Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedija

| Pomoc |
| --- |
| * **Wikipedija Wikipedija:MediaWiki
* Wikipedija:Milniki
 |

**Wikipedija** (kumštne słowo: hawajan. *wiki wiki* = spěšnje; jendźelsce *Encyclopedia*) je mjezynarodny projekt, kiž chce zestajić swobodnu encyklopediju we wšěch rěčach, kotrejež nastawki hodźa so bjezposrědnje a zasadnje wot kóždeho wobdźěłać a dale wuwiwać. Jendźelske wudaće wobsteji wot 15. januara 2001, hornjoserbske wot 2006. Wot lěta 2003 je cyłkowny projekt w nošerstwje załožby Wikimedia Foundation. W lěće 2022 wobsahuje Wikipedija cyłkownje něhdźe 66 milionow zapiskow w něhdźe 350 rěčach.

Wikipedija je nastała na zakładźe tak mjenowaneho „wikija“ (softwarowy interfejs za wužiwarjow syće za aktiwne a pasiwne wužiwanje). Za přinoški płaći GNU-licenca za swobodnu dokumentaciju, kotraž dowola změnjenje a komercielne wužiwanje.

Hornjoserbska rěčna wersija Wikipedije wobsteji wot 2. oktobra 2006 a ma tuchwilu 14.255 zapiskow. Tuž steji wona na 152. městnje wot 342 rěčnych wudaćow (1/2026). Delnjoserbska wikipedija přidruži so w januarje 2008.

## Wotkazy

* Mjezynarodna hłowna strona Wikipedije
* Přehlad wšěch rěčnych wersijow na meta.wikimedia.org (jendź.)
* Fabian Kaulfürst: *Wěda na wiki!* W Rozhledźe 1/2007 (webarchiw)
* Julian Nyča: *Serbska wikipedija – krok do přichoda.* W Rozhledźe 1/2016
# Dominikanska republika

19-79

Dominikanska republika|  |  |
| **hesło**
Dios, patria, libertad *(„Bóh, wótčina, swoboda“)* |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | República Dominicana |
| stolica | Santo Domingo |
| přestrjeń | 48.730 km² |
| wobydlerstwo | 10.464.474 (2012) |
| hustosć | 214,7 wob./km² |
| forma knježerstwa | prezidialna republika |
| hłowa stata a šef knježerstwa | prezident Luis Abinader |
| měna | dominikanski peso |
| hamtska rěč | španišćina |
| hymna | Quisqueyanos valientes |
| časowe pasmo | UTC-4 |
| njewotwisnosć | 27. februara 1844 wot Haitija |
| Top Level Domain | .do |
| telefon | +1 (809), (829) a (849) |
| awtowa značka | DOM |
| Połoženje Dominikanskeje republiki w regionje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

W narodnym parku *Los Haitises*
**Dominikanska republika** (španisce *República Dominicana*) je njewotwisny stat na k Wulkim Antilam słušaceje kupje Hispaniola w Karibice. Namaka so mjez Atlantiskim oceanom w sewjeru a Karibiskim morjom w juhu a mjezuje w zapadźe z Haitijom. Stolica je město Santo Domingo w juhu kraja.

W Dominikanskej republice knježi tropiska, włóžna klima, wosebje sewjernje centralneho horinskeho rjećaza *Cordillera Central*. Najwyše městno kraja je *Pico Duarte* (3.098 m), kotryž je tež najwyša hora cyłeje Karibiki.

Dominikanska republika je woblubowany cil za turistow. Nimale třećina teritorija steji pod přirodoškitom.

## Wotkazaj

 **Commons: Dominikanska republika** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficialne webstrony knježerstwa (špan.)

Staty a *wotwisne teritorije* w Sewjernej a Srjedźnej Americe

Kanada |
Mexiko |
Zjednoćene staty Ameriki

*Srjedźna Amerika:*
Belize |
El Salvador |
Guatemala |
Honduras |
Kosta Rika |
Nikaraguwa |
Panama

*Karibika:*
Antigua a Barbuda |
Bahamy |
Barbados |
Dominika |
Dominikanska republika |
Grenada |
Haiti |
Jamaika |
Kuba |
St. Kitts a Nevis |
St. Lucia |
St. Vincent a Grenadiny |
Trinidad a Tobago

*Druhe teritorije:*
Ameriske knježniske kupy (ZSA) |
Anguilla (ZK) |
Aruba (NL) |
Bermuda (ZK) |
Britiske knježniske kupy (ZK) |
Bonaire, Saba a Sint Eustatius (NL) |
Curaçao (NL) |
Grönlandska (DK) |
Guadeloupe (F) |
Kajmanowe kupy (ZK) |
Martinique (F) |
Montserrat (ZK) |
Navassa (ZSA) |
Puerto Riko (ZSA) |
San Andrés a Providencia (KOL) |
Saint-Barthélemy (F) |
Saint-Martin (F) |
Sint Maarten (NL) |
St. Pierre a Miquelon (F) |
Turksowe a Caicosowe kupy (ZK)
# 1. apryla

**1. apryla** abo **1. jutrownika** je 91. dźeń gregorianiskeje protyki (92. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 274 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1605: Allesandro de Medici wuzwoli so za noweho romsko-katolskeho bamža Lea XI., zemrě pak hižo 26 dnjow po tym.

## Narodniny

* 1907: Helmut Fryča – serbski wučer, hudźbnik, komponist a dirigent w SLA
* 1923: Konstantin Trofimowič – ukrainski filologa a sorabist, Maćicar
* 1928: Lotar Balko – serbski ludowědnik a Maćicar
* 1939: Horst Adam – serbski žurnalist, šefredaktor Noweho Casnika
* 1952: Ludwig Ela – serbski wědomostnik
* 1964: Markus Ulbig – sakski politikar (CDU), statny minister

## Wumrěće

* 1853: Mikławš Cyž – serbski duchowny, spisowaćel, basnik
* 1906: Kosta Lewanowič Chetagurow – osetiski basnik, spisowaćel a moler
* 2011: Beno Mět – serbski dźiwadźelnik

## Swjate dny

* katolski: Huga, Ireny
* ewangelski: Amalije Sieveking

## Wotkaz

 **Commons: 1. apryla** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Jodie Foster

Jodie Foster| Jodie Foster w leće 2011Jodie Foster w leće 2011 Jodie Foster w leće 2011 |
| **Zakładne daty** |
| **datum narodźenja:** | 19. nowembra 1962 |
| **ródne město:** | Los Angeles |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Jodie Foster** (poprawom *Alicia Christian Foster*; \* 19. nowembra 1962, Los Angeles) je US-ameriska filmowa hrajerka, režiserka a producentka.

## Wobrazy

*
* Jody Foster w lěće 1974 pódla Christopher Connelly

## Eksterne wotkazy

 **Commons: Jodie Foster** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Jodie-Foster-Fan.de
# Rom

**Rom**| swójske mjeno | **Roma** |
|

|  |
| --- |
| Rom na karće ItalskejeDEC |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Italska |
| region |  Latium |
| metropolowe město | Rom |
| wysokosć | 20 metrow n.m.hł. |
| přestrjeń | 1.285 km² |
| wobydlerstwo | 2.748.109 (1. januara 2023) |
| hustosć zasydlenja | 2.138,6 wob./km² |
| póstowe čisło | 00100; 00121–00199 |
| předwólba | (+39) 06 |
| webstrona | comune.roma.it |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

41.912.5
**Rom** (italsce a łaćonsce *Roma*, italske wurěkowanje /ˈroːma/) je wot 1871 hłowne město Italskeje. Wosrjedź Roma namaka so tež njewotwisny stat Vatikanske město, hdźež je sydło bamža. Rom leži w prowincy Roma na rěce Tiber. Ma přestrjeń 1285 km² a někak 2,7 milionow wobydlerjow.

Satelitowy wobraz Roma
Kolosseum w Romje

## Wotkazaj

* Oficialne stronki (it.)
# Republikanska strona (Zjednoćene staty Ameriki)

Prěni republikanski prezident bě Abraham Lincoln
**Republikanska strona** (jendźelsce *Republican Party*) je wulka politiska strona we Zjednoćenych statach Ameriki, hłowny konkurent Demokratiskeje strony. Bu załožena w lěće 1854.

Posledni republikanski prezident Zjednoćenych statow Ameriki bě wot 2017 do 2021 Donald Trump.

## Eksterne wotkazy

 **Commons: Republican Party (United States)** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* oficialne stronki
# 20. januara

**20. januara** abo **20. wulkeho róžka** je dwacety dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 345 dnjow (346 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Narodniny

Ernesto Cardenal w lěće 2009
* 1826: Ernst Bohuwěr Sommer – serbski wučer, spisowaćel a prócowar w studentskim času
* 1873: Matej Berton – serbski muler, twarski předewzaćel a narodny prócowar
* 1907: Manfred von Ardenne – němski přirodowědnik
* 1920: Federico Fellini – italski režiser
* 1925: Ernesto Cardenal – nicaraguwaski teolog a politikar
* 1929: Walter Wenzel – němski mjenowědnik a sorabist
* 1930: Buzz Aldrin – US-ameriski astronawt
* 1966: Peter Tschentscher – němski politikar (SPD), měšćanosta Hamburga
* 1967: Wigald Boning – němski komikar a moderator

## Wumrěće

* 1612: Rudolf II. – kejžor Swjateho romskeho mócnarstwa
* 1639: Mustafa I. – osmanski sultan
* 1936: George V. – britiski kral (1910–1936)
* 1993: Audrey Hepburn – US-ameriska dźiwadźelnica
* 2009: Albrecht Langa – serbski ludowědnik
* 2022: Juro Mětšk – serbski komponist

## Terminy

* Zjednoćene staty: Spřisahanje prezidenta

## Swjate dny

* katolski/ewangelski: Fabiana a Bosćana

## Wotkaz

 **Commons: 20. januara** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Wulkobritaniska (kupa)

Połoženje Wulkobritaniskeje w Europje
**Wulkobritaniska** (jendźelsce *Great Britain*, walizisce *Prydain Fawr*, šotiskogelsce *Breatainn Mhòr*, kornisce *Breten Veur*) je kupa w Atlantiskim oceanje a dźewjata najwjetša kupa na Zemi. Leži w sewjerowuchodnym dźělu oceana blisko sewjerozapadnych brjohow Europy. Je tež najwjetša kupa Britiskich kupow a tuž zdobom najwjetša Zjednoćeneho kralestwa, ke kotremuž dospołnje słuša.

## Wotkaz

 **Commons: Wulka Britaniska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Namibija

-2317

Republika Namibija|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Republic of Namibia (jendź.) |
| stolica | Windhoek |
| přestrjeń | 824.292 km² |
| wobydlerstwo | 2.212.307 (2015) |
| hustosć | 2,7 wob./km² |
| forma knježerstwa | republika |
| hłowa stata | prezidentka Netumbo Nandi-Ndaitwah (wot 2025) |
| šef knježerstwa | premier Elijah Ngurare (wot 2025) |
| měna | Namibija-dollar |
| hamtska rěč | jendelšćina  |
| dalše rěče | afrikaanšćina, němčina, oshivambo |
| hymna | *Namibia, Land of the Brave* |
| časowe pasmo | UTC+1 |
| njewotwisnosć | 21. měrca 1990 wot Južneje Afriki |
| Top Level Domain | .na |
| telefon | +264 |
| Połoženje Namibije na zemi |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Namibija** (jendźelsce *Republic of Namibia*, *Republika Namibija*) je njewotwisny stat w juhozapadnej Africe. Hłowne město je Windhoek. Namibija ma něhdźe 2,2 milionaj wobydlerjow. Bě hač do lěta 1918 jako *Deutsch-Südwestafrika* z němskej koloniju a pozdźišo hač do lěta 1990 wot Južneje Afriki wobsadźena. Po dołhej byrgarskej wójnje sta so 1990 z njewotwisnej republiku.

Mjeno stata pochadźa wot pusćiny Namib, kotraž leži při atlantiskim pobrjoze.

## Geografija

Namibija nadeńdźe so při Atlantiskim oceanje a mjezuje z Angolu na sewjeru, ze Sambiju na samym sewjerowuchodźe, z Botswanu na wuchodźe a z Južnej Afriku na juhu.

## Žórła

## Wotkazaj

 **Commons: Namibija** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
*

Staty a *wotwisne kraje* w Africe

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafriska republika |
Čad |
Dźibuti |
Egyptowska |
Ekwatorialna Gineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Gineja |
Gineja-Bissau |
Južna Afrika |
Južny Sudan |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenia |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberija |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mawretanska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe |
Słonowinowy pobrjóh |
Somalija |
Sudan |
Swaziska |
Tansanija |
Togo |
Tuneziska |
Uganda

**Druhe teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Réunion |
St. Helena |
Zapadna Sahara