Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# chinšćina

chinšćina| kraje | Chinska ludowa republika, Chinska republika (Taiwan), Singapur, Indoneska, Malaysia, Thailandska, Vietnam, Filipiny, zapadny wukraj |
| rěčnicy | 1,3 miliardow |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | Tibeto-chinske rěče
**Chinšćina** |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
zh
 |
| ISO 639-2:
  |
chi
 |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
zho
 |
| **wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wopytaj wikipediju **w chinšćinje**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Chinšćina** je rěč, kotraž so w Chinje, na Taiwanje a w chinskich zhromadźenstwach we wukraju rěči. Rěči so wot něhdźe 1 miliardy ludźi na swěće. Słuša k tibeto-chinskim rěčam. Chinšćinu rěči najwjace ludźi na swěće. Rozrjaduje so do wjele dialektow.
# Ajnušćina

Ainu itak/アイヌ イタク
Ajnušćina| kraje | Japanska |
| rěčnicy | wokoło 10 |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
ain
 |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
ain
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Ajnojo

**Ajnušćina** (*Ainu itak*/ アイヌ イタク) je izolowana rěč ludu Ainu, bydlaceho na japanskej kupje Hokkaido a prjedy tež na Sachalinje a Kurilach. Rěči so wot něhdźe 10 ludźi.

## Ajnski alfabet

**A a (ア)**. ア а.

**B b (—)**. バ ba; ベ be; ビ bi; ボ bo; ブ bu.

**C c (チ)**. テ ce; チ ci; チャ cja; チョ cjo; チュ cju.

**D d (—)**. ダ da; デ de; ヂ źi; ド do; ヅ du.

**E e (エ)**. エ e.

**F f (フ)**. フ fu.

**G g (—)**. ガ ga; ゲ ge; ギ gi; ゴ go; グ gu.

**H h (ハ)**. ハ cha; ヘ che; ヒchi; ホ cho; フ chu.

**I i (イ)**. イi.

**K k (ケ)**. カ ka; ケ ke; キ ki; コ ko; ク k(u).

**M m (マ)**. マ ma; メ me; ミ mi; モ mo; ム m(u).

**N n (ナ)**. ナ na; ネ ne; ニ ni; ノ no; ヌnu; ン n.

**O o (オ)**. オ o.

**P p (ピ)**. パ pa; ペ pe; ピ pi; ポ po; プ p(u).

**R r (ラ)**. ラ ra; レ re; リri; ロ ro; ル ru.

**S s (サ)**. サ sa; セ se; シ š, si\s; ソ so; ス, s(u); シャša, sja; ショsjo; シュsju.

**T t (タ)**. タ, ta; テ te; チ ti; ト to; ツ t(u).

**U u (ウ)**. ウ u.

**W w (ワ)**. ワ wa; ウェ we; ウィwi; ウォwo.

**Y y (ヤ)**. ヤ ja; イェje; ヨ jo; ユ ju.

## Literatura

* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Ainu// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History
* An Ainu-English-Japanese dictionary (including a grammar of the Ainu language)

## Nóžki
# Předmjeno

**Předmjeno** jedneje wosoby je tónle dźěl mjena, kotryž přisłušnosć k wěstej swójbje njezwuraznje, ale indiwiduelneho čłowjeka identifikuje. Postaja so po porodźe wot staršeju dźěsća, při čimž je móžno, wjacore předmjena spožčeć. We wjele krajach je rozdawanje předmjenow zakonsce rjadowane, tak tež w Němskej. Tak dyrbi mjeno n.př. jasnje pokazować na splah nošerja, nimo toho njesmě być ranjace abo wulgarne.

W serbšćinje a němčinje steji předmjeno dźensa – kaž wopřijeće hižo wupraji – před swójbnym mjenom. We woběmaj rěčomaj su pak wurazy kaž *Krawcec Leńka* abo *Schusters Hans* hač do dźensnišeho móžne, wosebje w dialektach. W druhich rěčach, tak w madźaršćinje, vietnamšćinje, chinšćinje, japanšćinje a korejšćinje steji předmjeno porno tomu za swójbnym mjenom.

W jendźelskim rěčnym rumje su *mjezymjena* z wašnjom, kotrež steja mjez předmjenom a swójbnym mjenom a so husto skrótšuja (n.př. George *W.* Bush). Podobnje su nanowske mjena w rušćinje, kotrež steja runje tak na druhim městnje po předmjenje (n.př. Lew *Nikolajewič* Tolstoj). Mjezymjena a nanowe mjena jako předmjena njepłaća.

Z někotrych předmjenow su so přez lětstotki wuwili swójbne mjena, tak w serbšćinje n.př. Handrik, Hrjehor, Jakubaš, Mark, Měrćink, Michałk abo Symank.

Dźensniše hornjoserbske předmjena su zwjetša křesćanskeho pochada.

## Hlej tež

* Nastawki wo předmjenach

## Wotkazaj

 **Commons: Předmjena** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Karty wo rozšěrjenju předmjenow w Němskej
# Kyoto

**Kyoto**| swójske mjeno | **京都市** |
|

|  |
| --- |
| Kyoto na karće JapanskejeDEC |

 |
| Wopon |
|

|  |
| --- |
| wopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Japanska |
| přestrjeń | 827,83 km² |
| wobydlerstwo | 1.445.648 (2016) |
| hustosć zasydlenja | 17,5 wob./km² |
| webstrona | Oficialna webstrona |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

35135.76666666667
**Kyoto** (japansce 京都) je město Japanskeje. Je to turistiske město, kotrež Japansku reprezentuje.

## Wotkaz

 **Commons: Kyoto** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Tokio

**Tokio**| swójske mjeno | **東京都** |
|

|  |
| --- |
| Tokio na karće JapanskejeDEC |

 |
| Wopon |
|

|  |
| --- |
| wopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Japanska |
| přestrjeń | 2.187,08 km² |
| wobydlerstwo | 13.613.660 (2016) |
| hustosć zasydlenja | 62,2 wob./km² |
| póstowe čisło | JP-13 |
| webstrona | metro.tokyo.jp |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

35.7139.7
**Tokio** (japansce 東京) je stolica a najwjetše město Japanskeje. Ma třinaće milionow wobydlerjow a nadeńdźe so při wuchodnym přibrjoze japanskeje hłowneje kupy Honshu.

Oficialny štom Tokija je rozdwojeny ginkgo.

## Wotkaz

 **Commons: Tokio** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Hokkaido

Hokkaidō|  Topografska karta |
| **połoženje** | Ćichi ocean (Ochotske a Japanske morjo) |
| **stat** |  Japanska |
| 43143Koordinaty: 43° S, 143° W |
|

|  |
| --- |
| Hokkaido na karće JapanskejeDEC |

 |
| **dołhosć** | 540 km |
| **šěrokosć** | 400 km |
| **přestrjeń** | 77.984 km² |
| **wobydlerstwo** | 5.377.435  (2016) 69 wob./km² |
| **hłowne městno** | Sapporo |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Hokkaidō** (japansce 北海道, „Sewjeromórski wobwod“) je kupa na sewjeru Japanskeje, kotraž twori zdobom najwjetši dźěl prefektury ze samsnym mjenom, najwjetšeje w cyłej Japanskej. Hokkaidō je po Honshū druha najwjetša japanska kupa a nadeńdźe so mjez Japanskim morjom na zapadźe, Ochotskim morjom na sewjeru a wotewrjenym oceanom na wuchodźe.

Stolica prefektury a najwjetše město na kupje je Sapporo. Cyła kupa ma něhdźe 5,4 miliony wobydlerjow na 78.000 kwadratnych kilometrach a je tuž za japanske relacije jara rědko wobsydlena. Hokkaidō je domizna ludu Ajnu, kiž kupu mjenuja *Aynu Mosir* (アィヌ・モシㇼ, „kraj Ajnow/ludźi“). Dźensa je jich hišće 25.000 na kupje, kiž pak zwjetša wjace ajnusce njerěča.

## Geografija

Kupa Hokkaidō nadeńdźe so wuchodnje aziskeje twjerdźe a sewjernje kupy Honshū. Susodna kupa na sewjeru je k Ruskej słušacy Sachalin. Mórski přeliw mjez Sachalinom a Hokkaidom je 43 kilometrow šěroki. Na sewjerowuchodźe zwjazuja pod ruskej kontrolu stejacy kupowy rjećaz Kurilow Hokkaidō geografisce z połkupu Kamčatka. Hakle w lěće 1869 załožena stolica Sapporo nadeńdźe so w zapadnym dźělu kupy. Tam je wjace hač 40 procentow cyłkowneho wobydlerstwa žiwe.

Najwyša hora na kupje je Asahi (2291 m). Ze susodnej kupu Honshū je Hokkaidō wot lěta 1988 přez 54 kilometrow dołhi železniski tunl *Seikan* zwjazane, druhi najdlěši tunl na swěće.

Nimo hłowneje kupy słuša hišće 508 dalšich kupow z cyłkownej přestrjenju wot 5440 km² do prefektury. K tomu liča pak tež faktisce ruske Južne Kurile.

## Stawizny

Prěnje japanske sydlišća nastachu w 15. lětstotku na juhu kupy. Druhe kónčiny běchu dla poměrnje chłódneje klimy zwjetša hač do 19. lětstotka jeničce wot Ajnow wobsydlene. Hakle w lěće 1869 wutworichu Japanjenjo oficielne zarjadnistwo a prefektury na kupje, kotraž dósta tehdy swoje dźensniše mjeno. W 1870tych lětach přiběra ličba wobydlerstwa wot 58.000 na 240.000.

W Druhej swětowej wójnje běchu někotre kónčiny w lěće 1945 wot Čerwjeneho wójska wobsadźene. Dale na sewjeru ležace Kurile su hač do dźensnišeho pod kontrolu Ruskeje, při čimž so Japanska jich wróćbu žada.

* Napohlad stolicy Sapporo
* Krajina w srjedźnym dźělu kupy
* Přistawne město Otaru
* Jězor Akan z horu Meakan w pozadku
* W runinje Tokachi

## Wotkaz

 **Commons: Prefektura Hokkaidō** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Osaka

**Osaka**| swójske mjeno | **大阪市** |
|

|  |
| --- |
| Osaka na karće JapanskejeDEC |

 |
| Wopon |
|

|  |
| --- |
| wopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Japanska |
| přestrjeń | 225,21 km² |
| wobydlerstwo | 2.764.876 (2016) |
| hustosć zasydlenja | 122,8 wob./km² |
| webstrona | Oficialna webstrona |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

34.683333333333135.5
**Osaka** (japansce 大阪) je město Japanskeje. Wona je druhe najwjetše město Japanskeje.

## Wotkaz

 **Commons: Osaka** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Hanshin Tigers

**Hanshin Tigers** (阪神タイガース)su japanske profi-baseballowe towarstwo, kotrež hraje w Central League. Mjez 12 wobstejacymi Nippon professional Baseball Cluby je to po Yomiuri Giants druha najdlěša stawizna.
1935 pod mjenom Osaka Tigers załožene towarstwo doby wot załoženja wobeju wulkeju ligow w lěće 1950 štyri mišterstwa w dobje jeničkeje ligi a pjeć titulow w Central League, potajkim cyłkownje dźewjeć mišterskich titulow. Tuchwilu so Hanshin-Koshien-stadion w měsće Nishinomiya w prefekturje Hyogo jako domjacy stadion wužiwa.

## Dohlad

Trenar tutoho mustwa je muž z mjenom Akinobu Okada.Wuznamjeni so přez přikaz, kiž to najlěpše z talentow hrajerjow čini.Wuprajenja trenarja po hrě su specialita tutoho mustwa.

 **Commons: Hanshin Tigers** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficialna webstrona
# Kreolska rěč

**Kreolska rěč** (jendźelsce *creole*, francosce *créole*, španisce *criollo* "domoródny") je (něhdyši) pidźin, kotryž je so z maćeršćinu rěčneho zhromadźenstwa stał. Nimo toho je swójsku gramatiku wuwił a słowoskład rosće.

## Hlej tež

* tokpisinšćina (w Papuwa-Nowej Gineji)
* bislamšćina (we Vanuatuwje)
* kreolšćina (na Jamaice)

## Žórło

* Helmut Glück: Metzler Lexikon Sprache, ISBN 3-476-00937-8, strona 344 (němsce)
# turkowšćina

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tutón nastawk z temu **rěč** je po hesle na druhi nastawk podobny. Druhe hesło **Turkske rěče** ma temu **rěčna swójba**. |

Türkçe
turkowšćina| kraje | Turkowska, Bołharska, Cypern, Grjekska, Kosowo, Rumunska, Sewjerna Makedonska, Uzbekistan |
| rěčnicy | 51–73 mil. ludźi |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | altajske rěče
turkowske rěče
oghuzske rěče
turkowšćina |
| družina pisma | łaćonski alfabet |
| oficielny status |
| hamtska rěč | Cypern, Sewjerocypernska turkowska republika, Turkowska, mjeńšinowa rěč w Bołharskej a Sewjernej Makedonskej |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
tu
 |
| ISO 639-2:
  |
tur
 |
| **wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wopytaj wikipediju **tr.wikipedia.org**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Turkowšćina** (*Türkçe*) słuša k turkowskej skupinje altajskich rěčow. Ju rěči 51–73 milionow ludźi, wjetšina z nich w Turkowskej.

## Gramatika

Turkowšćina ma dwaj numerusaj a sydom padow. Nima žadyn genus.

### Wokalna harmonija

Nimo toho ma wokalnu harmoniju, kotraž so we dwěmaj warianće wužiwa, a to jako tak mjenowana małka wokalna harmonija ze změnjenju wot wokalow "a" a "e" a tak mjenowana wulka wokalna harmonija ze změnjenju wot wokalow "i", "ı", "u" a "ü". Wužiwana warianta wotwisuje wot dateje kóncowki. Na př. lokatiw ma warianće -"da" a "-de", mjeztym zo akuzatiw ma warianty "-(y)ı", "-(y)a", "-(y)u" a "-(y)ü".

| Warianta harmonije | Prědku stejace wokale | Wokale po harmoniji |
| --- | --- | --- |
| Wulka wokalna harmonija | i, e | i |
| ı, a | ı |
| o, u | u |
| ö, ü | ü |
| Małka wokalna harmonija | i, e, ö, ü | e |
| ı, a, o, u | a |

### Asimilacija

Nimo wokalneje harmonija skutkuje tež tak mjenowana asimilacija, kotraž so pola konsonantow stanje. Tohodla ma kóncowka lokatiwa warianty "-da", "-de", -"ta", "-te", z kotrychž sćěhujetej -"da" a "-de" po spěwnych konsonantach (b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z), mjeztym zo sćěhujetej -"ta" a "te" po njespěwnych konsonantach (ç, f, h, k, p, s, ‌ş, t).

## Nóžki

## Wotkazy

 **Commons: turkowšćina** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Brunei

4.4114.5

Sultanat Brunei Darussalam|  |  |
| **hesło**
Brunei Darussalam *(„Brunei, domizna měra“)* |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | برني دارالسلام Negara Brunei Darussalam |
| stolica | Bandar Seri Begawan |
| přestrjeń | 5.765 km² |
| wobydlerstwo | 429.646 (2015) |
| hustosć | 74,5 wob./km² |
| forma knježerstwa | absolutna monarchija (sultanat) |
| hłowa stata a šef knježerstwa | sultan Hassanal Bolkiah |
| měna | 1 bruneiski dollar = 100 Cents |
| hamtska rěč | malajšćina |
| hymna | Ya Allah lanjutkan la usia Duli tuanku |
| časowe pasmo | UTC+8 |
| njewotwisnosć | 1. januara 1984 wot Zjednoćeneho kralestwa |
| Top Level Domain | .bn |
| telefon | +673 |
| awtowa značka | BRU |
| Połoženje Bruneija na zemi |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Mošeja w bruneiskej stolicy Bandar Seri Begawan
**Sultanat Brunei** (hamtsce *Brunei Darussalam*, malajsce *Negara Brunei Darussalam*) je mały njewotwisny stat w juhowuchodnej Aziji. Namaka so na kupje Borneo w Južnochinskim morju a mjezuje na wšěch bokach z Malajziju. Statny teritorij so z dweju dźělow zestaje, mjez kotrymajž leži malajziski teritorij.

Arabski mjenowy dźěl *Darussalam* woznamjenja *domizna* abo *přistaw měra*. Mjeno Brunei je přiwuzne z kupowym mjenom *Borneo*.

W Bruneiju knježi tropiska dešćolěsna klima z wysokej powětrowej włóžnotu a přerěznej temperaturu wot 27 °C.

## Žórła

## Wotkazaj

 **Commons: Brunei** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficialne webstrony knježerstwa

Staty a *wotwisne kraje* w Aziji[Pokazać]

Afghanistan
• Armenska
• Azerbajdźan
• Bahrain
• Bangladeš
• Bhutan
• Brunei
• China
• Cypernska
• Egyptowska2
• Filipiny
• Georgiska
• Indiska
• Indoneska3
• Irak
• Iran
• Israel
• Japanska
• Jemen
• Jordaniska
• Južna Koreja
• Kambodźa
• Katar
• Kazachstan1
• Kirgiska
• Kuwait
• Laos
• Libanon
• Malajzija
• Malediwy
• Mongolska
• Myanmar
• Nepal
• Oman
• Pakistan
• Ruska1
• Sawdi-Arabska
• Sewjerna Koreja
• Singapur
• Sri Lanka
• Syriska
• Tadźikistan
• Taiwan
• Thailandska
• Turkmenistan
• Turkowska1
• Uzbekistan
• Vietnam
• Wuchodny Timor
• Zjednoćene Arabske Emiraty

**Wotwisne teritorije**

Hodowna kupa
• Hongkong (China)
• Kokosowe kupy
• Macao (China)
• Palestina
• Tibet (China)
• Ujgurska (China)

**Zwadne teritorije**

Abchaziska
• Južna Osetiska
• Nahórski Karabach
• Turkowska republika Sewjerna Cypernska

1 leži zdźěla w Europje. 2 leži zwjetša w Africe. 3 leži zdźěla w Oceaniji.
# Słowjanske rěče

Mapa
**Słowjanske rěče** su podskupina indoeuropskich rěčow. Słowjansce rěči wokoło 300 milionow ludźi, wosebje we wuchodnej a juhowuchodnej Europje kaž tež we wuchodnym dźělu srjedźneje Europy.

## Dźělenje

* zapadosłowjanske rěče
	+ čěsko-słowakska skupina
		- čěšćina
		- słowakšćina
		- knaanšćina - mortwa židowsko-słowjanska rěč
	+ serbska skupina
		- hornjoserbšćina
		- delnjoserbšćina
	+ lechiska skupina
		- pólšćina
		- pomoršćina
			* kašubšćina
			* słowinšćina - mortwa rěč
		- połobšćina - mortwa rěč
		- šlešćina
* wuchodosłowjanske rěče
	+ běłorušćina
	+ ukrainšćina
	+ rušćina
	+ stara wuchodosłowjanšćina - mortwa rěč
	+ zapadorušćina - mortwa rěč
	+ rusinšćina
* južnosłowjanske rěče
	+ zapadne južnosłowjanske rěče
		- *serbiskochorwatšćina*
			* bosnišćina
			* čornohóršćina
			* chorwatšćina
			* serbišćina
		- słowjenšćina
	+ wuchodne južnosłowjanske rěče
		- makedonšćina
		- bołharšćina
		- starosłowjanšćina - mortwa rěč

### Fiktiwne a konstruowane rěče słowjanskeho typa

* sewjerosłowjanske rěče fiktiwne/konstruowane
	+ we swěće Ill Bethisad
		- naššćina (nassika)
		- vozgišćina (vuozgašu)
		- skuodšćina
	+ dalši sewjerosłowjanske rěče
		- lydnevi
		- seversk
		- sievrosku (sevorian)
		- slavëni
		- slavisk
* konstruowane słowjanske rěče
	+ slovio
	+ slovianski
	+ mezislovanska
	+ glagolica
	+ proslava
	+ ruslavsk (varianta slovia)

## Žórła
# Indoariske rěče

Rozšěrjenje indoariskich rěčow
**Indoariske rěče** je skupina Indoiranskich rěčow. Najbliže přiwuzne su Iranske rěče. Słuša k indoeuropskim rěčam.

Rěče maja nimale miliardu rěčnikow w Indiskej, Pakistanje, Bangladešu, Afghanistanje, Nepalu, Sri Lance a Europje.

## Dźělenje

* indoariske rěče
	+ wedijsky sanskrit
	+ sanskrit
	+ mitannšćina
	+ pali
	+ srjedźne indoariske rěče
		- bhilske rěče
			* adiwaska garasijšćina
			* barelšćina
			* baurijšćina
			* bhilalšćina
			* bhilijšćina
			* bhiloršćina
			* chodrijšćina
			* dhodijšćina
			* dublijšćina
			* dungra bhil
			* gamitšćina
			* mawchijšćina
			* pardhijšćina
			* rajputska garasijšćina
			* rathawšćina
			* wagdijšćina
		- gujaraćské rěče
			* aeršćina
			* gujaratšćina
			* jandawra
			* parkarska kolijšćina
			* sourashtra
			* wasawšćina
			* waghrijšćina
			* wadijarska kolijšćina
		- khandešske rěče
			* ahiranšćina
			* dhankšćina
			* khandeššćina
		- rajasthánšćina
		- romšćina
			* sewjerna romšćina
				+ baltska romšćina
				+ karpatska romšćina
				+ kalo-finska romšćina
				+ sintska romšćina
				+ walizijska romšćina
			* balkanska romšćina
			* walašska romšćina
		- zapadohindske rěče
			* hindustanšćina
				+ sansijske rěče
					- kabutra
					- sansi
				+ hindišćina
				+ urdušćina
			* bundelijšćina
			* bhaya
			* braj bhasha
			* chamari
			* ghera
			* gowli
			* haryanvi
			* kanauji
		- domaršćina
		- paňdžabšćina
		- dangaurska tharunšćina
		- kathorijska tharunšćina
		- parya
		- sonha
	+ wuchodne indoariske rěče
		- bengalsko-asamske rěče
			* asamšćina
			* bengalšćina
			* bišnuprijska manipuršćina
			* chakma
			* chittagonšćina
			* hajong
			* halbi
			* kharia thar
			* kayort
			* mal paharia
			* mirgan
			* nahari
			* rajbangsijšćina
			* siletšćina
			* tangchangya
		- biharske rěče
			* angičćina
			* bhojpuršćina
			* karibska hindustanšćina
			* kudmalšćina
			* magahijšćina
			* maithilšćina
			* majhijšćina
			* musasšćina
			* oraonska sadrijšćina
			* sadrijšćina
			* panchpargania
			* surajpuršćina
		- urijske rěče
			* urijšćina
			* adivaská urijština
			* bhatrijšćina
			* bhunjia
			* bodo parja
			* kupia
			* relijština
		- bote-majhijšćina
		- buksa
		- degaru
		- chitwanijska tharunšćina
		- deokhurijska tharunšćina
		- kochilská tharunšćina
		- mahotariská tharunšćina
		- ranská tharunšćina
	+ paharske rěče (sewjerne indoariske rěče)
		- nepalšćina
		- srjedźnopaharske rěče
			* gahrwalšćina
			* tehri
			* kumaonšćina
		- zapadopaharske rěče
	+ sewjerozapadne indoariske rěče
		- sindšćina
		- khojkijšćina
		- kachhijšćina
		- rajasthánšćina
		- gudžarátšćina
	+ južne indoariske rěče
		- divehi
		- sinhalšćina
	+ zapadne indoariske rěče
		- gudžaratšćina
		- konkanšćina
		- maratšćina
# Městno artikulacije konsonantow

**Městno artikulacije konsonantow** je wotwisne wot formy zawěranja abo zwuženja organow rěčenja.

|  |
| --- |
| **Městna artikulacije**  |
| Labial |
| Bilabial |
| Labial-welar |
| Labial-alweolar |
| Labial-dental |
| Koronal |
| Lango-labial |
| Interdental |
| Dental |
| Alweolar |
| Apikal |
| Laminal |
| Postalweolar |
| Alweolo-palatal |
| Retrofleks |
| Dorsal |
| Palatal |
| Labial-palatal |
| Welar |
| Uwular |
| Uwular-epiglotal |
| Radikal |
| Faringal |
| Epigloto-faringal |
| Epiglotal |
| Glotal |
| Tuta strona wobsahuje fonetiske informacije w IPA, kotrež so snano w někotrych wobhladowakach prawje njepokaza.
[Pomoc!]  |
| [Wobdźěłaj] |

* labialne konsonanty:
	+ /*m*/, /*p*/, /*b*/
	+ /*f*/, /*v*/
	+ /*w*/
* koronalne konsonanty:
	+ /*n*/, /*t*/, /*d*/, /*s*/, /*z*/, /*c*/, /*r*/, /*l*/
	+ /*š*/, /*ž*/, /*č*/
* dorsalne konsonanty:
	+ /*j*/
	+ /*k*/, /*g*/, /*ch*/, /*h*/

## Literatura

* *Ladefoged P.*, *Maddieson I.* The Sounds of the World's Languages. — Oxford, Cambridge (Massachusetts): Blackwell Publishers, 1996. — 407 p. — ISBN 0-631-19814-8.

Fonetika a fonologija

|  |  |
| --- | --- |
| **Fonetika**: | zwuk rěče | segmentacija | organy rěče (rěčadła) | fonacija | artikulacija | wašnja artikulacje konsonantow | městno artikulacije konsonantow | formant | wokale | konsonanty | akcent (přizwuk) | ton | intonacja | złóžka | mora | MFA | fonetiska transkripcija |
| **Fonologija**: | fonem | alofon | opozicija | pozicija | neutralizacja | minimalny por | fonologizacija | alternacija | fonematiska transkripcija |
| **Discipliny** | akustiska fonetika | prosodija | akcentologija | ortoepija |
| **Rěčespytnicy** | J. N. Baudouin de Courtenay | N. A. Trubieckoj | L. W. Ščerba | L. R. Zinder | R. I. Awanesow | R. O. Jakobson | N. Chomsky | G. Fant |
|  | morfonologija | morfologija | syntaksa |
# L

Ll
**L** abo **l** (při pismikowanju: *el*) je jědnaty pismik klasiskeho a dwanaty moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 18. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski lambda (Λ, λ) a pismik Л w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so L přez · − · ·.

L je jako likwida klinčaty zwuk a móže we wjele rěčach samo swójsku złóžku tworić. Tohodla je wón wokalam jara blisko a wustupuje w někotrych rěčach, na přikład w čěšćinje tež jako tajki.

## Pochad

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| Kij za ćěrjenje wołow (protosinaisce) | Feniciski Lamed | Grjekski Lambda | Etruskiski L |

## Wšelćizny

**L** je mjezynarodna awtowa značka za Luxemburgsku. W Němskej reprezentuje wón město Lipsk.

## Wotkaz

 **Commons: L** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Serbski alfabet[Pokazać]

Aa |
Bb |
Cc |
Čč |
Ćć |
Dd |
*Dźdź* |
Ee |
ě |
Ff |
Gg |
Hh |
Chch |
Ii |
Jj |
Kk |
Łł |
Ll |
Mm |
Nn |
ń |
Oo |
ó |
Pp |
Rr |
*ř* |
*ŕ* |
Ss |
Šš |
*Śś* |
Tt |
Uu |
Ww |
Yy |
Zz |
Žž |
*Źź*

Łaćonski alfabet[Pokazać]

|  |  |
| --- | --- |
| Łaćonske pismiki | Aa
Bb
Cc
Dd
Ee
Ff
Gg
Hh
Ii
Jj
Kk
Ll
Mm
Nn
Oo
Pp
Qq
Rr
Ss
Tt
Uu
Vv
Ww
Xx
Yy
Zz |
| Diakritiske pismiki | Áá
Àà
Ăă
Ắắ
Ằằ
Ẵẵ
Ẳẳ
Ââ
Ấấ
Ầầ
Ẫẫ
Ẩẩ
Ǎǎ
Åå
Ǻǻ
Ää
Ǟǟ
Ãã
Ȧȧ
Ǡǡ
Ąą
Āā
Ảả
Ȁȁ
Ȃȃ
Ạạ
Ặặ
Ậậ
Ḁḁ
Ⱥⱥ
Ḃḃ
Ḅḅ
Ḇḇ
Ɓɓ
Ƃƃ
Ćć
Ĉĉ
Čč
Ċċ
Çç
Ḉḉ
Ƈƈ
ɕ
Ďď
Ḋḋ
Ḑḑ
Ḍḍ
Ḓḓ
Ḏḏ
Đđ
Ɖɖ
Ɗɗ
Ƌƌ
ȡ
Éé
Èè
Ĕĕ
Êê
Ếế
Ềề
Ễễ
Ểể
Ěě
Ëë
Ẽẽ
Ėė
Ȩȩ
Ḝḝ
Ęę
Ēē
Ḗḗ
Ḕḕ
Ẻẻ
Ȅȅ
Ȇȇ
Ẹẹ
Ệệ
Ḙḙ
Ḛḛ
Ḟḟ
Ƒƒ
Ǵǵ
Ğğ
Ĝĝ
Ǧǧ
Ġġ
Ģģ
Ḡḡ
Ǥǥ
Ɠɠ
Ĥĥ
Ȟȟ
Ḧḧ
Ḣḣ
Ḩḩ
Ḥḥ
Ḫḫ
H̱ẖ
Ħħ
Íí
Ìì
Ĭĭ
Îî
Ǐǐ
Ïï
Ḯḯ
Ĩĩ
İi
Įį
Īī
Ỉỉ
Ȉȉ
Ȋȋ
Ịị
Ḭḭ
Iı
Ɨɨ
Ĵĵ
ǰ
ȷ
ʝ
ɟ
ʄ
Ḱḱ
Ǩǩ
Ķķ
Ḳḳ
Ḵḵ
Ƙƙ
Ĺĺ
Ľľ
Ļļ
Ḷḷ
Ḹḹ
Ḽḽ
Ḻḻ
Łł
Ŀŀ
ɬ
ɭ
ȴ
Ḿḿ
Ṁṁ
Ṃṃ
ɱ
Ńń
Ǹǹ
Ňň
Ññ
Ṅṅ
Ņņ
Ṇṇ
Ṋṋ
Ṉṉ
Ɲɲ
Ƞƞ
ɳ
ȵ
N̈n̈
Óó
Òò
Ŏŏ
Ôô
Ốố
Ồồ
Ỗỗ
Ổổ
Ǒǒ
Öö
Ȫȫ
Őő
Õõ
Ṍṍ
Ṏṏ
Ȭȭ
Ȯȯ
Ȱȱ
Øø
Ǿǿ
Ǫǫ
Ǭǭ
Ōō
Ṓṓ
Ṑṑ
Ỏỏ
Ȍȍ
Ȏȏ
Ơơ
Ớớ
Ờờ
Ỡỡ
Ởở
Ợợ
Ọọ
Ộộ
Ɵɵ
Ṕṕ
Ṗṗ
Ƥƥ
P̃p̃
ʠ
Ŕŕ
Řř
Ṙṙ
Ŗŗ
Ȑȑ
Ȓȓ
Ṛṛ
Ṝṝ
Ṟṟ
ɼ
ɾ
Śś
Ṥṥ
Ŝŝ
Šš
Ṧṧ
Ṡṡẛ
Şş
Ṣṣ
Ṩṩ
Șș
ʂ
S̩s̩
Ťť
T̈ẗ
Ṫṫ
Ţţ
Ṭṭ
Țț
Ṱṱ
Ṯṯ
Ŧŧ
ƫ
Ƭƭ
Ʈʈ
ȶ
Úú
Ùù
Ŭŭ
Ûû
Ǔǔ
Ůů
Üü
Ǘǘ
Ǜǜ
Ǚǚ
Ǖǖ
Űű
Ũũ
Ṹṹ
Ųų
Ūū
Ṻṻ
Ủủ
Ȕȕ
Ȗȗ
Ưư
Ứứ
Ừừ
Ữữ
Ửử
Ựự
Ụụ
Ṳṳ
Ṷṷ
Ṵṵ
Ṽṽ
Ṿṿ
Ʋʋ
Ẃẃ
Ẁẁ
Ŵŵ
W̊ẘ
Ẅẅ
Ẇẇ
Ẉẉ
Ẍẍ
Ẋẋ
Ýý
Ỳỳ
Ŷŷ
Y̊ẙ
Ÿÿ
Ỹỹ
Ẏẏ
Ȳȳ
Ỷỷ
Ỵỵ
ʏ
Ƴƴ
Źź
Ẑẑ
Žž
Żż
Ẓẓ
Ẕẕ
Ƶƶ
Ȥȥ
ʐ
ʑ |
| Dalše pismiki | ɐ
ɑ
ɒ
ẚ
Ææ
Ǽǽ
Ǣǣ
ʙ
Ↄↄ
Ðð
ʣ
ʥ
ʤ
Ǝǝ
Əə
Ɛɛ
ɘ
ɚ
ɜ
ɝ
ɞ
ʚ
ɤ
ʩ
Ⅎⅎ
ɡ
ɢ
ʛ
Ɣɣ
Ƣƣ
ʜ
Ƕƕ
ɦ
ɧ
ɪ
Ɩɩ
ʞ
ʪ
ʫ
ʟ
ɮ
ƛ
ʎ
ᴍ
ɴ
Ŋŋ
Œœ
ɶ
Ɔɔ
ɷ
Ȣȣ
ɸ
ᴘ
Kʻĸ
Ʀʀ
ɹ
ɺ
ɻ
ɿ
ʁ
ß
Ʃʃ
ƪ
ʅ
ᶘ
ʆ
ʨ
ƾ
ʦ
ʧ
ʇ
ᵫ
ɥ
ʮ
ʯ
Ɯɯ
ɰ
Ʊʊ
Ʌʌ
ʍ
ƍ
Ʒʒ
Ǯǯ
Ƹƹ
ᶚ
ƺ
ʓ
Ȝȝ
Þþ
Ƿƿ
ƻ
Ƨƨ
Ƽƽ
Ƅƅ
ʔ
ʕ
ʡ
ʢ
ʖ
ǀ
ǁ
ǂ
ǃ
ʗ
ʘ
ʬ
ʭ
¡
h̪͆
ɦ̪͆
ʰ̪͆
ʱ̪͆ |
| Digrafy |
Aa aa
Ae ae
Ai ai
Ao ao
Au au
Aw aw
Ay ay
Bh bh
Ch ch
C̱h c̱h
Ck ck
CÖ cö
Cs cs
Cz cz
Cu cu
Dd dd
Dh dh
Dj dj
Dr dr
Dx dx
Dz dz
Dž dž
Dź dź
Ea ea
Ee ee
Ei ei
Eu eu
Ew ew
Ey ey
Ff ff
Fh fh
Gb gb
Gh gh
Għ għ
Gi gi
Gj gj
Gn gn
Gu gu
Gy gy
Hs hs
Hu hu
Ie ie
IJ ij
Jö jö
Kh kh
Kp kp
Ku ku
Lh lh
Lj lj
Ll ll
Ly ly
Mb mb
Mh mh
Mp mp
Nd nd
Ng ng
Nh nh
Nj nj
Nk nk
Ns ns
Nt nt
Ny ny
Nz nz
Oa oa
Oe oe
Oi oi
Oo oo
Ou ou
Ow ow
Oy oy
Ph ph
Qu qu
Rd rd
Rh rh
Rl rl
Rn rn
Rr rr
Rt rt
Sh sh
Sv sv
Sy sy
Sz sz
Th th
Tj tj
Tr tr
Ts ts
Tx tx
Ty ty
Tz tz
Ue ue
Ui ui
Wh wh
Xh xh
Xö xö
Yh yh
Yk yk
Zh zh
Zs zs
Zv zv
 |
| Trigrafy |
Dzs dzs
Ngb ngb
Ngh ngh
Ngk ngk
Nkp nkp
Nth nth
Nyk nyk
Rnd rnd
Sch sch
 |
| Tetragrafy |
Tsch tsch |