# Korejšćina

한국어 / 조선말
Korejšćina| kraje | Južna Koreja, Sewjerna Koreja, Čina |
| rěčnicy | 78 milionow |
| znamjenja a klasifikacija |
| družina pisma | jenož Hangul (w Sewjernej Korejskej), měšenje z Hangul a Hanja (w Južnej Korejskej) |
| oficielny status |
| hamtska rěč |  Južna Koreja,  Sewjerna Koreja |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
ko
 |
| ISO 639-2:
  |
kor
 |
| **wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wopytaj wikipediju **w korejšćinje**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Korejšćina** je aziska rěč, kotraž so předewšěm na korejskej połkupje rěči. Wona je hamtska rěč w Južnej Koreji a Sewjernej Koreji.

## Mjeno rěče

Korejske mjena bazuja na korejske mjena za Koreju.

Słowo 한국어 (*Hangugeo*) so w Južnej Koreji wužiwa.

Słowo 조선말 (*Chosŏnmal*) so w Sewjernej Koreji wužiwa.

## Fonologija

### Konsonanty

Korejske konsonanty

|  | Bilabialne | Alweolarne | Post- alweolarne | Welarne | Glotalne |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nazalne | ㅁ /m/ | ㄴ /n/ |  | ㅇ /ŋ/ (na kóncu złóžki) |  |
| Ploziwne a Afrikatne | jednory | ㅂ /p/ | ㄷ /t/ | ㅈ /ʨ/ | ㄱ /k/ |  |
| ćehnjeny | ㅃ /p͈/ | ㄸ /t͈/ | ㅉ /ʨ͈/ | ㄲ /k͈/ |  |
| aspiraciski | ㅍ /pʰ/ | ㅌ /tʰ/ | ㅊ /ʨʰ/ | ㅋ /kʰ/ |  |
| Frikatiwne | jednory |  | ㅅ /s/ |  |  | ㅎ /h/ |
| ćehnjeny |  | ㅆ /s͈/ |  |  |  |
| Likwidny |  | ㄹ /l/ |  |  |

### Wokale

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  | Korejske wojale |

|  |  |
| --- | --- |
| Monoftongi | /i/ ㅣ, /e/ ㅔ, /ɛ/ ㅐ, /a/ ㅏ, /o/ ㅗ, /u/ ㅜ, /ʌ/ ㅓ, /ɯ/ ㅡ, /ø/ ㅚ |
| Wokale, před kotrychž steja interule, abo diftongi | /je/ ㅖ, /jɛ/ ㅒ, /ja/ ㅑ, /wi/ ㅟ, /we/ ㅞ, /wɛ/ ㅙ, /wa/ ㅘ, /ɯi/ ㅢ, /jo/ ㅛ, /ju/ ㅠ, /jʌ/ ㅕ, /wʌ/ ㅝ |

### Alofony

/s/ bywa alweolo-palatal [ɕ] před [j] abo [i] za najwjetšich rěčnikow (ale je rozdźěle w rěči mjez Sewjernej Koreji a Južnej Koreji). Tak tež so stanje při strecxa frikatiwje a wšěch afrikatach. Na kóncu złóžki, /s/ změni do /t/ (Na př.: beoseot (버섯) 'agariko').

/h/ móže bywać bilabial [ɸ] před [o] abo [u], palatal [ç] před [j] abo [i], welar [X] před [ɯ], spěwny [ɦ] mjez spěwnymaj zwukomaj, a [h] druhdźe.

/p, t, ʨ, k/ bywaja spěwne [b, d, ʥ, g] mjez spěwnymaj zwukomaj.

/l/ bywa alweolarny frapeto [ɾ] mjez wokalomaj, a [l] abo [ɭ] na kóncu złóžki abo pola druheho /l/. Notuj, zo pisana na kónču zŀóžki 'ㄹ', hdyž slěduje wokal abo přechodowy zwuk (to je, hdyž slědowace znamjo započina z 'ㅇ'), pućuje do slědowaceje złóžki a tak bywa [ɾ].

Tradicionelnje, /l/ njebě móžne při spočatku słowa. Wono so je zhubiło před [j], a hewak je bywało /n/. Tola, wliw zapadnych wupožčowanych słowow je změnił tendencu, a nětko /l/ na spočatku słowa (najbóle w jendźelskich wupožčowanych słowach) so wurjekuje kaž swobodna warianta pak [ɾ] pak [l]. Tradicionalny zakaz /l/ na spočatku słowa je bywał morfologiske prawidło kotrež so mjenuje "spočatny zakoń" (두음법칙) w Južnej Koreji, kotrež so poćahuje na korejski wobsah słowa. Tajke słowa tež maja swój /l/ na spočatku słowa w Sewjernej Koreji.

Wšě ploziwy, afrikaty, a frikatiwy relasigxas [p̚, t̚, k̚] na kóncu słowa.

Plosiwne halty /p, t, k/ bywaja nazalne halty [m, n, ŋ] před nazalnymi haltami.

Prawopis w Hangulu njereflektuje tute asimilaciske prawidła wurjekowanja, ale pak zachowuje fundamentalnu zdźěla historisku morfologiju.

Rozdźěl mjez wurjekowanskich normow Sewjerneje Koreje a Južneje Koreje je wobchadźenje spočatneho [r], a spočatneho [n]. Na př.

* "dźěło" - sewjerny: rodong (로동), južny: nodong (노동)
* "stawizny, historija" - sewjerny: ryŏksa (력사), južny: yeoksa (역사)
* "žónski" - sewjerny: nyŏja (녀자), južny: yeoja (여자)

## Pismo

W Sewjernej Koreji so jenož Hangul wužiwa, mjeztym zo so w Južnej Koreji nimo toho tež Hanja wužiwa.

## Žórło

* Kauderwelsch 44, Koreanisch Wort für Wort, ISBN 978-3-89416-022-7 (němsce)