pisa so Ä jako `&#196;` a ä jako `&#228;`. Móžno je tež zapodaće jako `Ä` resp. `ä`

## Wotkaz

 **Commons: Ä** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Łaćonski alfabet

|  |  |
| --- | --- |
| Łaćonske pismiki | Aa
Bb
Cc
Dd
Ee
Ff
Gg
Hh
Ii
Jj
Kk
Ll
Mm
Nn
Oo
Pp
Qq
Rr
Ss
Tt
Uu
Vv
Ww
Xx
Yy
Zz |
| Diakritiske pismiki | Áá
Àà
Ăă
Ắắ
Ằằ
Ẵẵ
Ẳẳ
Ââ
Ấấ
Ầầ
Ẫẫ
Ẩẩ
Ǎǎ
Åå
Ǻǻ
Ää
Ǟǟ
Ãã
Ȧȧ
Ǡǡ
Ąą
Āā
Ảả
Ȁȁ
Ȃȃ
Ạạ
Ặặ
Ậậ
Ḁḁ
Ⱥⱥ
Ḃḃ
Ḅḅ
Ḇḇ
Ɓɓ
Ƃƃ
Ćć
Ĉĉ
Čč
Ċċ
Çç
Ḉḉ
Ƈƈ
ɕ
Ďď
Ḋḋ
Ḑḑ
Ḍḍ
Ḓḓ
Ḏḏ
Đđ
Ɖɖ
Ɗɗ
Ƌƌ
ȡ
Éé
Èè
Ĕĕ
Êê
Ếế
Ềề
Ễễ
Ểể
Ěě
Ëë
Ẽẽ
Ėė
Ȩȩ
Ḝḝ
Ęę
Ēē
Ḗḗ
Ḕḕ
Ẻẻ
Ȅȅ
Ȇȇ
Ẹẹ
Ệệ
Ḙḙ
Ḛḛ
Ḟḟ
Ƒƒ
Ǵǵ
Ğğ
Ĝĝ
Ǧǧ
Ġġ
Ģģ
Ḡḡ
Ǥǥ
Ɠɠ
Ĥĥ
Ȟȟ
Ḧḧ
Ḣḣ
Ḩḩ
Ḥḥ
Ḫḫ
H̱ẖ
Ħħ
Íí
Ìì
Ĭĭ
Îî
Ǐǐ
Ïï
Ḯḯ
Ĩĩ
İi
Įį
Īī
Ỉỉ
Ȉȉ
Ȋȋ
Ịị
Ḭḭ
Iı
Ɨɨ
Ĵĵ
ǰ
ȷ
ʝ
ɟ
ʄ
Ḱḱ
Ǩǩ
Ķķ
Ḳḳ
Ḵḵ
Ƙƙ
Ĺĺ
Ľľ
Ļļ
Ḷḷ
Ḹḹ
Ḽḽ
Ḻḻ
Łł
Ŀŀ
ɬ
ɭ
ȴ
Ḿḿ
Ṁṁ
Ṃṃ
ɱ
Ńń
Ǹǹ
Ňň
Ññ
Ṅṅ
Ņņ
Ṇṇ
Ṋṋ
Ṉṉ
Ɲɲ
Ƞƞ
ɳ
ȵ
N̈n̈
Óó
Òò
Ŏŏ
Ôô
Ốố
Ồồ
Ỗỗ
Ổổ
Ǒǒ
Öö
Ȫȫ
Őő
Õõ
Ṍṍ
Ṏṏ
Ȭȭ
Ȯȯ
Ȱȱ
Øø
Ǿǿ
Ǫǫ
Ǭǭ
Ōō
Ṓṓ
Ṑṑ
Ỏỏ
Ȍȍ
Ȏȏ
Ơơ
Ớớ
Ờờ
Ỡỡ
Ởở
Ợợ
Ọọ
Ộộ
Ɵɵ
Ṕṕ
Ṗṗ
Ƥƥ
P̃p̃
ʠ
Ŕŕ
Řř
Ṙṙ
Ŗŗ
Ȑȑ
Ȓȓ
Ṛṛ
Ṝṝ
Ṟṟ
ɼ
ɾ
Śś
Ṥṥ
Ŝŝ
Šš
Ṧṧ
Ṡṡẛ
Şş
Ṣṣ
Ṩṩ
Șș
ʂ
S̩s̩
Ťť
T̈ẗ
Ṫṫ
Ţţ
Ṭṭ
Țț
Ṱṱ
Ṯṯ
Ŧŧ
ƫ
Ƭƭ
Ʈʈ
ȶ
Úú
Ùù
Ŭŭ
Ûû
Ǔǔ
Ůů
Üü
Ǘǘ
Ǜǜ
Ǚǚ
Ǖǖ
Űű
Ũũ
Ṹṹ
Ųų
Ūū
Ṻṻ
Ủủ
Ȕȕ
Ȗȗ
Ưư
Ứứ
Ừừ
Ữữ
Ửử
Ựự
Ụụ
Ṳṳ
Ṷṷ
Ṵṵ
Ṽṽ
Ṿṿ
Ʋʋ
Ẃẃ
Ẁẁ
Ŵŵ
W̊ẘ
Ẅẅ
Ẇẇ
Ẉẉ
Ẍẍ
Ẋẋ
Ýý
Ỳỳ
Ŷŷ
Y̊ẙ
Ÿÿ
Ỹỹ
Ẏẏ
Ȳȳ
Ỷỷ
Ỵỵ
ʏ
Ƴƴ
Źź
Ẑẑ
Žž
Żż
Ẓẓ
Ẕẕ
Ƶƶ
Ȥȥ
ʐ
ʑ |
| Dalše pismiki | ɐ
ɑ
ɒ
ẚ
Ææ
Ǽǽ
Ǣǣ
ʙ
Ↄↄ
Ðð
ʣ
ʥ
ʤ
Ǝǝ
Əə
Ɛɛ
ɘ
ɚ
ɜ
ɝ
ɞ
ʚ
ɤ
ʩ
Ⅎⅎ
ɡ
ɢ
ʛ
Ɣɣ
Ƣƣ
ʜ
Ƕƕ
ɦ
ɧ
ɪ
Ɩɩ
ʞ
ʪ
ʫ
ʟ
ɮ
ƛ
ʎ
ᴍ
ɴ
Ŋŋ
Œœ
ɶ
Ɔɔ
ɷ
Ȣȣ
ɸ
ᴘ
Kʻĸ
Ʀʀ
ɹ
ɺ
ɻ
ɿ
ʁ
ß
Ʃʃ
ƪ
ʅ
ᶘ
ʆ
ʨ
ƾ
ʦ
ʧ
ʇ
ᵫ
ɥ
ʮ
ʯ
Ɯɯ
ɰ
Ʊʊ
Ʌʌ
ʍ
ƍ
Ʒʒ
Ǯǯ
Ƹƹ
ᶚ
ƺ
ʓ
Ȝȝ
Þþ
Ƿƿ
ƻ
Ƨƨ
Ƽƽ
Ƅƅ
ʔ
ʕ
ʡ
ʢ
ʖ
ǀ
ǁ
ǂ
ǃ
ʗ
ʘ
ʬ
ʭ
¡
h̪͆
ɦ̪͆
ʰ̪͆
ʱ̪͆ |
| Digrafy |
Aa aa
Ae ae
Ai ai
Ao ao
Au au
Aw aw
Ay ay
Bh bh
Ch ch
C̱h c̱h
Ck ck
CÖ cö
Cs cs
Cz cz
Cu cu
Dd dd
Dh dh
Dj dj
Dr dr
Dx dx
Dz dz
Dž dž
Dź dź
Ea ea
Ee ee
Ei ei
Eu eu
Ew ew
Ey ey
Ff ff
Fh fh
Gb gb
Gh gh
Għ għ
Gi gi
Gj gj
Gn gn
Gu gu
Gy gy
Hs hs
Hu hu
Ie ie
IJ ij
Jö jö
Kh kh
Kp kp
Ku ku
Lh lh
Lj lj
Ll ll
Ly ly
Mb mb
Mh mh
Mp mp
Nd nd
Ng ng
Nh nh
Nj nj
Nk nk
Ns ns
Nt nt
Ny ny
Nz nz
Oa oa
Oe oe
Oi oi
Oo oo
Ou ou
Ow ow
Oy oy
Ph ph
Qu qu
Rd rd
Rh rh
Rl rl
Rn rn
Rr rr
Rt rt
Sh sh
Sv sv
Sy sy
Sz sz
Th th
Tj tj
Tr tr
Ts ts
Tx tx
Ty ty
Tz tz
Ue ue
Ui ui
Wh wh
Xh xh
Xö xö
Yh yh
Yk yk
Zh zh
Zs zs
Zv zv
 |
| Trigrafy |
Dzs dzs
Ngb ngb
Ngh ngh
Ngk ngk
Nkp nkp
Nth nth
Nyk nyk
Rnd rnd
Sch sch
 |
| Tetragrafy |
Tsch tsch |
# Ŕ

Ŕŕ
**Ŕ** abo **ŕ** je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta, kotryž w hornjoserbšćinje dźensa hižo njewustupuje, ale w delnjoserbšćinje (jenož jako mały pismik). Wón wobsteji ze zakładneho pismika R a smužki (akuta) a reprezentuje konsonant, palatalizowany *r* [rʲ].

Pismik wužiwa so nimo delnjoserbšćiny jenož hišće w słowakšćinje. W hornjoserbskim prawopisu je so při prawopisnej reformje 1950tych lět wotstronił (na př. *Smoleŕ* → *Smoler*; *Radwoŕ* → *Radwor*), wuskutkuje so pak hišće při deklinaciji (*Smoler**j**a* město *Smolera*, *Radwor**ju město *Radworje*).

## Na ličakach

Unicode wobsahuje Ŕ w bloku *Latin Extended-A* jako U+0154 (wulki pismik) a U+0155 (mały pismik). W HTML pisa so Ŕ jako `&#340;` a ŕ jako `&#341;` abo alternatiwnje `Ŕ` resp. `ŕ`.

## Wotkaz

 **Commons: Ŕ** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Serbski alfabet

Aa |
Bb |
Cc |
Čč |
Ćć |
Dd |
*Dźdź* |
Ee |
ě |
Ff |
Gg |
Hh |
Chch |
Ii |
Jj |
Kk |
Łł |
Ll |
Mm |
Nn |
ń |
Oo |
ó |
Pp |
Rr |
*ř* |
*ŕ* |
Ss |
Šš |
*Śś* |
Tt |
Uu |
Ww |
Yy |
Zz |
Žž |
*Źź*

Łaćonski alfabet

|  |  |
| --- | --- |
| Łaćonske pismiki | Aa
Bb
Cc
Dd
Ee
Ff
Gg
Hh
Ii
Jj
Kk
Ll
Mm
Nn
Oo
Pp
Qq
Rr
Ss
Tt
Uu
Vv
Ww
Xx
Yy
Zz |
| Diakritiske pismiki | Áá
Àà
Ăă
Ắắ
Ằằ
Ẵẵ
Ẳẳ
Ââ
Ấấ
Ầầ
Ẫẫ
Ẩẩ
Ǎǎ
Åå
Ǻǻ
Ää
Ǟǟ
Ãã
Ȧȧ
Ǡǡ
Ąą
Āā
Ảả
Ȁȁ
Ȃȃ
Ạạ
Ặặ
Ậậ
Ḁḁ
Ⱥⱥ
Ḃḃ
Ḅḅ
Ḇḇ
Ɓɓ
Ƃƃ
Ćć
Ĉĉ
Čč
Ċċ
Çç
Ḉḉ
Ƈƈ
ɕ
Ďď
Ḋḋ
Ḑḑ
Ḍḍ
Ḓḓ
Ḏḏ
Đđ
Ɖɖ
Ɗɗ
Ƌƌ
ȡ
Éé
Èè
Ĕĕ
Êê
Ếế
Ềề
Ễễ
Ểể
Ěě
Ëë
Ẽẽ
Ėė
Ȩȩ
Ḝḝ
Ęę
Ēē
Ḗḗ
Ḕḕ
Ẻẻ
Ȅȅ
Ȇȇ
Ẹẹ
Ệệ
Ḙḙ
Ḛḛ
Ḟḟ
Ƒƒ
Ǵǵ
Ğğ
Ĝĝ
Ǧǧ
Ġġ
Ģģ
Ḡḡ
Ǥǥ
Ɠɠ
Ĥĥ
Ȟȟ
Ḧḧ
Ḣḣ
Ḩḩ
Ḥḥ
Ḫḫ
H̱ẖ
Ħħ
Íí
Ìì
Ĭĭ
Îî
Ǐǐ
Ïï
Ḯḯ
Ĩĩ
İi
Įį
Īī
Ỉỉ
Ȉȉ
Ȋȋ
Ịị
Ḭḭ
Iı
Ɨɨ
Ĵĵ
ǰ
ȷ
ʝ
ɟ
ʄ
Ḱḱ
Ǩǩ
Ķķ
Ḳḳ
Ḵḵ
Ƙƙ
Ĺĺ
Ľľ
Ļļ
Ḷḷ
Ḹḹ
Ḽḽ
Ḻḻ
Łł
Ŀŀ
ɬ
ɭ
ȴ
Ḿḿ
Ṁṁ
Ṃṃ
ɱ
Ńń
Ǹǹ
Ňň
Ññ
Ṅṅ
Ņņ
Ṇṇ
Ṋṋ
Ṉṉ
Ɲɲ
Ƞƞ
ɳ
ȵ
N̈n̈
Óó
Òò
Ŏŏ
Ôô
Ốố
Ồồ
Ỗỗ
Ổổ
Ǒǒ
Öö
Ȫȫ
Őő
Õõ
Ṍṍ
Ṏṏ
Ȭȭ
Ȯȯ
Ȱȱ
Øø
Ǿǿ
Ǫǫ
Ǭǭ
Ōō
Ṓṓ
Ṑṑ
Ỏỏ
Ȍȍ
Ȏȏ
Ơơ
Ớớ
Ờờ
Ỡỡ
Ởở
Ợợ
Ọọ
Ộộ
Ɵɵ
Ṕṕ
Ṗṗ
Ƥƥ
P̃p̃
ʠ
Ŕŕ
Řř
Ṙṙ
Ŗŗ
Ȑȑ
Ȓȓ
Ṛṛ
Ṝṝ
Ṟṟ
ɼ
ɾ
Śś
Ṥṥ
Ŝŝ
Šš
Ṧṧ
Ṡṡẛ
Şş
Ṣṣ
Ṩṩ
Șș
ʂ
S̩s̩
Ťť
T̈ẗ
Ṫṫ
Ţţ
Ṭṭ
Țț
Ṱṱ
Ṯṯ
Ŧŧ
ƫ
Ƭƭ
Ʈʈ
ȶ
Úú
Ùù
Ŭŭ
Ûû
Ǔǔ
Ůů
Üü
Ǘǘ
Ǜǜ
Ǚǚ
Ǖǖ
Űű
Ũũ
Ṹṹ
Ųų
Ūū
Ṻṻ
Ủủ
Ȕȕ
Ȗȗ
Ưư
Ứứ
Ừừ
Ữữ
Ửử
Ựự
Ụụ
Ṳṳ
Ṷṷ
Ṵṵ
Ṽṽ
Ṿṿ
Ʋʋ
Ẃẃ
Ẁẁ
Ŵŵ
W̊ẘ
Ẅẅ
Ẇẇ
Ẉẉ
Ẍẍ
Ẋẋ
Ýý
Ỳỳ
Ŷŷ
Y̊ẙ
Ÿÿ
Ỹỹ
Ẏẏ
Ȳȳ
Ỷỷ
Ỵỵ
ʏ
Ƴƴ
Źź
Ẑẑ
Žž
Żż
Ẓẓ
Ẕẕ
Ƶƶ
Ȥȥ
ʐ
ʑ |
| Dalše pismiki | ɐ
ɑ
ɒ
ẚ
Ææ
Ǽǽ
Ǣǣ
ʙ
Ↄↄ
Ðð
ʣ
ʥ
ʤ
Ǝǝ
Əə
Ɛɛ
ɘ
ɚ
ɜ
ɝ
ɞ
ʚ
ɤ
ʩ
Ⅎⅎ
ɡ
ɢ
ʛ
Ɣɣ
Ƣƣ
ʜ
Ƕƕ
ɦ
ɧ
ɪ
Ɩɩ
ʞ
ʪ
ʫ
ʟ
ɮ
ƛ
ʎ
ᴍ
ɴ
Ŋŋ
Œœ
ɶ
Ɔɔ
ɷ
Ȣȣ
ɸ
ᴘ
Kʻĸ
Ʀʀ
ɹ
ɺ
ɻ
ɿ
ʁ
ß
Ʃʃ
ƪ
ʅ
ᶘ
ʆ
ʨ
ƾ
ʦ
ʧ
ʇ
ᵫ
ɥ
ʮ
ʯ
Ɯɯ
ɰ
Ʊʊ
Ʌʌ
ʍ
ƍ
Ʒʒ
Ǯǯ
Ƹƹ
ᶚ
ƺ
ʓ
Ȝȝ
Þþ
Ƿƿ
ƻ
Ƨƨ
Ƽƽ
Ƅƅ
ʔ
ʕ
ʡ
ʢ
ʖ
ǀ
ǁ
ǂ
ǃ
ʗ
ʘ
ʬ
ʭ
¡
h̪͆
ɦ̪͆
ʰ̪͆
ʱ̪͆ |
| Digrafy |
Aa aa
Ae ae
Ai ai
Ao ao
Au au
Aw aw
Ay ay
Bh bh
Ch ch
C̱h c̱h
Ck ck
CÖ cö
Cs cs
Cz cz
Cu cu
Dd dd
Dh dh
Dj dj
Dr dr
Dx dx
Dz dz
Dž dž
Dź dź
Ea ea
Ee ee
Ei ei
Eu eu
Ew ew
Ey ey
Ff ff
Fh fh
Gb gb
Gh gh
Għ għ
Gi gi
Gj gj
Gn gn
Gu gu
Gy gy
Hs hs
Hu hu
Ie ie
IJ ij
Jö jö
Kh kh
Kp kp
Ku ku
Lh lh
Lj lj
Ll ll
Ly ly
Mb mb
Mh mh
Mp mp
Nd nd
Ng ng
Nh nh
Nj nj
Nk nk
Ns ns
Nt nt
Ny ny
Nz nz
Oa oa
Oe oe
Oi oi
Oo oo
Ou ou
Ow ow
Oy oy
Ph ph
Qu qu
Rd rd
Rh rh
Rl rl
Rn rn
Rr rr
Rt rt
Sh sh
Sv sv
Sy sy
Sz sz
Th th
Tj tj
Tr tr
Ts ts
Tx tx
Ty ty
Tz tz
Ue ue
Ui ui
Wh wh
Xh xh
Xö xö
Yh yh
Yk yk
Zh zh
Zs zs
Zv zv
 |
| Trigrafy |
Dzs dzs
Ngb ngb
Ngh ngh
Ngk ngk
Nkp nkp
Nth nth
Nyk nyk
Rnd rnd
Sch sch
 |
| Tetragrafy |
Tsch tsch |
# Samiske rěče

Samiski rěčny teritorij w Skandinawiskej a Ruskej (ćmowožołty: gmejny, hdźež samišćina ma status hamtskeje rěče)
**Samiske rěče** (tež **Samske rěče**) su podskupina finougriskich rěčow. Słušeja k uralskim rěčam. Wone so na sewjer Norwegskeje, Šwedskeje, Finskeje a na sewjerozapad Ruskeje rěča.

## Dźělenje

* samiske rěče
	+ Zapadosamiske rěče
		- Južnosamiska rěč (č. 1 na karće)
		- Ume-samiska rěč (2)
		- Pitesamiska rěč (3)
		- Lule-samiska rěč (4)
		- Sewjerosamiska rěč (5)
	+ Wuchodosamiske rěče
		- Kemi-samiska rěč (†)
		- Skolt-samiska rěč (6)
		- Inarisamiska rěč (7)
		- Kildin-samiska rěč (8)
		- Ter-samiska rěč (9)
		- Akala-samiska rěč (†)
# Karoliny

Karta Karolinow
**Karoliny** su skupiny kupow w zapadnym Ćichim oceanje, kotraž słuša k Mikroneziji. Nadeńdu so mjez Filipinami na zapadźe a Marshallowymi kupami na wuchodźe. Na juhu leži Papuwa-Nowa Gineja.

Hač do lěta 1899 słušeše najwjetši dźěl Karolinow k Španiskej. Po poražce w Španisko-ameriskej wójnje předachu Španičenjo swój podźěl Němskemu kejžorstwu, tak zo běchu kupy hač do Prěnjeje swětoweje wójny z dźělom němskeje kolonije Němska Nowa Gineja. Mjez swětowymaj wójnomaj stejachu zwjetša pod japanskim zarjadnistwom a po Druhej swětowej wójnje pod US-ameriskim.

Najwjetši dźěl archipela słuša dźensa k wot 1990 njewotwisnej Mikroneziskej, mjeztym zo twori mały dźěl Zapadnych Karolinow wot 1994 njewotwisnu republiku Palau.

Karoliny su pomjenowane po španiskim kralu Korli II. (1661–1700).

## Wotkaz

 **Commons: Karoliny** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
6147
# Ioniske morjo

Wšelakore definicije hranicow Ioniskeho morja
**Ioniske morjo** (grjeksce *Ιόνιο Πέλαγος* – *Ionio Pelagos*, italsce *Mar Ionico* , albansce *Deti Jon*) je dźěl Srjedźneho morja a potajkim tež dźěl Atlantiskeho oceana.

Leži mjez Italskej, Albanskej a Grjekskej. Na sewjeru mjezuje z Jadranskim morjom. Na zapadźe mjezuje z Sicilskej a je zwjazane přez Messinsku wužinu z Tyrrenskim morjom. Ma wuchodźe je zwjazane přez Korintski kanal z Egejskim morjom.

Ioniske morjo ma přestrjeń 169 000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 5121 metrow.

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Ioniske morjo** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
38.118.3
# Módry kozylist

Módry kozylist|  |
| *Módry kozylist (*Lonicera caerulea*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
|   | Jadrowe eudikotyledony |
|   | Asteridy Euasteridy II |
| **rjad**: | (Dipsacales) |
| **swójba**: | Kozylistowe rostliny (Caprifoliaceae) |
| **ród**: | Kozylist (Lonicera) |
| **družina**: | Módry kozylist |
| **wědomostne mjeno** |
| Lonicera caerulea |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

 **Módry kozylist** (*Lonicera caerulea*) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*).

## Wopis

Módry kozylist je kerk, kotryž ma po porach zrosćenych płódniki.

Łopjena su jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 5 cm.

Kćenja su nažołć běłe.

Jahody su po porach zrosćene a čorne, módrje zwobručowane.

## Stejnišćo

Rosće w hórskich lěsach a w towarstwach z małoróstnych kerkow.

## Rozšěrjenje

Rostlina je w sewjernej Europje, w Alpach, w Pyrenejach a w Karpatach rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki

## Žórła

* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 464, jako *L. Coerulea* L. (prawopisny zmylk?) (němsce)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
# YouTube

**YouTube** je websydło, na kotrymž je kóždemu móžno, wideja nahrać a sej wobhladać. Wone bu w februarje 2005 wot něhdyšich sobudźěłaćerjow firmy PayPal Chad Hurley, Steve Chen a Jawed Karim załožene. Dnja 9. oktobra 2006 kupi Google firmu YouTube.

## Wotkazaj

* YouTube
* Youtube Calls on ADL to Censor Web