# łaćonšćina

Lingua Latina
łaćonšćina| kraje | Katolska cyrkej, Vatikanske město |
| rěčnicy | *mortwa rěč* |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | Indoeuropske rěče
Italiske rěče
Łaćonšćina |
| oficielny status |
| hamtska rěč | Vatikanske město |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
lt
 |
| ISO 639-2:
  |
lat
 |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
ltn
 |
| **wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wopytaj wikipediju **we łaćonšćinje**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Łaćonšćina** (prjedy serbsce tež *łaćanšćina*, we wobchadnej rěči *łaćina*) je mortwa, ale hač do dźensnišeho wužiwana rěč, kotraž je na Apenninskej połkupje nastała. Wona je była zakład za wšě romaniske rěče. Dźensa wužiwa so předewšěm w křesćanskej liturgiji a we fachowych wurazach (biologija, lěkarstwo, filozofija atd.). Nimo toho maja wjele rěčow, wosebje europskich, mnoho požčonkow z łaćonšćiny, tež we wšědnym słowoskładźe.

## Fonetika

### Wokale a diftongi

Łaćonšćina ma pjeć krótkich (a, e, i, o, u) a pjeć dołhich (ā, ē, ī, ō, ū) wokalow. Krótke wokale so bjez diakritiskich znamješkow pisaja, mjeztym zo dołhe wokale so ze znamješkom ¯ pisaja.

Nimo toho ma štyri diftongi: ae, oe, eu, au.

### Konsonanty

Konsonant c so jako k wurjekuje. Změna wurjekowanja před wokalomaj "e" a "i" je so pozdźišo stało.

## Gramatika

Łaćonšćina ma jara kompleksnu gramatiku.

### Substantiwy

Substantiwy maja tři genusy na rozdźěl wot romaniskich rěčow. Nimo toho maja šěsć padow, kotrychž formy wotwisuja wot numerusa (gramatiskeho čisła) a klasy deklinacije.

Rozeznawa so pjeć deklinacijow:

* prěnja abo a-deklinacija
* druha abo o-deklinacija
* třeća abo měšana deklinacija
* štwórta abo u-deklinacija
* pjata abo e-deklinacija.

### Adjektiwy

Adjektiwy so w genusu, numerusu a padźe po substantiwje złožuja. Při nich jenož tři deklinacije klasy wustupuja.

* bona "dobra" - žónska forma so po prěnjej deklinaciji skłonjuje.
* bonus "dobry", bonum "dobre" - muska a srjedźna forma so po druhej deklinaciji skłonjuje.
* fēlīx - so po třećej deklinaciji skłonjuje.

Wjele adjektiwy so móžeja stopnjować. Komparatiwne kóncowki su -ior (za žónski a muski genus) a -ius (za srjedźny genus), mjeztym zo superlatiw ma kóncowki -issim/us/-um/-a. Adjektiwy na -er maja wariantu -rim/us/-um/-a, mjeztym zo adjektiwy na l maja -lim/us/-um/-a.

Někotre, často wužiwane adjektiwy maja njeregularne formy.

* bonus "dobry", melior, melius "lěpši", optimus "najlěpši";
* malus "špatny", peior, peius "špatniši", pessimus "najšpatniši";
* māgnus "wulki", māior, māius "wjetši", maximus "najwjetši";
* parvus "małki", minor, minus "mjeńši", minimus "najmjeńši";
* multi "wjele", plūrēs, plūra "wjace", plūrimī "najwjace".

### Pronomeny

Při pronomenach ma jenož třeća wosoba rozdźělne formy po genusu, mjeztym zo druhe wosoby nimaja tajki rozdźěl.

### Werby

Werby maja mnoholičbne formy.

Rozeznawa so pjeć konjugacijow:

* ā-konjugacija
* ē-konjugacija
* měšana konjugacija
* ī-konjugacija
* i-konjugacija

## Žórła

* Kauderwelsch Band 176, Latein Wort für Wort, 1. nakład, 2004, ISBN 3-89416-354-2
* J.M. Stowasser, M. Petschenig, F. Skutsch: Lateinisch - deutsches Schulwörterbuch, 1994, ISBN 3-486-13405-1