Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# New York City

New York City|

|  |
| --- |
| New York City na karće Zjednoćenych statow AmerikiDEC |

 |
| Wopon |
|

|  |
| --- |
| wopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Zjednoćene staty |
| zwjazkowy stat |  New York |
| wysokosć | 10 metrow n.m.hł. |
| přestrjeń | 1.214,4 km² |
| wobydlerstwo | 8.491.079 (2014) |
| hustosć zasydlenja | 6.992 wob./km² |
| póstowe čisło | 10001–10292 |
| předwólba | (+1) 212, 718, 917, 347, 646 |
| webstrona | nyc.gov |
|  |
| One World Trade Center w Manhattanje |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

40.716666666667-74
**New York** (wurjekowanje  [nuːˈjɔːɹk] IPA, oficialnje **New York City**) je z wjace hač wósom milionami wobydlerjow najwjetše město w Zjednoćenych statach Ameriki. Leži na sewjerowuchodźe Zjednoćenych statow při brjoze Atlantiskeho oceana.

Metropolowy region z 19 milionami wobydlerjow je jedyn z najwuznamnišich hospodarskich rumow a wikowanišćow na swěće, sydło mnohich mjezynarodnych organizacijow a institucijow a wažny přistaw ameriskeho wuchodneho brjoha. Zdobom słuša New York City ze swojimi galerijemi, muzejemi a dźiwadłami ke kulturnym centram swěta.

## Wotkazaj

 **Commons: New York City** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficialne stronki (jendźelsce)
# 27. januara

**27. januara** abo **27. wulkeho róžka** je 27. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 338 dnjow (339 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1945: Wuswobodźenje zaničowanskeho lěhwa Auschwitz-Birkenau přez Čerwjenu armeju

## Narodniny

Wolfgang Amadeus Mozart
* 1571: Abbas I. – persiski šah
* 1756: Wolfgang Amadeus Mozart – komponist ze Solnohroda
* 1832: Lewis Carroll – britiski spisowaćel, matematikar a fotograf
* 1859: Wilhelm II. – němski kejžor a pruski kral
* 1879: Pawjel Petrowič Bažow – ruski spisowaćel
* 1887: Pawoł Božidar Kapler – serbski farar a kulturny prócowar
* 1891: Ilja Grigorjewič Ehrenburg – ruski spisowaćel a wójnski rozprawjer
* 1910: Edvard Kardelj – juhosłowjanski politikar
* 1918: Jan Žur – serbski wučer a šulski direktor, awtor wučbnicow
* 1928: Hans Modrow – němski politikar, knježerstwowy šef NDR
* 1977: Jelena Wajenga – ruska spěwarka

## Wumrěće

* 1854: Jan Michał Haška – serbski farar a spisaćel nabožinskich spisow
* 1901: Giuseppe Verdi – italski komponist
* 1965: Arnošt Hennersdorf – serbski ratar a kulturny prócowar
* 1983: Louis de Funès – francoski dźiwadźelnik a komikar
* 2006: Johannes Rau – němski politikar, zwjazkowy prezident
* 2014: Pete Seeger – US-ameriski folkowy hudźbnik
* 2018: Ingvar Kamprad – šwedski předewzaćel, załožer *IKEA*

## Swjate dny

* katolski: Angele Merici
* ewangelski: Paava Ruotsalainena
* Němska: Dźeń spominanja na woporow nacionalsocializma (wot 1996)

## Wotkaz

 **Commons: 27. januara** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Marokko

30.9-8.4

Kralestwo Marokko|  |  |
| **hesło**
Allāh, al-Waṭan, al-Malik *(„Bóh, wótčina, kral“)* |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | المملكة المغربية Al Mamlaka al-Maghribíja ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ Elmaɣrib |
| stolica | Rabat |
| přestrjeń | 446.550 km² |
| wobydlerstwo | 33.323.000 (2015) |
| hustosć | 74,6 wob./km² |
| forma knježerstwa | konstitucionelna monarchija |
| hłowa stata | kral Mohamed VI. (محمد السادس, ⵎⵓⵃⵎⵎⴷ ⵡⵉⵙⵙ ⵚⴹⵉⵚ) (wot 1999) |
| šef knježerstwa | ministerski prezident Aziz Akhannouch (عزيز أخنوش, ⵄⴰⵣⵉⵣ ⴰⵅⵏⵓⵛ) (wot 2021) |
| měna | marokkoski dirham |
| hamtska rěč | arabšćina a tamazight |
| hymna | Hymne Chérifien |
| časowe pasmo | UTC-1 |
| njewotwisnosć | 2. měrca 1956 wot Francoskeje |
| Top Level Domain | .ma |
| telefon | +212 |
| Połoženje Marokka na zemi |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Marokko** (arabsce المغرب *al-Maghrib* = „zapad“; tamazight ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ *Elmaɣrib* abo ⵎⵓⵕⵕⴰⴽⵓⵛ *Muṛṛakuc*) je njewotwisne kralestwo na sewjerozapadźe Afriki. Stolica je Rabat, dalše wulke města su Casablanca, Marakeš a Agadir.

Arabski kraj je wot lěta 1956 njewotwisny a po wustawje z lěta 1992 konstitucionelna monarchija. Oficielna statna nabožina je islam, kotremuž přisłuši wjace hač 98 % ludnosće.

## Geografija

Mošeja Koutoubia w Marakešu
Marokko je přez wuski Gibraltarski přeliw wot europskeje twjerdźe dźělene. Susodne kraje su na wuchodźe Algeriska, na juhu wot Marokka wobsadźena Zapadna Sahara a na sewjerje dwě małej španiskej eksklawje Ceuta a Melilla. Na zapadźe twori Atlantiski ocean přirodnu hranicu, na sewjerje Srjedźne morjo.

Najwyše hory Marokka nadeńdu so w horinach Atlas, kotrež so přez cyły kraj rozpřestrěwaja.

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Marokko** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Staty a *wotwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafriska republika |
Čad |
Dźibuti |
Egyptowska |
Ekwatorialna Gineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Gineja |
Gineja-Bissau |
Južna Afrika |
Južny Sudan |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenia |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberija |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mawretanska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe |
Słonowinowy pobrjóh |
Somalija |
Sudan |
Swaziska |
Tansanija |
Togo |
Tuneziska |
Uganda

**Druhe teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Réunion |
St. Helena |
Zapadna Sahara
# Aristoteles

Aristoteles
**Aristoteles** (grjeksce: Ἀριστοτέλης, transkribowane: *Aristotéles*) (\* 384 abo 383 do Chr. w Stagira; † 322 do Chr. w Chalkis na kupje Eubeja) běše grjekski filozof a uniwersalny wučenc, kotrehož wučba a filozofija stej sylnje wobwliwowałoj myslenje a žiwjenje w Europje. Wón słuša k najznaćišim filozofam a přirodospytnikam w stawiznach čłowjestwa. Jeho wučer bě Platon, Aristoteles je pak mnohe wědomostne discipliny sam załožił abo wuwił, mjez nimi wědomostna teorija, filozofija přirody, logika, biologija, medicina, fyzika, etika, statna teorija a dalše.

## Wotkaz

 **Commons: Aristoteles** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Somališćina

Af-ka soomaali-ga, Somali
Somališćina| kraje | Somalia, Etiopiska, Džibuti, Kenia, zhromadźenstwa w Europje, Sewjernej Americe, a Jemenje. |
| rěčnicy | 10-16 milionow |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | Afroaziske rěče
Kušitske rěče
Wuchodokušitske rěče
Somalšćina |
| oficielny status |
| hamtska rěč | Somalia |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
som
 |
| ISO 639-2:
  |
som
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Somališćina** je wuchodokušitska rěč, kotraž so we wuchodźe Afriki rěči. Wot lěta 1972 Somalšćina je oficielna hamtska rěč w Somaliji.
# Zjednoćenstwo njewotwisnych krajow

Chorhoj Zjednoćenstwa njewotwisnych krajow
Karta Zjednoćenstwa njewotwisnych krajow
**Zjednoćenstwo njewotwisnych krajow** (rusce Содружество Независимых Государств (СНГ) - Sodružestwo Nezawisimych Gosudarstw) je mjezynarodna organizacija dwanaćich něhdyšich republikow Sowjetskeho zwjazka w Europje a Aziji. Jeje sydło je běłoruska stolica Minsk.

## Stawizny

Zjednoćenstwo njewotwisnych krajow załoži so dnja 8. decembra 1991 wot prezidentow Běłoruskeje, Ukrainy a Ruskeje.

## Wotkazaj

 **Commons: Zjednoćenstwo njewotwisnych krajow** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficielna webstrona

Zjednoćenstwo njewotwisnych krajow[Pokazać]

Armenska | Azerbajdźan | Běłoruska | Kazachstan | Kirgiska | Moldawska | Ruska | Tadźikistan | Turkmenistan | Uzbekistan
# 1735

◄ |
17. lětstotk |
**18. lětstotk**
| 19. lětstotk
| ►

◄◄ |
◄ |
1731 |
1732 |
1733 |
1734 |
**1735**
| 1736
| 1737
| 1738
| 1739
| ►
| ►►

**1735**
 w druhich protykach| gregorianiski kalender | 1735 *MDCCXXXV* |
| Ab urbe condita | 2488 |
| Armenski kalender | 1184 ԹՎ ՌՃՁԴ |
| Berberski kalender | 2685 |
| Buddhistiski kalender | 2279 |
| Burmaski kalender | 1097 |
| Chinski kalender | 4371 / 4431 – 4372 / 4432 甲寅 – 乙卯 |
| Etiopiski kalender | 1727 – 1728 |
| Hebrejski kalender | 5495 – 5496  |
| Holocenski kalender | 11735 |
| Indiske kalendry |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1790 – 1791 |
|  - *Indiski narodny kalender* (Shaka Samvat) | 1657 – 1658 |
|  - *Kali Yuga* | 4836 – 4837 |
| Iranski kalender | 1113 – 1114 |
| Islamski kalender | 1147 – 1148 |
|  - *Imperialne lěto* | Kōki 2395 (皇紀2395年) |
| Julianiski kalender | 1780 |
| Koptiski kalender | 1451 – 1452 |
| Korejski kalender | 4068 |
| Runowy kalender | 1985 |
| Thailandski słónčny kalender | 2278 |

## Podawki

## Narodniny

* 30. oktobra: John Adams – druhi prezident Zjednoćenych statow († 1826)

## Wumrěće

## Wotkaz

 **Commons: 1735** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow