Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zajacy

**Zajacy**|  |
| *Pólny zajac (*Lepus europaeus*)* |
| **systematika** |
| **domena** | **Eukaryoty** |
| **swět** | **Zwěrina** |
| **nadrjadownja**: | (Gnathostomata) |
| **rjadownja**: | Cycaki (Mammalia) |
| **podrjadownja**: | (Eutheria) |
| **nadrjad**: | (Euarchontoglires) |
| **rjad**: | Zajacy(Tetrapoda) |
| **wědomostne mjeno** |
| Lagomorpha |
| Brandt (1855) |
| **Swójby** |
| + Leporidae
+ Ochotonidae
+ Prolagidae (mortwe)
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Zajacy** su porjad cycakow. Su małe, hrymzakopodobne zwěrjata, kotrež maja dołhej wuši a zadnjej noze a krótku wopušku.

Najznaćišej družinje stej zajac a nukl.

## Dźělenje

* swójba : *Ochotonidae* (14 družinow)
	+ ród : † *Prolagus*
		- družina : † *Prolagus oeningensis*
		- družina : † *Prolagus vasconiensis*
	+ ród : † *Lagopsis*
	+ ród : *Ochotona*
		- družina : *Ochotona macrotis*
		- družina : *Ochotona rufescens*
		- družina : *Ochotona roylei*
		- družina : *Ochotona rutila*
		- družina : *Ochotona pallasi*
		- družina : *Ochotona daurica*
		- družina : *Ochotona pusilla*
		- družina : *Ochotona alpina*
		- družina : *Ochotona hyperborea*
		- družina : *Ochotona wollastoni*
		- družina : *Ochotona princeps*

* swójba : † *Palaeolagidae*
	+ ród : † *Eurymylus*
	+ ród : † *Mytonolagus*

* swójba : *Leporidae* (50 družinow)
	+ ród : † *Alilepus*
	+ ród : † *Pliopentalagus*
		- družina : † *Pliopentalagus dietrichi*
	+ ród : † *Hypolagus*
	+ ród : zajac - *Lepus*
		- družina : pólny zajac *Lepus europaeus*
		- družina : *Lepus timidus*
			* poddružina : *Lepus timidus timidus*
			* poddružina : *Lepus timidus varronis*
			* poddružina : *Lepus timidus ainu*
			* poddružina : *Lepus timidus arcticus*
		- družina : *Lepus californicus*
		- družina : *Lepus arabicus*
		- družina : *Lepus tibetanus*
		- družina : *Lepus capensis*
		- družina : *Lepus tolai*
		- družina : *Lepus townsendii*
		- družina : *Lepus americanus*
		- družina : *Lepus brachyurus*
		- družina : *Lepus alleni*
	+ ród : nukl - *Oryctolagus*
		- družina : dźiwi nukl *Oryctolagus cuniculus*

vario : domjacy nukl - Oryctolagus cuniculus var. edulis
* + ród : *Sylvilagus*
		- družina : *Sylvilagus brasiliensis*
		- družina : *Sylvilagus floridianus*
		- družina : *Sylvilagus aquaticus*
	+ ród : *Nesolagus*
		- družina : *Nesolagus netscheri*
	+ ród : *Caprolagus*
		- družina : *Caprolagus hispidus*
	+ ród : *Romerolagus*
		- družina : *Romerolagus diazi*
	+ ród : *Pronolagus*
		- družina : *Pronolagus crassicaudatus*

## Wobrazy

*
*
*
*

## Eksterne wotkazy
# Antarktika

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tutón nastawk z temu **kontinent** je po hesle na druhi nastawk podobny. Druhe hesło **Antarktis** ma temu **kónčina wokoło južneho čopa**. |

**Antarktika**|  |
| přestrjeń: | 14 200 000km² (98 % pokryte z lodom) |
| wobydlerstwo: | 5 000 w lěću,
1 000 w zymje |
| časowe pasma: | 24 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Antarktika** je kontinent, kotryž leži na južnej zemskej połkuli pola geografiskeho južneho čopa. Je najsnadnišo wobydleny kontinent na Zemi, dokelž su temperatury jara niske a za čłowjeka lědma wudźeržujomne. W juliju 1983 měrjachu tu temperaturowy rekord -89,2 °C. Z přestrjenju 14,2 milionow km² je štwórty najwjetši kontinent. Pobrjóh Antarktiky bu najskerje prěni raz 1820 wotkryty. Wobdawa ju Južny ocean. Rosće tu jara mało rostlinow, zwjetša su mochi a lišawy zastupjene. Typiske zwěrjata su ćulenje, pinguiny, roztoče, nitkojty a tardigrady. Wot 1959 je Antarktika neutralny teritorij, hdźež je wojerska dźěławosć, wudobywanje mineraliskich surowiznow, pruwowanja atomowych brónjow abo składowanje atomowych wotpadkow zakazane. Najwyši dypk je Vinson Massif (4 892 m).

## Wobrazy

*
*
*
*
*
*
*

## Žórła

## Eksterne wotkazy

 **Commons: Antarktika** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Kontinenty

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Afrika |  Antarktika |  Azija |  Awstralija a Oceanija |  Europa |  Južna Amerika |  Sewjerna Amerika |
|  Afrika-Eurazija |  Amerika |  Eurazija | **dawne Superkontinenty**:
Gondwana · Laurasija · Pangaea · Rodinija |
# Awstralska

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tutón nastawk **Awstralska** z temu **kraj** je po hesle na druhi nastawk podobny. Druhe hesło **Awstralija** ma temu **kontinent**. |

-25135

Awstralska|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Commonwealth of Australia |
| stolica | Canberra |
| přestrjeń | 7.692.024 km² |
| wobydlerstwo | 23.625.600 (2014) |
| hustosć | 3,1 wob./km² |
| forma knježerstwa | parlamentariska monarchija |
| hłowa stata | kral Charles III.
zastupowany wot generalguwernera Sam Mostyn |
| šef knježerstwa | premier Anthony Albanese (wot 2022) |
| měna | Awstralski dolar |
| hamtska rěč | jendźelšćina (de facto) |
| hymna | Advance Australia Fair |
| časowe pasmo | UTC+8 do +11 |
| Top Level Domain | .au |
| telefon | +61 |
| Połoženje Awstralskeje na zemi |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Awstralska** (jendźelsce *Australia*) je stat na južnej połkuli zemje w Awstraliji. Leži sewjerozapadnje Nowoseelandskeje a juhowuchodnje Indoneskeje a Papuwy-Noweje Gineje a wobjimuje nimo kontinentalneje twjerdźe tež kupu Tasmansku. Jeje stolica je Canberra, kotraž leži na juhowuchodźe kraja.

Najwažniša rěč je jendźelšćina, při čimž so hišće někotre rěče prawobydlerjow (Aborigines) wužiwaja. Hamtska rěč pak oficielnje njewobsteji.

Srjedź 19. lětstotka wupućowachu někotre sta Serbow z Łužicy do Awstralskeje a załožichu tam – zwjetša hromadźe z Němcami – nowe sydlišća, kaž na přikład *Bukecy* (dźensa Tarrington).

## Geografija

Najwyši dypk je Mount Kosciuszko (2.228 m nad normalnej nulu), a najniše jězor Eyre (15 m pod normalnej nulu).

## Wotkaz

 **Commons: Awstralska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Bobr

|  |  |
| --- | --- |
|  | Za nastawki ze samsnym titulom hlej stronu Bobr (wjacezmyslnosć). |

**Bobr**|  |
| *bobr* |
| **systematika** |
| **domena** | **Eukaryoty** |
| **swět** | **Zwěrina** |
| **rjadownja**: | Cycaki (Mammalia) |
| **nadrjad**: | Euarchontoglires |
| **rjad**: | Hrymzaki (Rodentia) |
| **podrjad**: | (Castorimorpha) |
| **swójba**: | Bobr |
| **wědomostne mjeno** |
| Castoridae |
| Hemprich (1820) |
| **rozšěrjenišćo** |
|  |
| *Rozšěrjenje bobrow* |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Bobr** je zwěrjo, kotrež słuša do wulkeje skupiny hrymzakow. Bobry su w Europje a Sewjernej Americe žiwe. Najbóle su znate swojich haćidłow dla, kotrež na rěkach twarja. Ludźo łója bobry jich kožucha a jich bobriny dla. Bobrina je substanca, kotruž jich seksualne žałzy produkuja a kotruž wužiwaja ludźo za parfimy. Z toho časa, zo su škitane, zasydluja so bobry znowa w kónčinach, hdźež su ze srjedźowěka sem wutupjene.

## Družiny

Swójba z jeničkeho roda (*Castor*) z dwěmaj družinomaj wobsteji.

* Europski bobr (*Castor fiber* L.)
	+ (C. f. fiber)
	+ (C. f. galliae Geoffroy, 1803)
	+ (C. f. albicus Matschie, 1907)
	+ (C. f. belorussicus Lavrov, 1981)
	+ (C. f. orientoeuropaeus Lavrov, 1981)
	+ (C. f. pohlei Serebrennikov, 1929)
	+ (C. f. tuvinicus Lavrov, 1969)
	+ (C. f. birulai) Serebrennikov, 1929)
* Kanadiski bobr (*Castor canadensis* Kuhl, 1820)

## Wobrazy

* kanadiski bobr
* kanadiski bobr
* wot bobrow pušćene štomy
* wot bobrow nahrymzany štom
* bobrowe haćidło
* bobrowe haćidło
* bobrowy nop
* bobrišćo
# Južna Amerika

**Južna Amerika**|  |
| přestrjeń: | 17.840.000 km² |
| wobydlerstwo: | 371.000.000 |
| ličba krajow: | 13 |
| wotwisne teritorije: | 3 |
| rěče: | + portugalšćina,
+ španišćina,
+ francošćina,
+ kečuašćina,
+ ajmarašćina,
+ guaranišćina,
+ italšćina,
+ jendźelšćina,
+ němčina,
+ nižozemšćina,
+ japanšćina
+ a wjele druhich
 |
| časowe pasma: | wot UTC-2 (Brazilska) hač do UTC-5 (Ekwador) |
| najwjetše města: | + São Paolo
+ Buenos Aires
+ Bogota
+ Lima
+ Rio de Janeiro
+ Santiago
+ Caracas
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Južna Amerika
Karta južneje Ameriki
**Južna Amerika** je kontinent. Mjezuje ze Sewjernej Ameriku na sewjeru, z Ćichim oceanom na zapadźe a z Atlantiskim oceanom na wuchodźe. Při zapadnym pobrjoze kontinenta so namakaja Andy, kiž su najdlěše horiny na swěće.

## Wažne indigene rěče

W južnej Americe někotre indigene rěče eksistuja:

* ajmarašćina (w Boliwiskej, Peru)
* guaranišćina (w Paraguayju, Brazilskej, Argentinskej)
* kečuašćina (w Boliwiskej, Ekwadorje, Peru, sewjernej Argentinskej, Chilskej)

## Wažne hamtske rěče

W statach Južneje Ameriki so slědowace hamtske rěče wužiwaja.

* španišćina
* portugalšćina
* nižozemšćina

## Wotkaz

 **Commons: Južna Amerika** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Staty a *wotwisne teritorije* w Južnej Americe

Argentinska |
Boliwiska |
Brazilska |
Chilska |
Ekwador |
Guyana |
Kolumbiska |
Paraguay |
Peru |
Surinamska |
Uruguay |
Venezuela

**Druhe teritorije:Falklandske kupy* |
*Francoska Guyana* |
*Južna Georgiska a Južne Sandwichowe kupy*

Kontinenty

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Afrika |  Antarktika |  Azija |  Awstralija a Oceanija |  Europa |  Južna Amerika |  Sewjerna Amerika |
|  Afrika-Eurazija |  Amerika |  Eurazija | **dawne Superkontinenty**:
Gondwana · Laurasija · Pangaea · Rodinija |
# Madagaskar

-1947

Republika Madagaskar|  |  |
| **hesło**
Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana *(„Wótčina, swoboda, postup“)* |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Repoblikan’i Madagasikara République de Madagascar |
| stolica | Antananarivo |
| přestrjeń | 587.295 km² |
| wobydlerstwo | 23.812.681 (2015) |
| hustosć | 40,5 wob./km² |
| forma knježerstwa | prezidialna republika |
| hłowa stata | prezident Michael Randrianirina (wot 2025) |
| šef knježerstwa | premierminister Herintsalama Rajaonarivelo (wot 2025) |
| měna | ariary |
| hamtska rěč | malagasišćina, francošćina |
| hymna | Ry Tanindrazanay Malala ô |
| časowe pasmo | UTC+3 |
| njewotwisnosć | 26. junija 1960 wot Francoskeje |
| Top Level Domain | .mg |
| telefon | +261 |
| awtowa značka | RM |
| Połoženje Madagaskara na zemi |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Antananarivo - stolica Madagaskara
**Madagaskar** (francosce *Madagascar*) je wulki kupowy stat na juhozapadźe Indiskeho oceana před afriskim pobrjohom. Mjez Madagaskarom a kontinentom namaka so něhdźe 420 km šěroki Mosambikski přeliw. Stolica je Antananarivo, kotrež so namaka w srjedźišću kupy.

Na Madagaskarje knježi ćopła, tropiska klima z přerěznymi temperaturami wokoło 25 °C. We wuchodnym dźělu kupy je włóžnišo z lětnymi spadkami hač do 4000 mm, na zapadźe sušišo z jenož 500 mm. Kupa leži tež we wliwowym wobwodźe tropiskich cyklonow, kiž nimale kóždolětnje přińdu. Najwyše městno je wjeršk hory *Maromokotro* (2.876 m) na sewjeru Madagaskara.

## Žórła

## Wotkazaj

 **Commons: Madagaskar** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Informacije němskeho wonkowneho zarjada

Staty a *wotwisne kraje* w Africe[Pokazać]

Algeriska |
Angola |
Benin |
Botsuana |
Burkina Faso |
Burundi |
Centralnoafriska republika |
Čad |
Dźibuti |
Egyptowska |
Ekwatorialna Gineja |
Eritreja |
Etiopiska |
Gabun |
Gambija |
Ghana |
Gineja |
Gineja-Bissau |
Južna Afrika |
Južny Sudan |
Kamerun |
Kap Verde |
Kenia |
Komory |
Demokratiska republika Kongo |
Republika Kongo |
Lesotho |
Liberija |
Libyska |
Madagaskar |
Malawi |
Mali |
Marokko |
Mawretanska |
Mauritius |
Mosambik |
Namibija |
Niger |
Nigerija |
Ruanda |
Sambija |
São Tomé a Príncipe |
Senegal |
Seychelle |
Sierra Leone |
Simbabwe |
Słonowinowy pobrjóh |
Somalija |
Sudan |
Swaziska |
Tansanija |
Togo |
Tuneziska |
Uganda

**Druhe teritorije:**
Ceuta |
Îles éparses |
Kanariske kupy |
Madeira |
Mayotte |
Melilla |
Réunion |
St. Helena |
Zapadna Sahara