Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Norwegska

62.89.45

Kralestwo Norwegska|  |  |
| **hesło**
Alt for Norge *(„Wšitko za Norwegsku“)* |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Kongeriket Norge Kongeriket Noreg |
| stolica | Oslo |
| přestrjeń | 385207Předłoha:Infokašćik město/wothladanje/ličba |
| wobydlerstwo | 5.627.400 (2026) |
| hustosć | –Předłoha:Infokašćik město/wothladanje/hustosć |
| forma knježerstwa | konstitucionelna monarchija |
| hłowa stata | kral Harald V. |
| šef knježerstwa | ministerski prezident Jonas Gahr Støre (wot 2021) |
| měna | norwegska króna |
| hamtska rěč | norwegšćina (bokmål a nynorsk) samišćina (w šěsć komunach) |
| hymna | Ja, vi elsker dette landet‬  |
| narodny swjatk | 17. meje *(Dźeń wustawy)* |
| časowe pasmo | UTC+1 UTC+2 (lětni čas) |
| njewotwisnosć | 13. awgusta 1905 wot Šwedskeje |
| Top Level Domain | .no |
| telefon | +47 |
| awtowa značka | N |
| Połoženje Norwegskeje w Europje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Norwegska** (norwegsce *Norge*) je stat na skandinawiskej połkupje na sewjeru Europy. Ma wokoło pjeć milionow wobydlerjow. Stolica a najwjetše město je Oslo na juhu kraja. Norwegska je konstitucionelna monarchija z kralom na čole. Mjezuje ze Šwedskej na juhowuchodźe, z Finskej a Ruskej na sewjerowuchodźe a z Atlantikom na zapadźe.

K Norwegskej słušatej tež kupowaj teritorijej Jan Mayen a Svalbard.

Norwegska porno druhim skandinawiskim krajam čłon Europskeje unije njeje, słuša pak porno Šwedskej a Finskej k NATO.

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Norwegska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Staty a *wotwisne teritorije* w Europje

**Staty**

• Albanska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bołharska
• Bosniska a Hercegowina
• Čěska
• Čorna Hora
• Danska
• Estiska
• Finska
• Francoska
• Grjekska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Letiska
• Liechtenstein
• Litawska
• Luxemburgska
• Madźarska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Němska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pólska
• Portugalska
• Rumunska
• Ruska1
• San Marino
• Serbiska
• Sewjerna Makedonska
• Słowakska
• Słowjenska
• Španiska
• Šwedska
• Šwicarska
• Turkowska1
• Ukraina
• Vatikanske město
• Zjednoćene kralestwo

Zwadne teritorije: *Kosowo*
• *Podnisterska*

Druhe teritorije: *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretanja*
• *Ferejske kupy*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Guernsey*
• *Jendźelska*
• *Jersey*
• *Katalanska*
• *Korniska*
• *Łužica*
• *Man*
• *Sewjerna Irska*
• *Svalbard*
• *Šotiska*
• *Waliziska*

1 Leži zdźěla w Aziji.
# 12. apryla

**12. apryla** abo **12. jutrownika** je 102. dźeń gregorianiskeje protyki (103. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 263 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1715: Woheń w Malešecach zniči tykowanu cyrkej, šulu, ryćerkubło a 14 burskich statokow.
* 1999: Z Budyskeho studija MDR wusyła prěni raz młoda serbska žołma Radijo Satkula.

## Narodniny

* 1795: Handrij Suška – serbski seminarski wučer, organizator ludoweho šulstwa
* 1871: Jakub Klimank – serbski wučer, hudźbnik
* 1948: Joschka Fischer – němski politikar Zelenych, wonkowny minister
* 1975: Andreas Nowak – sakski politikar (CDU)
* 1978: Petra Čagalj Sejdi – sakska politikarka (Zwjazk 90/Zeleni)
* 1990: Marco Böhme – sakski politikar (Lěwica)

## Wumrěće

* 1838: Tadej Krystof Pacak – čěski rjadny duchowny, rěčespytnik
* 1945: Franklin D. Roosevelt – 32. prezident Zjednoćenych statow

## Swjate dny

* katolski: Herty
* ewangelski: Pětra Waldusa

## Wotkaz

 **Commons: 12. apryla** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Liverpool

Liverpool|

|  |
| --- |
| Liverpool na karćeDEC |

 |
| Wopon |
|

|  |
| --- |
| wopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Zjednoćene kralestwo |
| krajny dźěl |  Jendźelska |
| Metropolitan Borough | City of Liverpool |
| přestrjeń | 111,84 km² |
| wobydlerstwo | 473.073 (2014) |
| hustosć zasydlenja | 42,3 wob./km² |
| póstowe čisło | 3 974 |
| předwólba | (+) 0151 |
| webstrona | liverpool.gov.uk |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

53.4-2.9833333333333
**Liverpool** je jendźelske wulkoměsto w Zjednoćenym kralestwje. Město same ma nimale poł miliona wobydlerjow, ale cyła aglomeracija ma wjace hač milion wobydlerjow. Liverpool je wuznamny přistaw Atlantiskeho oceana (w 19. lětstotku waženy za druhi najwjetši přistaw Britiskeho imperija) a tež něhdyši wuznamny přemysłowy centrum.

Sławna hudźbna skupina The Beatles pochadźa z Liverpoola.

## Wotkazaj

 **Commons: Liverpool** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficialne stronki (jendź.)

Kulturne stolicy Europy

**Kulturne město Europy:**
1985: Athen |
1986: Florenc |
1987: Amsterdam |
1988: Zapadny Berlin |
1989: Paris |
1990: Glasgow |
1991: Dublin |
1992: Madrid |
1993: Antwerpen |
1994: Lisabon |
1995: Luxemburg |
1996: Kopenhagen |
1997: Sołun |
1998: Stockholm

**Kulturna stolica Europy:**
1999: Weimar |
2000: Avignon, Bergen, Bologna, Brüssel, Helsinki, Krakow, Praha, Reykjavík, Santiago de Compostela |
2001: Porto, Rotterdam |
2002: Brügge, Salamanca |
2003: Graz |
2004: Genua, Lille |
2005: Cork |
2006: Patras |
2007: Sibiu, Luxemburg hromadźe z wulkoregionu |
2008: Liverpool, Stavanger |
2009: Linz, Vilnius |
2010: Istanbul, Pécs, Essen hromadźe z Poruhrskej |
2011: Tallinn, Turku |
2012: Guimarães, Maribor |
2013: Košice, Marseille |
2014: Riga, Umeå |
2015: Mons, Pilzeń |
2016: Wrócław, Donostia-San Sebastián |
2017: Aarhus, Pafos |
2018: Leeuwarden, Valletta |
2019: Matera, Plowdiw |
2020: Galway, Rijeka |
2021: Timișoara, Eleusis, Novi Sad |
2022: Kaunas, Esch an der Alzette |
2023: Veszprém |
2024: Tartu, Bad Ischl, Bodø |
2025: Kamjenica
# 4. nowembra

**4. nowembra** abo **4. nazymnika** je 308. dźeń gregorianiskeje protyki (309. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 57 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny

* 1930: Jan Kósk – serbski wučer, awtor a kulturny prócowar
* 1933: František Vydra – čěski gymnazialny wučer, muzejownik, stawiznar a slawist
* 1935: Erwin Hanuš – serbski rěčespytnik, wučer, docent, rozhłosowy redaktor, awtor a přełožowar

## Wumrěće

* 1855: Bjedrich Adolf Klin – serbski rěčnik, dr.jur.
* 1860: Handrij Voigt – serbski farar, nabožinski prócowar

## Swjate dny

* katolski: Korle Boromejskeho
* ewangelski: Claudea Broussona

## Wotkaz

 **Commons: 4. nowembra** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Sardiniska

Sardiniska na karće Italskeje
Satelitowy wobraz Sardiniskeje
**Sardiniska** (italsce *Sardegna*, sardisce *Sardinna* abo *Sardigna*) je po Sicilskej druha najwjetša kupa w Srjedźnym morju. Słuša k Italskej a leži južnje Korsiki. Ma přestrjeń wot 23.821 km² a někak jedyn a poł miliona wobydlerjow.

Sardiniska je jenički region, hdźež so sardisce rěči a tež oficielnje wužiwa.

## Wotkazy

* **Commons: Sardiniska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Mars

Mars.
Zemja a Mars.
**Mars** (symbol: ) je štwórty planet našeho słónčneho systema a z přeměrom něhdźe 6.800 kilometrow jenož poł tak wulki kaž zemja. Mars ma wolumen něhdźe 1.63116×1011 km3, temperatura leži tam mjez −153 °C a +25 °C ćišć pohibuje so mjez 0,4 kPa do 0,87 kPa.

## Wotkaz

 **Commons: Mars** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Słónčny system

słónco · Merkur · Wenus · zemja · Mars · *Ceres* · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · *Pluto* · *Eris*

planety · miniplanety · měsački · meteoroidy · asteroidy · komety

asteroidowe pasmo · Kuiperowe pasmo · Oortiska mróčel · Heliopause
# Köln

**Köln**|

|  |
| --- |
| Köln na karće Sewjerorynsko-WestfalskejeDEC |

 |
| Wopon |
|

|  |
| --- |
| Wopon  |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Němska |
| zwjazkowy kraj | Sewjerorynsko-Westfalska Sewjerorynsko-Westfalska |
| knježerstwowy wobwod | Köln |
| wokrjes | bjezwokrjesne |
| wysokosć | 37,5–118,4Předłoha:Infokašćik město/wothladanje/ličba |
| přestrjeń | 405,15 km² |
| wobydlerstwo | 1.087.353 *(31. dec 2023)* |
| hustosć zasydlenja | 2684 wob. na km² |
| póstowe čisła | 50441–51149 |
| předwólby | (+49) 0221, 02203, 02232, 02233, 02234, 02236 |
| awtowa značka | K |
| Politika a zarjadnistwo |
| wyša měšćanostka | Henriette Reker (bjezstronska) |
| adresa | Rathausplatz 2 50667 Köln |
| webstrona | stadt-koeln.de |
| Połoženje w Sewjerorynsko-Westfalskej |
| Karte |
| wikidata: Köln (Q365) |

50.9380566.956944

**Köln** (wurěkowanje  [kœln] IPA, po serbsku tež *Kolin* - wot toho *Kolinska woda*) je wulkoměsto w Sewjerorynsko-Westfalskej a štwórte najwjetše město cyłeje Němskeje. Leži při Rynje we wysokosćach mjez 37,5 a 118,4 metrow nad mórskej hładźinu a ma nimale 1,1 milion wobydlerjow.

Město je so jako romske wojerske lěhwo *Oppidum Ubiorum* při lěwym brjoze Ryna załožiło, dósta w lěće 50 jako *Colonia Claudia Ara Agrippinensium* měšćanske prawa a doby sej pozdźišo dla přihódneho połoženja při přechodźe wikowanskich pućow přez rěku jako biskopske sydło, wikowanske srjedźišćo a hansowe město nadregionalny wuznam. Swětadaloko znata Kölnska katedrala je z 157,38 metrami druha najwyša cyrkej w Europje a třeća najwyša na cyłym swěće.

Köln je nimo toho wažne wědomostne a medijowe stejišćo.

## Wobrazarnja

* Radnica
* Katedrala a Ryn
* Panorama města z mostom přez Ryn
* Wulka woda w lěće 1983

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Köln** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Wulkoměsta w Němskej

*nad 1.000.000 wobydlerjow:*
Berlin |
Hamburg |
Köln |
Mnichow

*nad 500.000 wobydlerjow:*
Bremen |
Dortmund |
Drježdźany |
Düsseldorf |
Essen |
Frankobrod nad Mohanom |
Hannover |
Lipsk |
Nürnberg |
Stuttgart

*nad 250.000 wobydlerjow:*
Augsburg |
Bielefeld |
Bochum |
Bonn |
Duisburg |
Gelsenkirchen |
Karlsruhe |
Mannheim |
Mönchengladbach |
Münster |
Wiesbaden |
Wuppertal

*nad 100.000 wobydlerjow:*
Aachen |
Bergisch Gladbach |
Bottrop |
Brunšwik |
Bremerhaven |
Darmstadt |
Dźěwin |
Erfurt |
Erlangen |
Freiburg im Breisgau |
Fürth |
Göttingen |
Hagen |
Hala nad Solawu |
Hamm |
Heidelberg |
Heilbronn |
Herne |
Ingolstadt |
Jena |
Kamjenica |
Kassel |
Kiel |
Koblenz |
Krefeld |
Leverkusen |
Lubica |
Ludwigshafen |
Moers |
Mohuč |
Mülheim an der Ruhr |
Neuss |
Oberhausen |
Offenbach |
Oldenburg |
Osnabrück |
Paderborn |
Pforzheim |
Podstupim |
Recklinghausen |
Remscheid |
Reutlingen |
Rězno |
Roztok |
Saarbrücken |
Siegen |
Solingen |
Trier |
Ulm |
Wolfsburg |
Würzburg
# Wuchodna Europa

Topografija Wuchodneje Europy
**Wuchodna Europa** je geografiske a politiske zapřijeće za wuchodny dźěl Europy, za kotrež njeje žaneje powšitkowneje definicije. Jasne je, zo nadeńdźe so wuchodna Europa mjez Aziju na wuchodźe a Srjedźnej Europu na zapadźe.

Něhdyše sowjetske republiki Ruska, Běłoruska a najwjetši dźěl Ukrainy słušeja po wšěch geografiskich, historiskich a kulturnych definicijach do wuchodneje Europy. Za čas Zymneje wójny přirjadowachu so dla politiskeje přisłušnosće zwjetša tež Estiska, Letiska, Litawska a Moldawska (jako dźěle Sowjetskeho zwjazka) kaž tež Pólska, Čěskosłowakska a Madźarska Wuchodnej Europje, přetož běchu z wobstatkom sowjetskeho bloka. Naposledk mjenowane kraje płaća dźensa jako dźěl Srjedźneje Europy, štož wotpowěduje tež jich geografiskemu połoženju, baltiske kraje pak jako dźěl Sewjerneje Europy.

We Wuchodnej Europje we wuskim zmysle rěči wjetšina wobydlerjow słowjanske rěče a přisłuša ortodoksnym cyrkwjam.

## Wotkaz

 **Commons: Wuchodna Europa** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# 1. nowembra

**1. nowembra** abo **1. nazymnika** je 305. dźeń gregorianiskeje protyki (306. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 60 dnjow hač do kónca lěta. W katolskich kónčinach swjeći so na tymle dnju wšěch swjatych.

## Podawki

### W Serbach

* 1919: Załoženje Serbskeje ludoweje banki.

### Druhdźe

* 1952: W Ćichim oceanje eksploduje prěnja US-ameriska wodźikowa bomba.

## Narodniny

Pawoł Nedo (\* 1908)
* 1784: Mikławš Čórlich – serbski farar, narodny prócowar
* 1841: Měto Korjeńk – delnjoserbski farar, kulturny prócowar
* 1908: Pawoł Nedo – serbski wučer, ludowědnik, narodny prócowar a předsyda Domowiny
* 1924: Süleyman Demirel – turkowski politikar, statny a ministerski prezident
* 1936: Mikławš Krawc – serbski pedagoga a publicist, Maćicar
* 1942: Larry Flynt – US-ameriski nakładnik, publicist a awtor
* 1946: Ulrich Pleitgen – němski dźiwadźelnik
* 1948: Marja Krawcec – serbska awtorka, režiserka a basnica
* 1961: Petr Pavel – čěski general a politikar, 4. prezident Čěskeje

## Wumrěće

* 1884: Hendrich Głowan – delnjoserbski wučer, spisowaćel

## Swjate dny

* katolski/ewangelski: Wšěch swjatych

## Wotkaz

 **Commons: 1. nowembra** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# New York (stat)

43-76

**New York**|  |  |
| **hesło**: *Excelsior* |
| **přimjeno**: *Empire State* |
| Zakładne daty |
| stolica | Albany |
| přestrjeń | 141.299 km² |
| wobydlerstwo | 19.795.791 *(1. jul 2015)* |
| hustosć | 140 wob. na km² |
| časowe pasmo | UTC–5 (EST) |
| Politika |
| guwerner | Andrew Cuomo (Dem.) |
| přistup do unije | 26. julija 1788 |
| Karte |
|  |
| Přehladna karta zwjazkoweho stata |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**New York** ( [nuː ˈjɔrk] IPA) je zwjazkowy stat Zjednoćenych statow Ameriki. Leži na sewjerowuchodźe kraja mjezy Wulkimi jězorami a Atlantiskim oceanom. Ma přestrjeń 141.299 km² a nimale 20 milionow wobydlerjow. Mjezuje na sewjeru z Kanadu, na juhu ze statami New Jersey a Pennsylvania a na wuchodźe ze statami Connecticut, Massachusetts a Vermont.

Hłowne město je Albany, ale najwjetše město je New York City z wjace hač 8 milionami wobydlerjow.

## Žórła

## Wotkazaj

 **Commons: New York** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficialne stronki

Zwjazkowe staty Zjednoćenych statow Ameriki[Pokazać]

Alabama |
Alaska |
Arizona |
Arkansas |
Colorado |
Connecticut |
Delaware |
Florida |
Georgia |
Hawaii |
Idaho |
Illinois |
Indiana |
Iowa |
Kaliforniska |
Kansas |
Kentucky |
Louisiana |
Maine |
Maryland |
Massachusetts |
Michigan |
Minnesota |
Mississippi |
Missouri |
Montana |
Nebraska |
Nevada |
New Hampshire |
New Jersey |
New Mexico |
New York |
North Carolina |
North Dakota |
Ohio |
Oklahoma |
Oregon |
Pennsylvania |
Rhode Island |
South Carolina |
South Dakota |
Tennessee |
Texas |
Utah |
Vermont |
Virginia |
Washington |
West Virginia |
Wisconsin |
Wyoming

**Zwjazkowy distrikt**

District of Columbia

**Wonkowne teritorije**

Ameriska Samoa |
Knježniske kupy |
Bakerowa kupa |
Guam |
Howlandowa kupa |
Jarvisowa kupa |
Johnstonowa kupa |
Kingmanowy riff |
Midwayske kupy |
Navassa |
Sewjerne Mariany |
Palmyra |
Puerto Rico |
Wake
# 15. oktobra

**15. oktobra** abo **15. winowca** je 288. dźeń gregorianiskeje protyki (289. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 77 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny

* 1814: Michail Lermontow – ruski basnik, spisowaćel a moler
* 1815: Jan Boguchwał Markus – delnjoserbski farar, zběraćel ludowych pěsnjow, přećiwnik rewolucije 1848/49
* 1859: Kosta Lewanowič Chetagurow – osetiski basnik, spisowaćel a moler

## Wumrěće

* 1803: Bosćij Michał Wićaz – serbski krajnobohotski wićežny bur, korčmar, braška, ludowy basnik
* 1872: Handrij Zejler – wuznamny serbski basnik, załožer serbskeje narodneje literatury
* 1959: Stepan Andrijowyč Bandera – ukrainski nacionalistiski politikar a partizanski wjednik
* 2021: Gerd Ruge – němski žurnalist

## Swjate dny

* katolski: Terezije z Avile
* ewangelski: Jadwigi Šleskeje

## Wotkaz

 **Commons: 15. oktobra** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# 7. oktobra

**7. oktobra** abo **7. winowca** je 280. dźeń gregorianiskeje protyki (281. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 85 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1925: Załoženje Serbskeje ludoweje rady
* 1949: Załoženje Němskeje demokratiskeje republiki na teritoriju Sowjetskeho wobsadźenskeho pasma.

## Narodniny

Božidar Dobrucky
* 1893: Božidar Dobrucky – serbski farar, narodny prócowar, spisowaćel
* 1931: Desmond Tutu – južnoafriski biskop a prócowar za čłowjeske prawa
* 1951: Karl-Heinz Gerstenberg – sakski politikar (Zwjazk 90/Zeleni) a zapósłanc w krajnym sejmje
* 1952: Wladimir Putin – ruski politikar a statny prezident

## Wumrěće

## Swjate dny

* katolski: Marije róžowcoweje
* ewangelski: Heinricha Mühlenberga
* NDR: Dźeń republiki

## Wotkaz

 **Commons: 7. oktobra** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow