Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lykoris

Lykoris|  |
| *Pruhowy lykoris (*Lycoris radiata*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
| **rjadownja**: | (Liliopsida) |
| **podrjadownja**: | (Liliidae) |
| **rjad**: | (Asparagales) |
| **swójba**: | Amarylisowe rostliny (Amaryllidaceae) |
| **tribus**: | Lycoridae |
| **ród**: | Lykoris |
| **wědomostne mjeno** |
| Lycoris |
| Herb. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Lykoris** (*Lycoris*) je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (*Amaryllidaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* pruhowy lykoris (*Lycoris radiata*)
# Sněhowka

Sněhowka|  |
| *Mała sněhowka (Galanthus nivalis)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
| **podwotrjad**: | Symjeńcy (Spermatophytina) |
| **rjadownja**: | Krytosymjenjak (Magnoliopsida) Monokotyledony |
| **rjad**: | (Asparagales) |
| **swójba**: | Amarylisowe rostliny (Amaryllidaceae) |
| **ród**: | Sněhowka |
| **wědomostne mjeno** |
| Galanthus |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Sněhowka** (*Galanthus*) abo nartuša je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (*Amaryllidaceae*).

## Mjeno

Botaniske mjeno *Galanthus* je wotwodźene z grjekskeho: *gála* za mloko a *ánthos* za kćenje.

## Družiny

Galanthus
Wobsahuje sćěhowace družiny:

* mała sněhowka (*Galanthus nivalis*)

## Nóžki
# Narcisa

Narcisa|  |
| *Prawa narcisa (*Narcissus poeticus*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
|   | Monokotyledony |
| **rjad**: | (Asparagales) |
| **swójba**: | Amarylisowe rostliny (Amaryllidaceae) |
| **podswójba**: | Amaryllidoideae |
| **ród**: | Narcisa |
| **wědomostne mjeno** |
| Narcissus |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Galerija fotow we Wikimedia Commons |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

*Narcissus poeticus*
**Narcisa** (*Narcissus*) abo **nartuša** je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (*Amaryllidaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* alpska narcisa (*Narcissus exsertus*)
* běła narcisa (*Narcissus papyraceus*)
* prawa narcisa (*Narcissus poeticus*)
* žołta narcisa (*Narcissus pseudonarcissus*)

## Nóžki
# Korsika

Korsiska chorhoj
Topografiska karta Korsiki
**Korsika** (francosce *Corse*, korsisce *Corsica*) je štwórta najwjetša kupa Srjedźneho morja a słuša k Francoskej. Z wulkeho zdźěla z wysokich horin wobstejaca kupa ma přestrjeń wot 8680 km² a něhdźe 330.000 wobydlerjow. Najwjetše město a zarjadniske sydło je Ajaccio při zapadnym brjoze. Dalše wjetše města su Bastia na sewjerowuchodźe, Calvi na sewjerozapadźe, Porto-Vecchio a Bonifacio na juhu kaž tež něhdyša stolica Corte w horinach wosrjedź kupy.

Leži zapadnje 90 kilometrow zdaleneje Italskeje, sewjernje jenož jednaće kilometrow zdaleneje Sardiniskeje a 170 kilometrow juhowuchodnje francoskeho pobrjoha.

Na Korsice so nimo hamtskeje francošćiny tež korsišćina jako mjeńšinowa rěč rěči, při čimž njejsu sej wědomostnicy wo dokładnej ličbje rěčnikow přezjedni. Korsiska rěč so zdźěla na šulach kaž tež na uniwersiće w městačku Corte wuwučuje a je tež na dwurěčnych wjesnych taflach a pućnikach widźeć.

## Wotkaz

 **Commons: Korsika** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
42.159.08
# Acory

Karta Acorow
**Acory** (portugalsce *Ilhas dos Açores*, „Jatřobowe kupy“) su k Portugalskej słušaca skupina kupow w Atlantiskim oceanje. K Acoram słuša dźewjeć hłownych a wjacore mjeńše kupy, kotrež nadeńdu so něhdźe 1400 kilometrow zapadnje europskeje twjerdźe. Najkrótša distanca do Sewjerneje Ameriki wučini 1930 kilometrow (Nowofundlandska).

Acory tworja awtonomny region Portugalskeje *(Região Autónoma dos Açores)* z něhdźe 250.000 wobydlerjemi a přisłušeja jako tajka tež Europskej uniji. Cyłkowna přestrjeń kupow wučini 2333 kwadratnych kilometrow. Najwjetša a hłowna kupa Acorow je São Miguel, hdźež nadeńdźe so tež město Ponta Delgada, zarjadniske sydło regiona a uniwersitne město.

Geologisce su kupy dźěl Srjedźoatlantiskeho hrjebjenja a leža při hranicy Europskeje a Afriskeje platy. Najzapadnišej kupje Flores a Corvo słušeja hižo k Sewjeroameriskej plaće. Wulkan *Pico* na kupje ze samsnym mjenom je z 2351 najwyši wjeršk Acorow a zdobom cyłeje Portugalskeje.

## Wotkazaj

 **Commons: Acory** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
38.5-28
# Kanariske kupy

Kanariske kupy (čerwjene)
**Kanariske kupy** (španisce *Islas Canarias*) su skupina sydom wulkich kupow a někotrych mjeńšich kupkow w Atlantiskim oceanje. Leža něhdźe 100 kilometrow zapadnje wot brjoha Marokka a Zapadneje Sahary w Africe a słušeja k Španiskej (a potajkim k Europskej uniji).

Najwjetša kupa na ludnosć a na přestrjeń je Tenerife, z 865 070 wobydlerjemi na ludnosć najwjetša kupa wšeje Španiskeje.

## Žórła

## Wotkazaj

 **Commons: Canary Islands** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* oficialne stronki
# Łopjeno

Łopjeno lipy
**Łopjeno** je asimilaciski organ wyšich rostlinow a wobsahuje zwjetša zeleny chlorofyl. Sedźa na kolenkach wubitkoweje wóski.

* Formy łopjenow
* Zestajene łopjena
* Nerwy łopjenow
* Połoženje łopjenowa) měnjate,

b) na křiž napřećostejne,

c) napřećostejne,

d) mutličkostejne
* Nasada łopjenaa) dołhostołpikate

b) bjezstołpikate abo sedźace,

c) stołpik wopřimowace,

d) z pódlanskimi łopješkami,

e) z łopjenowymi nóžnjemi
* Anatomija łopjena
# Frunčaki

**Frunčaki**|  |
| *Brunčak (*Sphinx ligustri*)* |
| **systematika** |
| **domena** | **Eukaryoty** |
| **swět** | **Zwěrina** |
| **rjadownja**: | Insekty (Insecta) |
| **rjad**: | Mjetele (Lepidoptera) |
| **podrjad**: | Glossata |
| **nadswójba**: | Bombycoidea |
| **swójba**: | Frunčaki |
| **wědomostne mjeno** |
| Sphingidae |
| Latreille (1802) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Frunčaki** (*Sphingidae*, něm. Schwärmer) su swójba mjetelow (*Lepidoptera*).

## Podswójby

### Podswójba Smerinthinae

* Marumba quercus
* Mimas tiliae (něm. Lindenschwärmer)
* Smerinthus ocellata (něm. Abendpfauenauge)
* Laothoe populi (něm. Pappelschwärmer)

### Podswójba Sphinginae

* Agrius convolvuli (něm. Windenschwärmer)
* Smjertnik (*Acherontia atropos*, něm. Totenkopfschwärmer)
* Brunčak (*Sphinx ligustri*, něm. Ligusterschwärmer)
* Hyloicus pinastri (něm. Kiefernschwärmer, Tannenpfeil)

Smjertnik (*Acherontia atropos*)
### Podswójba Macroglossinae

* Hemaris tityus (něm. Skabiosenschwärmer)
* Hemaris fuciformis (něm. Hummelschwärmer)
* Macroglossum stellatarum (něm. Taubenschwänzchen)
* Daphnis nerii (něm. Oleanderschwärmer)
* Proserpinus proserpina (něm. Nachtkerzenschwärmer)
* Hippotion celerio (něm. Großer Weinschwärmer)
* Deilephila elpenor (něm. Mittlerer Weinschwärmer)
* Deilephila porcellus (něm. Kleiner Weinschwärmer)
* Hyles euphorbiae (něm. Wolfsmilchschwärmer)
* Hyles gallii (něm. Labkrautschwärmer)
* Hyles livornica (něm. Linienschwärmer)
* Hyles vespertilio (něm. Fledermausschwärmer)
* Hyles hippophaes (něm. Sanddornschwärmer)

Deilephila porcellus
## Žórła

 něm. wikipedija

## Eksterne wotkazy
# biologija

**Biologija** je wědomostny wobłuk, kotryž analyzuje žiwy swět. Pod biologiju móžemy dać dalše wědomosće. Je to na přikład Molekularna biologija, biochemija, genetika, bańkowa biologija, fyziologija, anatomija, wuvojowa biologija, ewoluciska biologija, etologija, ekologija, systematika, botanika, coologija, mykologija, mikrobiologija, morfologija, bionika, lěkarske discipliny, wirologija a mnoho dalšich specializowanych wědomostnych disciplin.

## * Animalia - Bos primigenius taurus
* Planta - Triticum
* Fungi - Morchella esculenta
* Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
* Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
* Archaea - Halobacteria
* Virus - Gamma phage
# Wjelryby

**Wjelryby**|  |
| *Horbowjel* (Megaptera novaeangliae)' |
| **systematika** |
| **domena** | **Eukaryoty** |
| **swět** | **Zwěrina** |
| **rjadownja**: | cycaki (Mammalia) |
| **podrjadownja**: | wyše cycaki (Eutheria) |
| **rjad**: | wjelryby |
| **wědomostne mjeno** |
| Cetacea |
| Brisson (1762) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Wjelryby(Cetacea)* su rjad w rjadowni cycakow z něhdźe 80 družinami, kotryž je bjez wuwzaća we wodźe žiwy. Tuž so – najebać serbskeho mjena – wo ryby njejedna. Hakle Carl von Linné je w lěće 1758 cycakam přirjadowa.

Rjad so do dweju podrjadow poddźěluje, kosćinowe a zubne wjelryby (*Mysticeti* a *Odontoceti*). Do kosćinowych wjelrybow słušeja najwjetše zwěrjata na zemi kaž na přikład módra wjelryba, kotrež su zwjetša wot planktona žiwe. Do podrjada rubježnych zubnych wjelrybow słuša tež swójba delfinow *(Delphinidae)*. Wone so we wobchadnej rěči zwjetša jako wjelryby njemjenuja.

Z wuwzaćom někotrych družinow delfinow su wjelryby w morju žiwe. Wone su blisko přiwuzne z dwukopytačemi *(Artiodactyla)*. Žiwjenski rum mnohich družinow je dla zanjerodźenja wobswěta, rybarstwa a łódźnistwa wohroženy.

## Wotkaz

 **Commons: Wjelryby** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Barbička

Tomasinowa barbička|  |
| *Nalěwo:* Crocus sativus*, naprawo: nalětnja barbička (*Crocus vernus*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
| **rjadownja**: | (Liliopsida) |
| **podrjadownja**: | (Liliidae) |
| **rjad**: | (Asparagales) |
| **swójba**: | Škleńčicowe rostliny (Iridaceae) |
| **ród**: | Barbička |
| **wědomostne mjeno** |
| Crocus |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Barbička** (*Crocus*) je ród ze swójby škleńčicowych rostlinow (*Iridaceae*). Dalše mejno je krokus.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běła barbička (*Crocus albiflorus*)
* fijałkomódra barbička (*Crocus heuffelianus*)
* módra barbička (*Crocus napolitanus*)
* nalětnja barbička (*Crocus vernus*)
* tomasinowa barbička (*Crocus tommasinianus*)
* žołta barbička (*Crocus flavus*)
# Srjedźowěk

**Srjedźowěk** je epocha w europskich stawiznach, kotraž traješe někak wot pjateho do pjatnateho lětstotka. Tradicionalny spočatk srjedźowěka je kónc Zapadoromskeho mócnarstwa w lěće 476 a tradicionalny kónc srjedźowěka je pak zdobyće Konstantinopela ze strony Osmanow w lěće 1453, pak wotkryće Ameriki přez Kolumbusa w lěće 1492, pak spočatk lutherskeje reformacije w lěće 1517.

## Wotkaz

 **Commons: Srjedźowěk** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Hriby

Hriby|  |
| *(Clitocybe odora)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **bjez ranga** | **Opisthokonta** |
| **Swět** | **Hriby** |
| **wědomostne mjeno** |
| Fungi |
| L. (1753) |
| **Wotdźělenje** |
| + (*Chytridiomycota*)
+ (*Microsporidia*)
+ (*Zygomycota*)
+ (*Glomeromycota*)
+ (*Ascomycota*)
+ (*Basidiomycota*)
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Hriby** su swět z domeny Eukaryotow. Nimaja chlorofyl, su žiwe heterotrofnje (z druheje organiskeje maćizny), a rozmnožuja so přez spory. Maja – podobnje kaž zwěrjata – chitinowu bańkowu sćěnu, glikogen jako energiski skład.

Hriby su jara heterogena skupina. Formuja po swojich přiznamjenjach samostatny swět nimo rostlinow a zwěrjatow, ke kotrymž tež jednobańkowcy kaž pječenske droždźe, ale tež wjacebańkowcy kaž plěsniwcy a jědźomne hriby słušeja. *Wučba wot hribow* rěka *mykologija*, wotwodźeny wot grjekskeho słowa Μύκης [mýkēs].

Hriby su žiwe přez wottwar žiwych a nježiwych rostlinow, w symbiozu z rostlinami (mykorica) abo jako parazity.

Hriby maja 80 000 - 100 000 družinow.

Fylogenija hribow
## Druhe WikiProjekty

* WikiSpecies - hriby
# Koran

Prěnja sura *al-Fatiha* w rukopisu wot Hattat Aziz Efendi (Transkripcija a přełožk stej na stronje za wopisowanje wobraza)
**Koran** je swjata kniha muslimow. Wona je na 114 surow dźělena.

Prěnja sura z korana

```
W mjenje Allah, miłosćiweho a smilneho.
Chwała Allah, knjezej wšeho swěta,
miłosćiwemu, smilnemu
kralej sudneho dnja!
Tebi słužimy, a tebje prosymy wo pomoc.
Wjedź nas po runym puću,
po puću tych, kotrymž sy miłosć wopokazał
a kiž njepodleža hněwej a njekroča po wopačnych pućach.
```

## Eksterne wotkazy

* Al-Quran (Koran) online
# Křižnokwětne rostliny

Křižnokwětne rostliny|  |
| *Hórka žerchwica (*Cardamine amara*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
|   | Eudikotyledony Jadrowe eudikotyledony |
|   | Rosidy Eurosidy II |
| **rjad**: | (Brassicales) |
| **swójba**: | Křižnokwětne rostliny |
| **wědomostne mjeno** |
| Brassicaceae |
| Burnett |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Křižnokwětne rostliny** (*Brassicaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*).

## Rody

Wobsahuje sćěhowace rody:

* barmowka (*Barbaraea*)
* česnak (*Alliaria*)
* člunkačk (*Teesdalea*)
* dutlik (*Myagrum*)
* hórčica (*Eruca*)
* hórnač (*Erysimum*)
* hryst (*Camelina*)
* husowka (*Arabis*)
* husowka (Caraminopsis)
* chrěn (*Armoracia*)
* chrěn (Cochlearia)
* chudobka (*Erophila*)
* jětrowka (*Thlaspi*)
* kał (*Brassica*)
* kamzyčka (*Pritzelago*)
* kamzyčka (Hornungia)
* konrinhija (*Conringia*)
* kulkotručk (*Kernera*)
* lewkoja (*Matthiola*)
* pucawk (*Aubrieta*)
* mórski kał (*Crambe*)
* pažonop (*Hirschfeldia*)
* petrokalis (*Petrocallis*)
* podwódnica (*Subularia*)
* popróšnica (*Berteroa*)
* rěpisk (*Rapistrum*)
* rjetkej (*Raphanus*)
* rólnička (*Erucastrum*)
* ropucha (*Nasturtium*)
* rukej (*Sisymbrium*)
* rukej (Descurainia)
* sadlička (*Alyssum*)
* sadlička (Lobularia)
* seklička (*Iberis*)
* skalinka (*Draba*)
* skopička (*Arabidopsis*)
* slěborniki (*Lunaria*)
* sywina (*Isatis*)
* tručinka (*Bunias*)
* wačoški (*Capsella*)
* wačoški (Hymenolobus)
* wačoški (Aethionema)
* wonječk (*Diplotaxis*)
* wrónica (*Coronopus*)
* zubica (*Dentaria*)
* zybkowc (*Neslia*)
* žerchej (*Lepidium*)
* žerchej (Cardaria)
* žerchwica (*Cardamine*)
* žonop (*Sinapis*)
* žonop (Cakile)
* žonop (Coincya)

## Nóžki

Nóžki
# Bakterije

| Bakterije |
| --- |
|  |
| '**Escherichia coli *cele powjetšene 25.000-oble |
| **systematika** |
| **Domena** | **Bakterija** |
| **Filumy** |
| Acidobacteria
Actinobacteria
Aquificae
Bacteroidetes
Chlamydiae
Chlorobi
Chloroflexi
Chrysiogenetes
Cyanobacteria
Deferribacteres
Deinococcus-Thermus
Dictyoglomi
Fibrobacteres
Firmicutes
Fusobacteria
Gemmatimonadetes
Nitrospirae
Planctomycetes
Proteobacteria
Spirochaetes
Thermodesulfobacteria
Thermomicrobia
Thermotogae
Verrucomicrobia |
| **Kajkosće** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

W biologiji **bakterije** su prokariotiske
organismy. Kaž wšě prokarioty wone su jednobańkowe mikroby a nimaja bańkowe jadra.

Bakterije su předewšěm mikroorganizmy. Mjezy najmjeńšimi su čłonjo roda *Mycoplasma*, kotrež su jenož 0.3 mikrometry, tak wulki kaž najwjetše wirusy.

Wunamakar mikroskopa, Antoni van Leeuwenhoek, je
bakterije w 17. lětstotku wotkrył, tola wone so su zwjetša
hač do pózdnjeho 19. lětstotka ignorowali, hdyž wědomostnicy kaž Louis Pasteur su won namakali, zo bakterije su přičina wjacorych chorosćow.

Bakterije pak nic jenož zawinuja choroby. Wone tež zawinuja wjacore
dobre wěcy. Na př. njebyšmy naša jědź bjez pomocy bakterijow spožiwać móhli.

Mjezy tyipami bakterijow su bacile.

Před lětom 1977 wědomostnicy su wěrili, zo wšě prokarioty su
bakterije. Ale nětko wědźa, zo eksistujetej dwě skupinje, a to bakterije
a archeje.

*
* Fylogenetiski štom archejow, bakterijow a eukariotow
* Bakterije *Cytrobacter freundii* pod elektronowym mikroskopje

## Eksterne wotkazy

*
*
*
*
# Eukaryoty

|  |
| --- |
| Eukaryoty |
|
Słóncowka (*Acanthocystis turfacea*, němsce Sonnentierchen) |
| Systematika |
| *Klasifikacija:* | Žiwoch |
| *Domena:* | Eukaryoty |
| Wědomostne mjeno |
| Eucaryota |
| Kandler & Wheelis, 1990 |

Šematiske zwobraznjenje eukaryotiskeje bańki.
**Eukaryoty** (Eucaryota; wot starogrjekskeho εὖ eu „dobry“, „woprawdźity“ a κάρυον karyon „worjech“, „jadro“) tworja jednu z třoch domenow w biologiji. Su žiwochi z woprawdźitym bańkowym jadrom, kotrež wobsahuja genetisku maćiznu we formje desoksyribo-nukleinoweje kisaliny (skrót.: *DNA*, němsce *DNS*).

Eukaryoty su zwjetša wo wjelekróćne wjetše hač prokaryoty (něhdźe 10-100 raz). Zo by hładke fungowanje celularnych wotběhow nad wjetšimi dalokosćemi nutřka bańki zmóžniło, je wyši organizaciska měra a rozdźělenje ruma bańki do kompartimentow (dźělne wotrězki) ale tež transport mjez tutymi kompartimentami nuzne. Tuteje přičiny dla su eukaryotiske bańki z pomocu bańkowych organelow strukturowane, kotrež kaž organy ćěła rozdźělne funkcije spjelnja.
Najbóle znata organela je bańkowe jadro, z hłownym podźělom genetiskeje maćizny žiwocha.
Dalše geny wustupuja po kóždej družinje w mitochondrijach a plastidach.

Dalša wosebitosć eukaryotow leži w proteinowej biosyntezy: Hinak hač prokaryoty su eukaryoty kmane, z samsneje DNA-informacije přez alternatiwny splicing rozdźělne proteiny zhotowjeć.

Struktura a forma so eukaryotiskej bańce přez cytoskelet da.
Bu mjez druhim z mikrotubulusow, aktinowych włokninow a mikrofilamentow natwarjeny.

## Systematika

Eukaryoty bu tradicionelnje do swětow wjacebańkowych zwěrjatow, rostlin a hribow ale tež jednobańkowych abo wjacebańkowych protistow rozdźělene.
Dokelž protisty pak žane monofyletisku skupinu njetworja a druhe swěty poprawom z rozdźělnych protistowych skupin nastajachu, njeje rozdźělenje do swětow wjace dźeržomna.

Tón čas aktuelna Systematika eukaryotow bu wot Adl *et al.* 2005 wudźěłana. Woni rozrjaduja eukaryotow do šěsć skupin:

* Amoebozoa
* Opisthokonta, ke kotrymž zwěrjata a hriby słušeja.
* Rhizaria
* Archaeplastida, ke kotrymž rostliny słušeja.
* Chromalveolata
* Excavata

## Hlej tež

* Prokaryoty
* Endosymbiontowa teorija

## Noty

## Wotkazy

* Natwar eukarytiskich bańkow (němsce)
* Eukaryoty (Tree of Life Web Project) (jendź.)
# coologija

**Coologija** je wědomosć, kotraž analyzuje zwěrjata, kaž na přikład bjezrjapowkowe zwěrjata, paryby, ryby, łažaki, ptaki a cycaki.

## Discipliny coologije

* anatomija – wěda wo nutřkownym dźělu žiwych organizmow.
* cytologija – zaběra so z jednorymi dźělčkami.
* embryologija – zaběra so z embryonami.
* etologija – zaběra so ze zachowanjom widow.
* fyziologija – studuje žiwotne procesy w organizmach.
* histologija – studuje tkanje.
* Morfologija – zaběra so z dźělemi ćěła žiwych organizmow.
* organologija – zaběra so z organami.
* taksonomija (systematika) – zaběra so z klasifikaciju a systematizaciju žiwych organizmow.

Specializowane coologiske discipliny:

* helmintologija – wěda wo čerwjach
* Entomologija – wědomosć wo insektach
* herpetologija – wědomosć wo łažakach
* ichtyologija – wědomosć wo rybach
* malakologija (malakozoologie)
* ornitologija – wědomosć wo ptakach
* parazitologija – wěda wo parazitach
* pedocoologija – wěda wo pedocoach
* protocoologija – wěda wo protocoach
* mamaliologija – wědomosć wo cycakach
# Rosowka

Rosowka|  |
| *Drosera derbyensis* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
| **wotrjad**: | (Magnoliophyta) |
| **rjadownja**: | (Rosopsida) |
| **podrjadownja**: | (Caryophyllidae) |
| **rjad**: | (Caryophyllales) |
| **swójba**: | Rosowkowe rostliny (Droseraceae) |
| **ród**: | Rosowka |
| **wědomostne mjeno** |
| Drosera |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Rosowka** (*Drosera*) je ród ze swójby rosowkowych rostlinow (Droseraceae). Dalše serbske mjeno je słónčna rosa.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* jendźelska rosowka (*Drosera longifolia*)
* srěnja rosowka (*Drosera intermedia*)
* tačałkojta rosowka (*Drosera rotundifolia*)
# Worjechowy płód

Płód wšědneje lěšćiny (*Corylus avellana*), lěsny worješk
**Worjechowy płód** je zawěracy płód, kotrehož perikarp je cyłkownje wodrjewjeny.

Wustupuja tež křidłate warianty, na př. při brězach a jasnjach, a kompleksna forma, na př. při truskalcach.

## Žórła

* Strasburger, E. et al.: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 35. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag 2002, strona 780 (němsce)
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 24 (němsce)
# Sywny ječmjeń

Sywny ječmjeń|  |
| *Sywny ječmjeń (*Hordeum vulgare*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
| **podrjadownja**: | (Commelinidae) |
| **rjad**: | (Poales) |
| **swójba**: | Słódke trawy (Poaceae) |
| **podswójba**: | Pooideae |
| **tribus**: | Triticeae |
| **ród**: | Ječmjeń (Hordeum) |
| **družina**: | Sywny ječmjeń |
| **wědomostne mjeno** |
| Hordeum vulgare |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Sywny ječmjeń** (*Hordeum vulgare*) je rostlina ze swójby słódkich trawow (*Poaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Poddružiny a warietety

* Dźiwi ječmjeń (*Hordeum vulgare* subsp. *spontaneum*)
* Kulturny ječmjeń (*Hordeum vulgare* L. subsp. *vulgare*):
	+ Dwojorjadkaty ječmjeń (*Hordeum vulgare* f. *distichon*)
	+ Mnohorjadkaty ječmjeń:
		- Rollgerste (*Hordeum vulgare* f. *hexastichon*)
		- *Hordeum vulgare* f. *agriochriton*
* *Hordeum vulgare* var. *coeleste* L.
* *Hordeum vulgare* var. *trifurcatum* (Schlechtendal) Ale­feld

* Kłosy
* Zorno ječmjenja
* Ječmjeń na roli
* Krupy
* Hordeum vulgare - Museum specimen

## Noty

## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
# Jahły

Jahły|  |
| *Ćeńkohałžkate jahły (*Panicum capillare*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
|   | Monokotyledony |
|   | Commelinidy |
| **rjad**: | (Poales) |
| **swójba**: | Słódke trawy (Poaceae) |
| **podswójba**: | Panicoideae |
| **ród**: | Jahły |
| **wědomostne mjeno** |
| Panicum |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Jahły** (*Panicum*) je ród ze swójby słódkich trawow (*Poaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* nahe jahły (*Panicum dichotomiflorum*)
* prawe jahły (*Panicum miliaceum*)
* ćeńkohałžkate jahły (*Panicum capillare*)

## Eksterne wotkazy

 **Commons: Panicum** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow