# Kuleke

| Ka hae | Kota o 'Alms |
| --- | --- |
|  |  |
|  |
| Ka ʻōlelo kūhelu: | ʻŌlelo Tureke |
| Kapikala: - Pūʻuo: | Ankara 5 019 167 (2007) |
| Ka Pelekikena: | Recep Tayyip Erdoğan |
| ʻIli: | 780 580 klm² |
| Pūʻuo: - Paʻapū pūʻuo kanaka: | 71 158 647 (2007) 93/klm² |
| Kūʻokoʻa: | 1921 |
| Lā Aupuni: | 29. ʻOkakopa |
| Kāʻei hola: | UTC +3 |
| Mele aupuni: | *«İstiklâl Marşı»* |

He aupuni ʻo Kuleke ma ka ʻāinapuniʻole ʻo ʻEulopa Hema. He aupuni ʻano kupanaha ʻo Kuleke. ʻO nā hoa palena ʻo Kuleke ʻo ia  o Greece a me Bulgaria, Georgia, Armenia, Azerbaijan, Iran, a me Iraq a me Syria. ʻO Kuleke kahi wahi hānau o Kanakaloka. He ʻelua mea ma ka hae o Kuleke. He mahina a me kekahi hoku. Hoʻike kēia i kā lākou aloha i kā lākou akua nui ma ka hoʻomana o Mahomeda.

## Hiʻohiʻona ʻĀina

Ma Kuleke ‘ano nui na mauna a me na wahi kalakala. Loa’a i 80% o kona ‘āina nā kuahiwi kiʻekiʻe. He wahi kiʻekiʻe a maloʻo o Kuleke. Hoʻopuni ʻia kēia ʻāina pāpū e nā mauna nani, ʻo ia ʻo Taurus ma ka hema a me Pontus ma ka ʻākau. Ma ka ʻaoʻao hikina, piʻi aʻe ka ʻāina a hiki i ka Mauna Ararat, ka mauna kiʻekiʻe loa o ka ʻāina. He kupaianaha nā ka ʻāina kualono a me ka nahelehele o Kuleke.

## Aniau

He ʻano ʻokoʻa ke anilā ma ka ʻāina ʻo  Kuleke ma muli o kona nui a me kona wahi kikoʻī. Ma ke kai o ke Mediterane a me ke kai ʻAegean, he mehana a maloʻo nā kau wela, a he mālie a ua ke kau hoʻoilo. Akā, ma nā wahi i uka, e like me Ararat, he anu loa ke kau hoʻoilo me ka hau, a he wela loa ke kau wela. Ma ka ʻaoʻao ʻākau e pili ana i ke Kai ʻEleʻele, he nui ka ua i nā kau a pau, a he nani loa ka lani.

## Mōʻaukala

He mōʻaukala koʻikoʻi a lōʻihi kō Kuleke ma waena o ʻAsia a me ʻEulopa. I ka wā kahiko, ʻo Anatolia kahi i noho ai nā aupuni like ʻole e like me ka poʻe Hittite, Helene, a me Roma. Ma hope mai, ua kū ka Aupuni ʻOtomana (Ottoman Empire) i ka makahiki 1299, a ua lilo ia i mana nui i hoʻomalu i nā ʻāina he nui a puni ke kai Waena no nā kenekulia ʻeono.

ʻO Istanbul ke poʻo kōna, kahi i hui pū ʻia ka `moʻomeheu o ka Hikina a me ke Komohana. I ka makahiki 1923, mahope o ka pau ʻana o ke Kaua Honua Mua, ua hoʻokumu ʻia ka Lepupalika ʻo Kuleke e Mustafa Kemal Atatürk. Ma lalo o kāna alakaʻi ʻana, ua hoʻololi ʻia ka pīʻāpā, ka ʻōnaehana kānāwai, a me ka hoʻonaʻauao i mea e hoʻoikaika ai i ka lāhui. I kēia manawa, he ʻāina ulu maikaʻi ʻo Kuleke e alakaʻi ʻia nei e Recep Tayyip Erdoğan.

## Aupuni a me Politika

 He lepupalika ke ʻano o ke aupuni o Tureke. I kēia manawa, ʻo Recep Tayyip Erdoğan ke alakaʻi (ka pelekikena), a na ka poʻe koho pāloka i koho iā ia. He aupuni kēia i kapa ʻia he ʻaupuni a ka lehulehu kahi e paʻa ai ka pelekikena i ka mana hoʻokō no ka ʻāina holoʻokoʻa. Hana pū ke aupuni ma lalo o kekahi kumukānāwai i hoʻokumu ʻia no ka hoʻoponopono ʻana i ka lāhui a me ka mālama ʻana i ka maluhia o ka poʻe ʻōiwi.

## Moʻohelu Kanaka

Ma Kuleke, he 87.47 miliona ka nui o ka poʻe e noho ana ma laila, a ʻo ia ka helu 18 o nā ʻāina nui loa ma ka honua holoʻokoʻa. He ʻōpio ka hapanui o ka poʻe, no ka mea, ʻo ka helu kūwaena ʻo 34.00 mau makahiki o ka lāhui. He 89% o ka poʻe e noho ana ma nā kūlanakauhale,a he pelamika pāpū ke ʻano o ko lākou ulu ʻana ma Kuleke.

## Moʻomeheu

Hoihoi ka moʻomeheu o Kuleke no ka mea aia ma waena ʻo ʻEulopa a me ʻAsia. ʻO kekahi mea nui i loko o ko lākou noho ʻana, ʻo ia ka hoʻokipa malihini. Makemake ka poʻe Kuleke e hānai i ka malihini me ke kī a me nā meaʻai like ʻole e like me ke kebab a me ka baklava. He hōʻailona kēlā no ko lākou lokomaikaʻi a me ke aloha i nā kānaka a pau e kipa mai ana.

He mea nui ke aloha i ka poʻe kahiko i loko o ka moʻomeheu Kuleke. Aʻo ʻia nā keiki e hōʻike i ka mahalo i ko lākou mau kūpuna ma nā ʻano like ʻole e like me ma Hawaii. Kaulana pū ka ʻāina no kāna moʻomeheu lōʻihi, mai nā wā kahiko o Troy a hiki i nā hale pule nani e like me ka Blue Mosque. He wahi kēia i hiki ke ʻike i nā moʻomeheu kahiko a hiki pū ke aloha i ke au hou

## Nā kūmole