# francošćina

Français
francošćina| kraje | Francoska, Kanada, Belgiska, Šwicarska, Luxemburgska, Kanalne kupy a 50 dalšich krajow (wosebje Afrika, Oceanija, Antile) |
| rěčnicy | trochowane 290 milionow (wot toho 74 milionow maćernorěčnikow) |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | Indoeuropske rěče
Italiske rěče
Romaniske rěče
Francošćina |
| družina pisma | łaćonski alfabet |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
fr
 |
| ISO 639-2:
  | (B) fre
  | (T) fra
  |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
fra
 |
| **karće** |
|  |
| Francoskorěčny swět
██ maćeršćina
██ hamtska rěč
██ pódlanska rěč abo njeoficielna rěč
██ francoskorěčne mjeńšiny |
|  |
| Rěčne znajomosće francošćiny w čłonskich statach Europskeje Unije |
| **wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wopytaj wikipediju **we francošćinje**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Francošćina** (francosce *français, la langue française*) je romaniska rěč, kotraž rěči so wot něhdźe 128 milionow ludźi jako prěnja rěč. Francošćina je jedna ze 24 oficialnych rěčow Europskeje unije a nimo toho pódla jendźelšćiny a němčiny tež dźěłowa rěč unije.

Francoske dialekty (žołtojte a zelene barbowe nuansy) a druhe rěčne skupiny we Francoskej
## Wurjekowanje

### Konsonanty

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | Bilabialne | Labiodentalne | Labial-palatalne | Labial-welarne | Alweolarne | Postalweolarne | Palatalne | Welarne | Uwularne |
| Ploziw | p  b |   |   |   | t  d |   |   | k  ɡ |  |
| Nazal | m |   |   |   | n |   | ɲ ¹ | ŋ ² |  |
| Frikatiw |   | f  v |   |   | s  z | ʃ  ʒ |   |   | ʁ ³ |
| Aproksimant |   |   | ɥ 4 | w 4 | l |   | j 4 |   |

¹ W nětčišim wurjekowanju zbližuje so fonem /ɲ/ [nj].

² Fonem /ŋ/ je nastał před poměrnje krótkim časom, přez wupožčowanje słowow jendźelskeho pochada. Wón so druhdy jako /ɲ/ wurjekuje.

³ Wotwisnje wot rěčnika móže so [ʁ] narunować přez [ʀ] abo [r]. Tajke zwuki su alofony.

4 /ɥ/, /w/ a /j/ woprawdźe njejsu konsontanty; wone su aproksimanty (tež połkonsonanty abo połwokaly).

### Wokale

Francoske wokale
Francošćina wobsahuje tři abo štyri nazalne wokale, po dialektach.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   | Prědni | Centralny | Zadni |
| Wuski | i    y |   | u |
| Srjedźowuski | e    ø |   | o |
|   |   | ə ¹ |   |
| Srjedźošěroki | ɛ ɛ:²  ɛ̃    œ  œ̃ ¹ |   | ɔ  ɔ̃ |
| Šěroki | a |   | ɑ ³  ɑ̃ |

¹ Při nětčišim wurjekowanju regionalnych wariantach francošćiny, /ə/ přibližuje k /ø/, a /œ̃/ přibližuje al /ɛ̃/.

² Rozeznawanje mjez /ɛ/ a /ɛ:/, kaž w słowomaj *mettre* (meti) kaj *maître* (šef) so we Francoskej zhubi, ale wjace eksistuje w Kanadźe. We Francoskej, rozeznawanje nastupa traće, ale w Kanadźe je jara rozdźěl kajkosće.

³ W někotrych regionach Francoskeje je /ɑ/ zhubił a so přez /a/ narunał.

## Gramatika

### Nomina

Francošćina ma dwaj genusaj a dwaj numerusaj, ale hižo nima pady, z wuwzaćom pronomenow.

### Werb

We francošćinje su **konjugacije**. Werby wariěruja po gramatiskej wosobje, modusu a času. Su tři skupiny werbow (a dwaj pomocnej werbaj).

Na přikład: werby kotrež konjuguja w indikatiwje prezenca.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

*parler* (rěčeć), prěnja skupina| Wosoba | Werb | Přełožk |
| --- | --- | --- |
| je | parl**e** | (ja) rěčam |
| tu | parl**es** | (ty) rěčeš |
| il, elle, on | parl**e** | wón, wona, oni (wono) rěča |
| nous | parl**ons** | (my) rěčamy |
| vous | parl**ez** | (wy) rěčeće |
| ils, elles | parl**ent** | (woni, wone) rěčeja |

 |

*finir* (kónčić), druha skupina| Wosoba | Werb | Přełožk |
| --- | --- | --- |
| je | fin**is** | (ja) kónču |
| tu | fin**is** | (ty) kónčiš |
| il, elle, on | fin**it** | wón, wona, so (wono) kónči |
| nous | fin**issons** | (my) kónčimy |
| vous | fin**issez** | (wy) kónčiće |
| ils, elles | fin**issent** | (wone, woni) kónča |

 |
|

*prendre* (wzać), třeća skupina| Wosoba | Werb | Přełožk |
| --- | --- | --- |
| je | pren**ds** | (ja) wozmu |
| tu | pren**ds** | (ty) wozmješ |
| il, elle, on | pren**d** | wón, wona, so (wono) wozmje |
| nous | pren**ons** | (my) wozmjemy |
| vous | pren**ez** | (wy) wozmjeće |
| ils, elles | pren**nent** | (wone, woni) wozmja |

 |

*être* (być), pomocny werb| Wosoba | Werb | Přełožk |
| --- | --- | --- |
| je | **suis** | sym |
| tu | **es** | sy |
| il, elle, on | **est** | je |
| nous | **sommes** | smy |
| vous | êt**es** | sće |
| ils, elles | **sont** | su |

 |

## Wotkazy

 **Commons: francošćina** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

**Oficielne rěče Europskeje unije**[Pokazać]

bołharšćina | čěšćina | danšćina | estišćina | finšćina | francošćina | grjekšćina | chorwatšćina | iršćina | italšćina | jendźelšćina | letišćina | litawšćina | madźaršćina | maltašćina | němčina | nižozemšćina | pólšćina | portugalšćina | rumunšćina | słowakšćina | słowjenšćina | španišćina | šwedšćina