Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Južna Afrika

-2924

Republika Južna Afrika|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Republic of South Africa Republiek van Suid-Afrika IRiphabliki yeSewula Afrika IRiphabliki yaseMzantsi Afrika IRiphabliki yaseNingizimu Afrika Rephaboliki ya Afrika-Borwa Rephaboliki ya Afrika Borwa Rephaboliki ya Aforika Borwa IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe Riphabliki ra Afrika Dzonga |
| stolica | Pretoria |
| přestrjeń | 1.219.912 km² |
| wobydlerstwo | 53.675.563 (2015) |
| hustosć | 44 wob./km² |
| forma knježerstwa | republika |
| hłowa stata a šef knježerstwa | prezident Cyril Ramaphosa (wot 2018) |
| měna | Južnoafriski Rand |
| hamtska rěč | jendźelšćina, afrikaanšćina a 9 dalšich rěčow |
| hymna | *National anthem of South Africa*  |
| časowe pasmo | UTC+2 |
| njewotwisnosć | 31. meje 1910 |
| Top Level Domain | .za |
| telefon | +27 |
| Połoženje Južneje Afriki na zemi |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Južna Afrika**, oficielnje **Republika Južna Afrika**, je stat na juhu afriskeho kontinenta, njewotwisny wot 31. meje 1910. Ma přestrjeń wot 1,2 milionow km² a 43 647 658 wobydlerjow. Mjezuje na sewjeru z Namibiju, Botswanu a Zimbabwe, na sewjerowuchodźe z Mosambikom a Swaziskej, na zapadźe z Atlantiskim oceanom a na wuchodźe z Indiskim oceanom. Znutřka republiki Južna Afrika leži jako enklawa njewotwisne kralestwo Lesotho.

Hač do lěta 1994 knježeše w Južnej Africe system apartheida, to rěka kruteho wotmjezowanja etniskich skupinow mjez sobu. Tutón system so hakle po wólbnym dobyću Nelsona Mandele w lěće 1994 wotstroni.

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Južna Afrika** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Staty a *wotwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafriska republika |
Čad |
Dźibuti |
Egyptowska |
Ekwatorialna Gineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Gineja |
Gineja-Bissau |
Južna Afrika |
Južny Sudan |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenia |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberija |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mawretanska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe |
Słonowinowy pobrjóh |
Somalija |
Sudan |
Swaziska |
Tansanija |
Togo |
Tuneziska |
Uganda

**Druhe teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Réunion |
St. Helena |
Zapadna Sahara
# 26. decembra

**26. decembra** abo **26. hodownika** je 360. dźeń gregorianiskeje protyki (361. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće pjeć dnjow hač do kónca lěta. Jako druhi hodowny dźeń je wón we wjele europskich krajach oficielny swjatk.

## Podawki

## Narodniny

* 1798: Jan Kokla – serbski wulkobur a gmejnski předstejer, wjednik burskeho hibanja 1848/49
* 1859: Herman Kilian – serbski farar w Serbinje
* 1871: Hajno Nowy – delnjoserbski ratar, pěstowar ludowych tradicijow, awtor dźiwadłoweje hry
* 1952: Aleksandr Ankwab – prezident mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Abchaziskeje
* 1987: Carolina Eyckec – serbska hudźbnica

## Wumrěće

* 1618: Albin Moller – delnjoserbski farar, astronom, protykar, přirodospytnik, pioněr spisowneje serbšćiny
* 1633: Jakub Bartsch – hornjołužiski lěkar a astronom
* 1972: Harry S. Truman – US-ameriski politikar; 33. prezident Zjednoćenych statow
* 1976: Pawoł Wowčerk – serbski wučer a gramatikar
* 2006: Gerald Ford – US-ameriski politikar, 38. prezident Zjednoćenych statow
* 2021: Desmond Tutu – južnoafriski biskop a prócowar za čłowjeske prawa
* 2023: Wolfgang Schäuble – němski politikar (CDU), zwjazkowy minister a prezident zwjazkoweho sejma

## Swjate dny

* katolski/ewangelski: Šćěpana

## Wotkaz

 **Commons: 26. decembra** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Apryl

**Apryl** (tež **jutrownik** abo we wobchadnej reči *haperleja*; łaćonsce *Aprilis*) je štwórty měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón wobsteji z 30 dnjow a dósta swoje mjeno po łaćonskim słowje *aperire*, "so wočinjeć".

Apryl je nalětni měsac w sewjernej hemisferje a nazymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w aprylu stej Boran a Byk.

Apryl započina kóžde lěto ze samsnym dnjom tydźenja kaž julij, a w přestupnych lětach tež ze samsnym dnjom kaž januar.

## Wotkaz

 **Commons: Apryl** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Měsacy[Pokazać]

Po gregorianiskej protyce
januar - februar - měrc - apryl - meja - junij - julij - awgust - september - oktober - nowember - december
# 10. junija

**10. junija** abo **10. smažnika** je 161. dźeń gregorianiskeje protyki (162. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 204 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1848: W Praze zahaji so prěni Słowjanski zjězd.

## Narodniny

* 1791: Jan Křesćan Koernig – němsko-serbski farar, składnostny basnik a komponist
* 1921: Princ Philip – mandźelski britiskeje kralowny Hilžbjety II.

## Wumrěće

* 323 do Chr.: Aleksander Wulki – kral Makedonskeje
* 1931: Mato Rizo – delnjoserbski wučer, składnostny basnik, mnohostronski kulturny prócowar
* 1963: Awgust Neumann – delnjoserbski překupc, zběraćel starožitnosćow, spěchowar Serbstwa
* 2019: Erich Iltgen – němski politikar (CDU), prezident Sakskeho krajneho sejma

## Swjate dny

* katolski: Diany
* ewangelski: Bjedricha Tholucka

## Wotkaz

 **Commons: 10. junija** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow