# kyriliski alfabet

|
kyriliski alfabet |
| --- |
|
Typ |
Alfabet  |
|
Doba |
wot srjedźišća 10. lětstotka |
|
Pochad |
Feniciske pismo  → Grjekski alfabet   → Glagolitiske pismo    → **kyriliski alfabet** |
|
Přiwuzne systemy |
Łaćonski alfabet Koptiske pismo Armenski alfabet Glagolitiske pismo |
|
Unicode range | * U+0400–U+052F
* U+2DE0–U+2DFF
* U+A640–U+A69F
 |
|
ISO 15924 | Cyrl |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Rozšěrjenje kyriliskeho alfabeta w europskich statach:
██ jako jeničke pismo hamtskeje rěče

██ pódla łaćonskeho pisma

(W šrafěrowanych teritorijach je wjace hamtskich rěčow, kotrež so zdzěla kyrilisce njepisaja.)
alfabet na brězowych skorach z Nowgoroda
**Kyriliski alfabet** (tež *cyriliski*) je alfabet, kotryž so wužiwa zwjetša – ale nic jenož – wot słowjanskich rěčow, z kotrychž je rušćina najbóle rozšěrjena. Kyrilišćinu wužiwa nimo toho wjele mjeńšinowych rěčow Ruskeje kaž tež ukrainšćina, běłorušćina, bołharšćina, kazachšćina, kirgišćina, makedonšćina, mongolšćina a serbišćina (nimo łaćonšćiny).

Wot přistupa Bołharskeje k Europskej uniji je kyriliski alfabet jedyn z třoch oficialnych alfabetow w EU.

Za čas Sowjetskeho zwjazka wužiwaše so kyrilišćina tež za uzbekšćinu, turkmenšćinu a azerbajdźanšćinu, kotrež běchu do toho zwjetša arabske wužiwali a maja dźensa łaćonske pismo. W Uzbekistanje płaći kyriliske pismo hišće paralelnje k łaćonskemu.

## Stawizny

Alfabet je so pomjenował po Cyrilu (Кирилъ/Κύριλλος) ze Sołuna, kiž pak njeje jón wunamakał, ale město toho glagolitiski alfabet („glagolicu“), předchadnik kyriliskeho.

Dokładny wunamakar alfabeta je njeznaty. Je pak wěsty, zo wuwiwaše so alfabet w 9. a 10. lětstotku w Bołharskej po modelu grjekskeho. Nimo toho přidachu so za někotre w grjekšćinje njeznate słowjanske zwuki tež glagolitiske pismiki, na přikład *Ш* (Š) a *Ж* (Ž).

## Cyrkwinosłowjanski alfabet

## Běłoruski alfabet

|  |  |
| --- | --- |
| А а | [a] |
| Б б | [b] |
| В в | [v] |
| Г г | [ɡ] |
| Д д | [d] |
| Е е | [je] |
| Ё ё | [jo] |
| Ж ж | [ʒ] |
| З з | [z] |
| И, и | [i] |
| Й й | [j] |
| К к | [k] |
| Л л | [l] |
| М м | [m] |
| Н н | [n] |
| О о | [o] |
| П п | [p] |
| Р р | [r] |
| С с | [s] |
| Т т | [t] |
| У у | [u] |
| Ў ў | [w] |
| Ф ф | [f] |
| Х х | [x] |
| Ц ц | [ts] |
| Ч ч | [tʃ] |
| Ш ш | [ʃ] |
| Щ щ | [ʃtʃ] |
| Ъ ъ | (njezwukowy) (twjerde znamješko) |
| Ы ы | gutural, kaž *y* w pólšćinje |
| Ь ь | (mjechke znamješko) ; pokaza zo přechodny konsonant je palatalny |
| Э э | [e] |
| Ю ю | [ju] |
| Я я | [ja] |

## Bołharski alfabet

|  |  |
| --- | --- |
| А а | [a] |
| Б б | [b] |
| В в | [v] |
| Г г | [ɡ] |
| Д д | [d] |
| Е е | [e] |
| Ж ж | [ʒ] |
| З з | [z] |
| И и | [i] |
| Й й | [j] |
| К к | [k] |
| Л л | [l] |
| М м | [m] |
| Н н | [n] |
| О о | [o] |
| П п | [p] |
| Р р | [r] |
| С с | [s] |
| Т т | [t] |
| У у | [u] |
| Ф ф | [f] |
| Х х | [h] |
| Ц ц | [ts] |
| Ч ч | [tʃ] |
| Ш ш | [ʃ] |
| Щ щ | [ʃt] |
| Ъ ъ | [ə] zwuk (1), to je tak mjenowany šwa. |
| Ь ь | [ʲ] |
| Ю ю | [ju] |
| Я я | [ja] |

(1) jako *a* w jendźelskim słowje *about*, *e* w němskim słowje *Gabe*
## Makedonski alfabet

|  |  |
| --- | --- |
| А а | [a] |
| Б б | [b] |
| В в | [v] |
| Г г | [ɡ] |
| Д д | [d] |
| Ѓ ѓ | [ɟ] |
| Е е | [e] |
| Ж ж | [ʒ] |
| З з | [z] |
| Ѕ ѕ | [dz] |
| И и | [i] |
| Ј ј | [j] |
| К к | [k] |
| Л л | [l] |
| Љ љ | [ʎ] |
| М м | [m] |
| Н н | [n] |
| Њ њ | [ɲ] |
| О о | [o] |
| П п | [p] |
| Р р | [r] |
| С с | [s] |
| Т т | [t] |
| Ќ ќ | [c] |
| У у | [u] |
| Ф ф | [f] |
| Х х | [x] |
| Ц ц | [ts] |
| Ч ч | [tʃ] |
| Џ џ | [dʒ] |
| Ш ш | [ʃ] |

## Mongolski alfabet

Kyriliski alfabet so za mongolšćinu wužiwa:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| А | А а | [a] |
| Б | Б б | [p] |
| В | В в | [β] |
| Г | Г г | [ɡ], [ɢ] |
| Д | Д д | [t] |
| Е | Е е | [je] |
| Ё | Ё ё | [jɔ], [jo] |
| Ж | Ж ж | [tʃ] |
| З | З з | [ts] |
| И | И и | [i] |
| Й | Й й | [j] |
| К | К к | [kʰ] |
| Л | Л л | [ɮ] |
| М | М м | [m] |
| Н | Н н | [n], [ŋ] |
| О | О о | [ɔ] |
| Ө | Ө ө | [o] |
| П | П п | [pʰ] |
| Р | Р р | [r] |
| С | С с | [s] |
| Т | Т т | [tʰ] |
| У | У у | [ʊ] |
| Ү | Ү ү | [u] |
| Ф | Ф ф | [f] |
| Х | Х х | [χ] |
| Ц | Ц ц | [tsʰ] |
| Ч | Ч ч | [tʃʰ] |
| Ш | Ш ш | [ʃ] |
| Щ | Щ щ | [ʃtʃ] |
| Ъ | Ъ ъ | (njezwukowy) |
| Ы | Ы ы | [iː] |
| Ь | Ь ь | [i] |
| Э | Э э | [e] |
| Ю | Ю ю | [jʊ], [ju] |
| Я | Я я | [ja] |

## Ruski alfabet

|  |  |
| --- | --- |
| А а | [a] |
| Б б | [b] |
| В в | [v] |
| Г г | [ɡ] |
| Д д | [d] |
| Е е | [je] |
| Ё ё | [jo] |
| Ж ж | [ʒ] |
| З з | [z] |
| И, и | [i] |
| Й й | [j] |
| К к | [k] |
| Л л | [l] |
| М м | [m] |
| Н н | [n] |
| О о | [o] |
| П п | [p] |
| Р р | [r] |
| С с | [s] |
| Т т | [t] |
| У у | [u] |
| Ф ф | [f] |
| Х х | [x] |
| Ц ц | [ts] |
| Ч ч | [tʃ] |
| Ш ш | [ʃ] |
| Щ щ | [ʃtʃ] |
| Ъ ъ | (njezwukowy), твёрдый знак (*tvjordij znak*), (twjerde znamješko) |
| Ы ы | [ɨ], gutural, kaž *y* w pólšćinje |
| Ь ь | мягкий знак (*mjagkij znak*), (mjechke znamješko) ; pokaza zo přechodny konsonant je palatalny |
| Э э | [e] |
| Ю ю | [ju] |
| Я я | [ja] |

## Serbiski alfabet

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *KYRILISCE* | *ŁAĆONSCE* | *ZWUK* |
| А а | A a | [a] |
| Б б | B b | [b] |
| В в | V v | [v] |
| Г г | G g | [ɡ] |
| Д д | D d | [d] |
| Ђ ђ | Đ đ | [dʑ] |
| Е е | E e | [e] |
| Ж ж | Ž ž | [ʐ] |
| З з | Z z | [z] |
| И и | I i | [i] |
| Ј ј | J i | [j] |
| К к | K, k | [k] |
| Л л | L l | [l] |
| Љ љ | LJ lj | [ʎ] |
| М м | M m | [m] |
| Н н | N n | [n] |
| Њ њ | NJ nj | [ɲ] |
| О о | O o | [o] |
| П п | P p | [p] |
| Р р | R r | [r] |
| С с | S s | [s] |
| Т т | T t | [t] |
| Ћ ћ | Ć ć | [tɕ] |
| У у | U u | [u] |
| Ф ф | F f | [f] |
| Х х | H h | [x] |
| Ц ц | C c | [ts] |
| Ч ч | Č č | [ʈʂ] |
| Џ џ | DŽ dž | [ɖʐ] |
| Ш ш | Š š | [ʂ] |

## Ukrainski alfabet

|  |  |
| --- | --- |
| А а | [a] |
| Б б | [b] |
| В в | [v] |
| Г г | [ɡ] |
| Д д | [d] |
| Е е | [e] |
| Є є | [je] |
| Ж ж | [ʒ] |
| З з | [z] |
| И и | (1) |
| І і | [i] |
| Ї ї | [ji] |
| Й й | [j] |
| К к | [k] |
| Л л | [l] |
| М м | [m] |
| Н н | [n] |
| О о | [o] |
| П п | [p] |
| Р р | [r] |
| С с | [s] |
| Т т | [t] |
| У у | [u] |
| Ф ф | [f] |
| Х х | [x] |
| Ц ц | [ts] |
| Ч ч | [tʃ] |
| Ш ш | [ʃ] |
| Щ щ | [ʃtʃ] |
| Ю ю | [ju] |
| Я я | [ja] |
| Ь ь | (njezwukowy, hl. (2)) |

(1) gutural kaž *y* w pólšćinje a čěšćinje, *ы* w rušćinje
(2) pokaza zo přechodny pismik je palatalny
## Hlej tež

* Cyril a Metod
* Glagolica
* Jatj

## Wotkaz

 **Commons: Kyriliski alfabet** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow