Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Albert Einstein

Albert Einstein w lěće 1921
Einsteinowe podpismo
**Albert Einstein** (\* 14. měrca 1879 w Ulmje; 18. apryla 1955 w Princetonje, New Jersey) płaći jako jedyn z najwuznamnišich teoretiskich fyzikarjow w stawiznach wědomosće a swětodaloko jako scyła najznaćiši wědomostnik nowowěka. Jeho slědźenja wo strukturje materije, časa a ruma kaž tež wo bytosći grawitacije přeměnichu do dalokeje měry do toho płaćiwy wobraz swěta po Newtonje.

Ze swojim hłownym dźělom, teoriju relatiwity, sta so po cyłym swěće sławny. W lěće 1905 wuńdźe jeho dźěło z titulom *Zur Elektrodynamik bewegter Körper*, kotrehož wobsah so dźensa jako *specialna teorija relatiwity* woznamjenja. Dźesać lět pozdźišo wozjewi 1915 *powšitkownu teoriju relatiwity*. „Za jeho zasłužby wo teoretisku fyziku“ spožči so jemu w lěće 1921 Nobelowe myto za fyziku. Einsteinowe dźěła hrajachu – porno daloko rozšěrjenemu měnjenju – jenož pódlansku rólu při wunamakanju atomoweje bomby a wuwiwanju jadroweje energije.

Albert Einstein płaći jako personifikacija slědźerja a ženija. Sam wužiwaše swoju nimorjadnu znatosć tež zwonka fachoweho swěta, zo by so zasadźował za dorozumjenje ludow a swětowy měr.

W běhu swojeho žiwjenja bě z asimilowaneje němsko-židowskeje swójby pochadźacy Einstein staćan wšelakich krajow: wot narodźenja měješe württembergske staćanstwo. Wot 1896 do 1901 bjezstatny, běše wón wot 1901 šwicarski staćan a 1911/12 tež byrgar Rakuskeje. Wot 1914 do 1932 bydleše w Berlinje a měješe jako byrgar Pruskeje tež staćanstwo Němskeho mócnarstwa. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow swój němski pas woteda a bu 1934 wot Němskeje wotnarodnjeny. Přidatnje k šwicarskemu naby w lěće 1940 tež staćanstwo Zjednoćenych statow, hdźež hižo wot 1935 bydleše.

## Wotkazy

 **Commons: Albert Einstein** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

* Albert Einstein – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)
* Einstein Archives Online – digitalizowane originalne dokumenty (jendź.)
* Listy a wobrazy Einsteina na webstronje Zürichskeje uniwersity (němsce)
# Vatikanske město

41.902512.452

Vatikanske město|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Status Civitatis Vaticanae Stato della Città del Vaticano |
| přestrjeń | 0,44 km² |
| wobydlerstwo | 842 (2014) |
| hustosć | 1.913,6 wob./km² |
| forma knježerstwa | absolutna wólbna monarchija |
| hłowa stata | Leo XIV. (wot 2025) |
| šef knježerstwa | Raffaella Petrini (wot 2025) |
| měna | euro |
| hamtska rěč | italšćina, łaćonšćina |
| hymna | Inno e Marcia Pontificale |
| časowe pasmo | UTC+1 |
| Top Level Domain | .va |
| telefon | +39 |
| awtowa značka | V |
| Połoženje Vatikanskeho města w Europje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Vatikanske město** (italsce *Stato della Città del Vaticano*, łaćonsce *Status Civitatis Vaticanæ*) je njewotwisny stat, kotryž leži wosrjedź italskeje stolicy Rom při zapadnym brjoze Tibera. Najmjeńši stat na swěće ma přestrjeń wot jenož 0,44 km² a wokoło 800 stajnych wobydlerjow. Hłowa stata je bamž romsko-katolskeje cyrkwje, kiž knježi nad statom jako absolutny monarch.

## Wotkazaj

 **Commons: Vatikanske město** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficialna webstrona Vatikana

Staty a *wotwisne teritorije* w Europje

**Staty**

• Albanska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bołharska
• Bosniska a Hercegowina
• Čěska
• Čorna Hora
• Danska
• Estiska
• Finska
• Francoska
• Grjekska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Letiska
• Liechtenstein
• Litawska
• Luxemburgska
• Madźarska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Němska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pólska
• Portugalska
• Rumunska
• Ruska1
• San Marino
• Serbiska
• Sewjerna Makedonska
• Słowakska
• Słowjenska
• Španiska
• Šwedska
• Šwicarska
• Turkowska1
• Ukraina
• Vatikanske město
• Zjednoćene kralestwo

Zwadne teritorije: *Kosowo*
• *Podnisterska*

Druhe teritorije: *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretanja*
• *Ferejske kupy*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Guernsey*
• *Jendźelska*
• *Jersey*
• *Katalanska*
• *Korniska*
• *Łužica*
• *Man*
• *Sewjerna Irska*
• *Svalbard*
• *Šotiska*
• *Waliziska*

1 Leži zdźěla w Aziji.