Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nàm Mî-chû

Liá-piên "**Nàm Mî-chû**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**南美洲**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.
Nàm Mî-chû

**Nàm Mî-chû** (南美洲) vi-chhu nàm-pan-khiù, sî-lìm nàm Thai-phìn-yòng, tûng-mien chet-he Thai-sî-yòng, pet-mien he Caribe-hói. Nàm Mî-chû he mî-chû thai-liu̍k nàm-mien ke yit-phu-fun, sî-mien yû hói-pha̍t su-chhiên-mí ke Andes sân-ma̍k, tûng-hiong chú-yeu he phìn-ngièn, pâu-hàm Amazon-hò sêm-lìm.

Nàm Mî-chû mien-chit tha̍t 17,840,000 phiàng-fông kûng-lî, cham Thi-khiù péu-mien ke 3.5%. Chhṳ̍t-to 2005-ngièn, Nàm Mî-chû ngìn-khiéu yí-kîn yû 371,000,000, sṳ-kie phài-miàng thi-ńg.

## Thi-khî

Yî-ha lie̍t-chhut Nàm Mî-chû só-yû koet-kâ lâu thi-khî.

### Koet-kâ

* Argentina
* Bolivia
* Pâ-sî
* Chile
* Colombia
* Ecuador
* Guyana
* Paraguay
* Peru
* Suriname
* Uruguay
* Venezuela

### Fu-su̍k-thi

* Fap-koet liâng Guiana (Fap-koet)
* Falkland Khiùn-tó (Yîn-koet kón-lî; Argentina chú-chông)
* Nàm Georgia lâu Nàm Sandwich Khiùn-tó (Yîn-koet kón-lî; Argentina chú-chông)
# Costa Rica

| Costa Rica Khiung-fò-koetRepública de Costa Rica |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Koet-kô:** Himno Nacional de Costa Rica "Costa Rica Koet-kô"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
San José |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Sî-pân-ngà-ngî |
| Sṳ̀n-ngin ke thi-fông ngî-ngièn |
Limón Creole-ngî, Bribri-ngî, Jamaica Creole-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Carlos Alvarado |
| • thi-yit fu-chúng-thúng  |
Epsy Campbell Barr |
| • thi-ngi fu-chúng-thúng  |
Marvin Rodríguez |
| Li̍p-fap kî-koân |
Li̍p-fap Thai-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
51,100 km2 (19,700 sq mi) (thi 126 miàng) |
| • súi-vet (%) |
1.05 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2020-ngièn kû-kie |
5,094,118 (thi 123 miàng) |
| • Me̍t-thu |
220/km2 (569.8/sq mi) (thi 107 miàng) |
| GDP (PPP) |
2020-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$95.791 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$18,651 |
| GDP (miàng-ngi) |
2020-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$65.179 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$12,690 |
| Gini (2020-ngièn) |  49.7 kô |
| HDI (2019-ngièn) |  0.810 tông kô · thi 62 miàng |
| Chhièn |
Costa Rica colón (CRC) |
| Sṳ̀-khî | UTC-6 (CST) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+506 |
| ISO 3166 thoi-ho |
CR |
| Táng-kip Mióng-vet |
.cr |

**Costa Rica** (Sî-pân-ngà-ngî: República de Costa Rica) he Chûng Mî-chû yit-ke koet-kâ.
# Sî-pân-ngà Ti-koet

Sî-pân-ngà Ti-koet.
**Sî-pân-ngà Ti-koet** (Sî-pân-ngà-ngî: Imperio Español) he sṳ-kie sông thi-yit phî chṳ̂n-chṳn yi-ngi sông ke chhiòn-khiù ti-koet lâu chhṳ̍t-mìn ti-koet chṳ̂-yit, ya-he sṳ-kie li̍t-sṳ́ sông chui-thai ke ti-koet chṳ̂-yit. 16 Sṳ-ki chûng, Sî-pân-ngà lâu Phù-thò-ngà he Êu-chû fàn-khiù thâm-hiám lâu chhṳ̍t-mìn khok-chông ke siên-fûng, pin-chhai kok thai hói-yòng khôi-chak mo-yi lu-sien, sṳ́-tet mo-yi fàn-yùng, lu-sien chhiùng Sî-pân-ngà vàng-khiam Thai-sî-yòng to Mî-chû, chhiùng Me̍t-sî-kô vàng-khiam Thai-phìn-yòng, kîn-ko Fî-li̍t-pîn Tûng-Â. Sî-pân-ngà chṳ̂n-fu̍k-chá fí-me̍t Aztec, Inca Ti-koet lâu Maya vùn-mìn, pin tui Nàm-pet Mî-chû thai-phién liâng-thú yúng-yû siên-chhṳ̂n. Sî-pân-ngà chhai 16 chṳ 17 Sṳ-ki kiên kîn-li̍t khì vùn-fa vòng-kîm ngièn-thoi.
# Ecuador

| Ecuador Khiung-fò-koetRepública del Ecuador |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Kiet-ngièn:**Dios, patria y libertad Pro Deo, Patria et Libertate "Song-ti, chú-koet lâu chhṳ-yù" |
| **Koet-kô:** Salve, Oh Patria "Van-se, ô chú-koet"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Quito |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Sî-pân-ngà-ngî |
| Sṳ̀n-ngin ke kok-kâ ngî-ngièn |
Kichwa-ngî, Shuar-ngî lâu khì-thâ ngièn-chhu-mìn-chhu̍k ngî-ngièn |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Guillermo Lasso |
| • fu-chúng-thúng  |
Alfredo Borrero |
| Li̍p-fap kî-koân |
Koet-mìn Ngi-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
283,561 km2 (109,484 sq mi) (thi 73 miàng) |
| • súi-vet (%) |
5 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2021-ngièn kû-kie |
17,715,822 (thi 66 miàng) |
| • Me̍t-thu |
67/km2 (173.5/sq mi) (thi 151 miàng) |
| GDP (PPP) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$202.043 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$11,701 |
| GDP (miàng-ngi) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$106.289 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$6,155 |
| Gini (2014-ngièn) |  45.4 chûng |
| HDI (2019-ngièn) |  0.759 kô · thi 86 miàng |
| Chhièn |
Mî-kîm (USD) |
| Sṳ̀-khî | UTC-5 / -6 (ECT/GALT) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+593 |
| ISO 3166 thoi-ho |
EC |
| Táng-kip Mióng-vet |
.ec |

**Ecuador** he Nàm Mî-chû ke yit-ke koet-kâ.
# Panama Yun-hò

Pâ-nâ-mâ Yun-hò.
Pâ-nâ-mâ Yun-hò.
Pâ-nâ-mâ Yun-hò.
 **Pâ-nâ-mâ Yun-hò**  (Yîn-ngî: **Panama Canal**; Sî-pân-ngà-ngî: **Canal de Panamá**) vi-yî Chûng Mî-chû ke Pâ-nâ-mâ, vàng-chhôn Pâ-nâ-mâ thi-hia̍p, chúng chhòng 82 kûng-lî, thai-chṳ chhṳ̀n sî-pet - tûng-nàm chéu hiong, khôn ke thi-fông tha̍t 304 mí, chui-tsak ke thi-fông ya-yû 152 mí. Kâi Yun-hò lièn-chiap Thai-phìn-yòng lâu Thai-sî-yòng, he chhùng-yeu ke hòng-yun yeu tho.
Chhai Thai-phìn-yòng yit chet yû lióng-chho sòn kap, chhai Thai-sî-yòng yit chet yû yit-chho sòn kap. Chhai Thai-sî-yòng yit chet ke sòn kap yû sâm chhèn, kô-tha̍t 21 mí, mî san yû 745 thûn chhùng, than phìn fên siông-tông hó, chṳ́ yeu 30chhiên ngákûng sut ke thien kî chit khó khi thûng khôi ha̍p. Sòn sṳt chhòng 305 mí, khôn 33.5 mí, sòn chak chhai sòn kap chûng pûn thì sṳ̂n 26 mí, chin-ngi̍p ngìn-kûng chuk pa làn chiet Chhà-kak-lî hò hìn-sṳ̀n ke Khat-tun-fù, thûng-ko Yun-hò chai kîn-ko yit-chho tân chhèn sòn kap kong to hói-pha̍t 16.5 mí, chin-ngi̍p mí là fut lo̍k fù, chai kîn-ko yit-chho sûng chhèn sòn kap kong to hói phìn-mien kô-thu chin-ngi̍p Thai-phìn-yòng. Mî chho sòn kap tû-he sṳ̀n tui ke, só-yî cho-tet sûng hàng, sòn chak chhai sòn kap chûng yù Kwuí-tho khiên yín kî khiên yín hàng-thûng. Thai-sî-yòng hói mien pí Thai-phìn-yòng hói mien kô 24 lî mí. Khat-tun-fù chûng yû kí ke séu-tó, he yâ-sâng thûng-vu̍t pó-fu khî.

## Li̍t-sṳ́

### Fap-koet-ngìn kien-chho ko-chhàng

### Mî-koet ngìn kien-chho ko-chhàng

## Mî-koet kón-lî sṳ̀-khì: 1914－1994

### Yì-kâu Yun-hò chú-khièn yi Pâ-nâ-mâ

## Pâ-nâ-mâ kip chui-thai kûi-kak

## Chhêu Pâ-nâ-mâ Khi̍t-han hîn (Panamax or Post Panamax)

## Khok-kien

 Pâ-nâ-mâ Yun-hò.
## Chhâm-kháu vùn-hien

## Chhâm-kien

## Ngoi-phu lièn-kiet
# Ngie-kûng

Ngie-kûng
**Ngie-kûng**蟻公 he yit-tsúng sa-fi-sin ke khûn-tshùng, vàn-tshiòn yù kûng-tsok vi-yông. Ngie-kûng ke tsúng-lui tsṳ̂n-tô, sên-fa̍t fông-sṳt ya-he mo siông-thùng.
# Meu-kûng

Meu-é
**Meu-kûng** (貓公) me ôn-to **Meu-é** (貓欸) he yit-chúng séu-hìn Meu-khô-thung-vu̍t, Ho̍k-miàng: **Felis silvestris catus**, kì thí-chhûng chhiùng lióng to sṳ̍p kûng-kîn ke tû-yû. Yit-chak meu-kûng thai-yok cho-tet yû sṳ̍p-ńg to ngi-sṳ̍p ngièn miang , chhin-chhòng ke ki-liu̍k he sâm-sṳ̍p-liuk ngièn.
# San Marino

| San Marino Khiung-fò-koetRepubblica di San Marino |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Kiet-ngièn:**Libertas "Chhṳ-yù" |
| **Koet-kô:** Inno Nazionale della Repubblica "Khiung-fò-koet Koet-kô"  |
|  |
| Sú-tû |
San Marino Sṳ |
| Chui-thai sàng-sṳ |
Dogana |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Yi-thai-li-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, ngi-fi-chṳ, ngi-ngièn chṳn-chhṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chṳp-chṳn-kôn  |
Denise Bronzetti & Italo Righi |
| Li̍p-fap kî-koân |
Thai Ngi-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
61.2 km2 (23.6 sq mi) (thi 190 miàng) |
| • súi-vet (%) |
0 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2021-ngièn kû-kie |
33,600 (thi 221 miàng) |
| • Me̍t-thu |
520/km2 (1,346.8/sq mi) (thi 23 miàng) |
| GDP (PPP) |
2017-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$2.09 sṳ̍p-yi (thi 175 miàng) |
| • Phìn-kiûn |
$60,651 (thi 11 miàng) |
| GDP (miàng-ngi) |
2017-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$1.55 sṳ̍p-yi (thi 174 miàng) |
| • Phìn-kiûn |
$44,947 (thi 13 miàng) |
| HDI (2013-ngièn) |
0.875 tông kô · thi 26 miàng |
| Chhièn |
Euro (€) |
| Sṳ̀-khî | UTC+1 (CET) |
| • Ha-lin-sṳ̀ (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+378 |
| ISO 3166 thoi-ho |
SM |
| Táng-kip Mióng-vet |
.sm |

**San Marino** (Yi-thai-li-ngî: San Marino) he Êu-chû yit-ke koet-kâ.
# 6-ngie̍t 24-ngit

**6-ngie̍t 24-ngit** he Gregorius La̍k-fap ngièn tî-tú ke thi 175 ngit (yùn-ngièn thi 176 ngit), lì ngièn-mî hàn-yû 190 ngit .

## Chiet

* Àu-mûn: sàng-sṳ-ngit

## Sṳ-khien

## Chhut-se

## Sí
# 7-ngie̍t 17-ngit

**7-ngie̍t 17-ngit** he Gregorius La̍k-fap ngièn tî-tú ke thi 198 ngit (yùn-ngièn thi 199 ngit), lì ngièn-mî hàn-yû 167 ngit .

## Chiet

## Sṳ-khien

* 1402-ngièn: Mìn Sṳ̀n-chú chhai Nàm-kîn-sṳ tên-kî cho Mìn-chhèu ke fòng-ti.

## Chhut-se

## Sí
# Koet-khiung Nui-chan

**Koet-khiung Nui-chan**, he chṳ́ Chûng-fà Mìn-koet koet-mìn chṳn-fú (Chûng-koet Koet-mìn-tóng he chṳp-chṳn-thóng) lâu Chûng-koet Khiung-sán-tóng chṳ̂-kiên fat-sâng ke nui-chan.

Koet-khiung Nui-chan yù lióng-chhṳ: Thi-yit-chhṳ Koet-khiung Nui-chan lâu Thi-ngi-chhṳ Koet-khiung Nui-chan.
# Vú-Chû

**Vú-Chû** (武周, 690-ngièn －705-ngièn), he Vú Chet-thiên kien-li̍p ke Vòng-chêu. Vú Chet-thiên he Chûng-koet li̍t-sṳ́ sông vì-yit fe̍t phú-phiên sṳ̀n-ngin ke ńg Fòng-ti, chhièn heu chóng-khièn Ngi-sṳ̍p-sâm ngièn. Vú Chet-thiên he kâi Chêu-thoi vì-yit ke Fòng-ti.

## Kiûn-chú lie̍t-péu
# Chhìn Sṳ́-fòng

Chhìn Sṳ́-fòng
**Chhìn Sṳ́-fòng**(秦始皇) he Chûng-koet Chhìn-chhèu ke kien-li̍p-chá lâu Chûng-koet li̍t-sṳ́ tú ke thi yit ke fòng-ti. Kì chhai chhièn 247-ngièn to chhièn 210-ngièn chhai-vi.
# Sṳ̀n-Hòn

Sṳ̀n-Hòn.
**Sṳ̀n-Hon** (成漢,303-ngièn -349-ngièn) he Chûng-koet Li̍t-sṳ́ sông Ńg-fù Sṳ̍p-liuk-koet sṳ̀-khì chṳ̂ kot-kí ke "Kiûn-chú-chṳ chṳn-khièn" chṳ̂-yit.
# Sông-chhèu

Sông-chhèu.
**Sông-chhèu** (商朝, yok Chhièn 1600-ngièn－yok Chhièn 1046-ngièn) he Chûng-koet li̍t-sṳ́ sông ki-sṳ̀n Hà-chhèu‎ chṳ̂-heu ke yit-ke vòng-chhèu. ，
# Uzbekistan

| Uzbekistan Khiung-fò-koetOʻzbekiston Respublikasi |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Koet-kô:** Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi "Uzbekistan Khiung-fò-koet Koet-kô"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Tashkent |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Uzbek-ngî |
| Sṳ̀n-ngin ke thi-fông ngî-ngièn |
Karakalpak-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, yit-tóng yû-sṳ, chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Shavkat Mirziyoyev |
| • chúng-lî  |
Abdulla Aripov |
| Li̍p-fap kî-koân |
Chui-kô Ngi-fi |
| • Song-ngi-yen |
Chhâm-ngi-yen |
| • Ha-ngi-yen |
Li̍p-fap-yen |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
448,978 km2 (173,351 sq mi) (thi 56 miàng) |
| • súi-vet (%) |
4.9 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2020-ngièn kû-kie |
35,011,180 (thi 41 miàng) |
| • Me̍t-thu |
74.1/km2 (191.9/sq mi) (thi 132 miàng) |
| GDP (PPP) |
2021-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$275.806 sṳ̍p-yi (thi 55 miàng) |
| • Phìn-kiûn |
$7,830 (thi 154 miàng) |
| GDP (miàng-ngi) |
2021-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$60.490 sṳ̍p-yi (thi 78 miàng) |
| • Phìn-kiûn |
$1,775 (thi 173 miàng) |
| Gini (2013-ngièn) |  36.7 chûng · thi 88 miàng |
| HDI (2019-ngièn) |  0.720 kô · thi 106 miàng |
| Chhièn |
Uzbekistan so'm (UZS) |
| Sṳ̀-khî | UTC+5 (UZT) |
| Sṳ̀-kiên kiet-sṳt |
dd/mm yyyy |
| Kâ-yung thien-ngièn |
220 V, 50 Hz |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+998 |
| ISO 3166 thoi-ho |
UZ |
| Táng-kip Mióng-vet |
.uz |

**Uzbekistan** he yit-ke Chûng-Â koet-kâ, 1991-ngièn tshiùng Sû-lièn thu̍k-li̍p. Uzbekistan he sṳ-song lióng-ke sûng-tshùng nui-liu̍k koet-kâ tsṳ̂-yit.
# Sú-tû

**Sú-tû** (首都)，chṳ́ yit-ke koet-kâ ke tûng-ông chṳn-fú só-chhai-thi ke sú-yeu hàng-chṳn chûng-sîm sàng-sṳ, ya-he chṳn-chhṳ fa̍t-thung ke chûng-sîm sàng-sṳ, kok-lui koet-kâ-kip kî-kôan si̍p-chûng chu-chap-thi, koet-kâ chú-khièn ke siong-chṳ̂n sàng-sṳ. Chhai thai-phu-fun koet-kâ, Sú-tû he koet-kâ chui-thai ke sàng-sṳ, yì Tet-koet Pak-lìm, Â-kîn-thìn Buenos Aires tén; thai-phu-fun ke koet-kâ ya hàn-m̀ chhai Hièn-fap lâu Fap-li̍t nui thin Sú-tû thi-tiám, yì-yèn chhai phu-fun koet-kâ, chṳn-chhṳ chûng-sîm lâu kîn-chi chûng-sîm fûn-lì, li-yì Kâ-nâ-thai Ottawa, Àu-chû Canberra tén. Yû-sṳ̀ yit-ke koet-kâ yû tô-chak sú-tû, yì hàng-chṳn sú-tû, sṳ̂-fap sú-tû, fûn-phe̍t he pún-koet ke hàng-chṳn lâu sṳ̂-fap chûng-sîm.
# Khúng-chṳ́

**Khúng-chṳ́** (孔子, chhièn 551-ngièn - chhièn 479-ngièn), fe̍t-chá ham-cho **Khúng-fû-chṳ́** (孔夫子), miàng **Khiû** (丘), chhṳ **Chhung-nì** (仲尼), he Chûng-koet Chhûn-chhiû Chan-koet ma̍t-khì ke yit ke Sṳ̂-sióng-kâ yî-khi̍p Kau-yuk-kâ.
# Thai-hòn Mìn-koet[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

| Thai-hòn Mìn-koet대한민국 |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Kiet-ngièn:**홍익인간 "Sṳ́ ngìn-kiên su-yit" |
| **Koet-kô:** 애국가 "Oi-koet-kô"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Seoul |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Hòn-koet-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Moon Jae-in |
| • chúng-lî  |
Kim Boo-kyum |
| • Koet-fi ngi-chóng  |
Park Byeong-seug |
| • Thai-fap-yen yen-chóng  |
Kim Myeong-soo |
| • Hien-fap Chhài-phan-só só-chóng  |
Yoo Nam-seok |
| Li̍p-fap kî-koân |
Koet-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
100,363 km2 (38,750 sq mi) (thi 107 miàng) |
| • súi-vet (%) |
0.3 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2019-ngièn kû-kie |  51,709,098 (thi 27 miàng) |
| • Me̍t-thu |
507/km2 (1,313.1/sq mi) (thi 13 miàng) |
| GDP (PPP) |
2021-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |  $2.436 van-yi (thi 14 miàng) |
| • Phìn-kiûn |  $47,027 (thi 28 miàng) |
| GDP (miàng-ngi) |
2021-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |  $1.806 van-yi (thi 10 miàng) |
| • Phìn-kiûn |  $34,866 (thi 28 miàng) |
| Gini (2018-ngièn) |  34.5 chûng |
| HDI (2019-ngièn) |  0.916 tông kô · thi 23 miàng |
| Chhièn |
Thai-hòn Mìn-koet won (₩) (KRW) |
| Sṳ̀-khî | UTC+9 (KST) |
| Sṳ̀-kiên kiet-sṳt |
yyyy년 m월 d일 yyyy. m. d. (CE) |
| Kâ-yung thien-ngièn |
220 V–60 Hz |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+82 |
| ISO 3166 thoi-ho |
KR |
| Táng-kip Mióng-vet |
.kr .한국 |

**Thai-hòn Mìn-koet** (Hòn-koet-ngî: 대한민국/大韓民國), kién-chhṳ̂n **Hòn-koet**, he Â-chû yit-ke koet-kâ.

## Hàng-chṳn kón-khî

Thi̍t-phe̍t-sṳ yù 1 chak:

* Seoul Thi̍t-phe̍t-sṳ (서울특별시)

Kóng-vet-sṳ yù 6 chak:

* Busan Kóng-vet-sṳ (부산광역시)
* Daegu Kóng-vet-sṳ (대구광역시)
* Incheon Kóng-vet-sṳ (인천광역시)
* Gwangju Kóng-vet-sṳ (광주광역시)
* Daejeon Kóng-vet-sṳ (대전광역시)
* Ulsan Kóng-vet-sṳ (울산광역시)

Thi̍t-phe̍t Chhṳ-chhṳ-sṳ yù 1 chak:

* Sejong Thi̍t-phe̍t Chhṳ-chhṳ-sṳ (세종특별자치시)

Tho yù 8 chak:

* Gyeonggi Tho (경기도)
* Gangwon Tho (강원도)
* Chungcheong Pet-tho (충청북도)
* Chungcheong Nàm-tho (충청남도)
* Jeolla Pet-tho (전라북도)
* Jeolla Nàm-tho (전라남도)
* Gyeongsang Pet-tho (경상북도)
* Gyeongsang Nàm-tho (경상남도)

Thi̍t-phe̍t Chhṳ-chhṳ-tho yù 1 chak:

* Jeju Thi̍t-phe̍t Chhṳ-chhṳ-tho (제주특별자치도)
# Ngièn-chhèu

Ngièn-chhèu
**Ngièn-chhèu** (1271-ngièn — 1368-ngièn) he Chûng-koet li̍t-sṳ́ song ke yit-ke chhèu-thoi, yù Mùng-kú-tshu̍k thúng-chhṳ-chá Fut-pit-lie̍t chhai-yî 1271-ngièn kien-li̍p, koet-ho chhṳ̂n-cho "Thai-ngièn", 1279-ngièn sú-tû thin-chhôi Thai-tû (kîm-ngit Pet-kîn-sṳ).

## Chṳn-chhṳ chṳ-thu

## Kiûn-sṳ chṳ-thu

## Ngoi-kâu

## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Chhâm-siòng

## Ngoi-phu lièn-chiap
# Then Séu-phìn

Then Séu-phìn
**Then Séu-phìn** (鄧小平, 1904-ngièn 8-ngie̍t 22-ngit – 1997-ngièn 2-ngie̍t 19-ngit) chhut-sên chhai Chûng-koet Si-chhôn-sén Kóng-ôn-yen Hia̍p-hîn-hiông Phài-fông-chhûn ke yit-ke Hak-kâ kâ-thìn, he Chûng-koet Khiung-sán-tóng, Chûng-koet Ngìn-mìn Kié-fong-kiûn lâu Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet ke chú-yeu Liâng-thô-ngìn chṳ̂-yit. 1981-ngièn tsṳ 1990-ngièn tâm-ngim Tûng-ông Kiûn-sṳ Ve-yèn-fi chú-sit. Kì pûn Chûng-koet kôn-fông chhṳ̂n-cho "Chṳn-chhṳ-kâ, Kiûn-sṳ-kâ, Ngoi-kâu-kâ, Chûng-koet Khiung-sán-tóng thi-ngi thoi liâng-thô fu̍t-sîm".
Thèn Séu-phìn yit-sên chhiùng-lòi mò tâm-ngim ko Chûng-koet Khiung-sán-tóng fe̍t-chá Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet ke chui-kô Liâng-thô-ngìn chṳt-vu, than-he kì pûn ngin-vì he Chûng-koet Thai-liu̍k chhai 1978-ngièn chṳ 1992-ngièn kiên ke sṳ̍t-chi chui-kô Liâng-thô-ngìn, chhṳ̍t-to lì-sṳ sṳ̀ kì pó-chhṳ̀ yáng-hióng-li̍t. Kì he "Kói-kiet Khôi-fong" khi̍p "Yit-koet Lióng-chṳ" ke thì-ngi-chá. Kì kîn-sòng pûn-ngìn chhṳ̂n-cho "Chûng-koet Kói-kiet Khôi-fong ke Chúng Sat-kie-sṳ̂", khì chṳn-chhet yáng-hióng to Ngi-sṳ̍p Sṳ-ki heu-khì mî-ke Chûng-koet-ngìn, ya-he chhai siông-tông chhàng-thu sông kói-pien sṳ-kie.

## Liù-ho̍k Sâng-ngâi

## Kói-kiet Khôi-fong

## Chûng-Yîn Hiông-kóng Thàm-phan

## Yit-koet Lióng-chṳ

## Ke-ngìn Sên-fa̍t

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Hò-khiéu-vân

Exe-hò ke Hò-khiéu-vân
Nith-hò ke Hò-khiéu-vân
**Hò-khiéu-vân** (河口灣, Yîn-ngî: Estuary) yu chhṳ̂n-cho **Sâm-kok-vân** (三角灣) he hò-liù lâu hói-yòng, fù-phok, súi-khu, tén ke kiet-ha̍p thi-thon, yit-pân tô-chṳ́ ngi̍p hói-khiéu. Hói-yòng-ho̍k chûng, chṳ́ yit-ke pan fûng-pit ke hói-ngan súi-thí, lâu khôi-fat ke hói-yòng chhṳ-yù kiêu-thûng.
# Kâ-hîn-sṳ

Kâ-hîn-sṳ.

**Kâ-hîn-sṳ** (嘉興市, N̂g-ngî piâng-yîm: Kā shīng), he Chûng-koet Chet-kông-sén hâ-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ. Vi-yî Chet-kông pet-phu, Sông-hói, Hông-chû, Sû-chû sâm chho kông-nàm miàng-sàng ke chûng-kiên vi-chì, su̍k-yî Chhòng-sâm-kok thi-khî fu̍t-sîm thi-tai. Kâ-hîn-sṳ he koet-kâ yèn-lìm sàng-sṳ, ví-sâng sàng-sṳ, koet-kâ-kip li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng, chhiòn-koet vùn-mìn sàng-sṳ, sûng-yúng mù-fam sàng, Chûng-koet lî-yû sàng-sṳ.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Kui-lìm-sṳ

Kui-lìm-sṳ
Kui-lìm-sṳ
**Kui-lìm-sṳ** (桂林市) he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Kóng-sî-sén hâ-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ, mien-chit yû 27,809 phìn-fông kûng-lî , sòng-chhu ngìn-khiéu 1,340,000-ngìn (2008-ngièn su-kí ).

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Ürümchi-sṳ

Ürümchi-sṳ.

**Ürümchi-sṳ** he Chûng-koet Sîn-kiông ke yit-chiak thi-kip-sṳ.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Sâ-yen[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

**Sâ-yen** (沙縣) he Chûng-koet Fuk-kien-sén Sâm-mìn-sṳ só kón-hot ke Yen

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Kîn-tsi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Tshâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Mèn-hèu-yen[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

**Mên-hêu-yen** (閩侯縣) he Chûng-koet Fuk-kien-sén Fuk-chiu-sṳ só kón-hot ke Yen.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Kîn-tsi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Tshâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Chhòng-kông

Chhòng-kông
**Chhòng-kông** (長江) , ya cho-tet ham-cho **Yòng-chṳ́-kông**(揚子江) fe̍t-chá **Thai-kông**(大江), he vi-é chhai Chung-koet thai-liu̍k ke yit-thiàu Hò. Kì ya he Â-chû thi-yit chhòng ke hò lâu sṳ-kie thi-sâm chhòng ke hò.

## Ngiâng-mong

* Vòng-hò (黃河)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
# Danyang Khiun[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Danyang Khiun.
Danyang Khiun.
**Danyang Khiun** (Hòn-koet-ngî: 단양군/丹陽郡) he Hòn-koet Chungcheong Pet-tho ke yit-chak khiun. Chúng mien-chit 781.07 phìn-fông kûng-lî, 2002-ngièn ngìn-khiéu tha̍t-tó 37,320-ngìn.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ

## Hàng-chṳn Khî-va̍k

## Kâu-thûng

## Lî-hàng kín-tiám

* Danyang Khiâu
* Danyang Khiâu
* Danyang Hò-ngan
* Danyang Hò-ngan Phau-pu
* Danyang Kûng-yèn
* Danyang Kûng-yèn
* Danyang Fó-chhâ-cham

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien

## Ngoi-phu lièn-kiet
# Yì-hòng-khî[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Yì-hòng-khî.
**Yì-hòng-khî** (餘杭區) he Chûng-koet Chet-kông-sén Hông-chû-sṳ só kón-hot ke yit-ke khî. Chúng mien-chit 1223 phìn-fông kûng-lî, 2002-ngièn ngìn-khiéu 1,170,290-ngìn.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# SARS-CoV-2

|  Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus 2 (SARS-CoV-2) |
| --- |
|   |
| phiang-thu̍k fûn-lui |
|

|  |  |
| --- | --- |
| chû: | Group IV ((+)ssRNA)  |
| kie: | *Viruses*  |
| mùn: | *Riboviria*  |
| kông: | *Coronavirus*  |
| muk: | *Nidovirales*  |
| khô: | *Coronaviridae*  |
| su̍k: | *Betacoronavirus*  |
| chúng: | SARS-CoV-2  |

 |
| yi miàng |
| * 2019 novel coronavirus
* 2019-nCoV
* Wuhan coronavirus
* Wuhan seafood market pneumonia virus
* Wuhan pneumonia
 |

**SARS-CoV-2**, chhiòn-miàng **ngiàm-chhùng kip-sin fû-khi̍p-tho chṳn-heu-khiùn kôn-chhong phiang-thu̍k 2** (嚴重急性呼吸道症候群冠狀病毒2), he yit-chúng yû pâu-mo̍k ke chang-lien RNA kôn-chhong phiang-thu̍k. Khì he 2019 kôn-chhong phiang-thu̍k phiang (COVID-19) ke ngièn-yîn. Chûng-koet kôn-fông chhiam-sṳ̀ ham-cho **2019 sîn-hìn kôn-chhong phiang-thu̍k** (新型冠狀病毒, 2019 novel coronavirus). Ya cho-tet ham-cho **Vú-hon kôn-chhong phiang-thu̍k** (武漢冠狀病毒, Wuhan coronavirus).

## Chai khon

* SARS-CoV
* COVID-19 (2019 kôn-chhong phiang-thu̍k phiang)
* COVID-19 thai-liù-hàng

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
# Khô-khiàu-khî[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Khóa-khiâu-khî.
**Khô-khiàu-khî** (柯橋區) he Chûng-koet Chet-kông-sén Shàu-hîn-sṳ só kón-hot ke yit-ke khî. Chúng mien-chit 1,202 phìn-fông chhiên-mí, 2010-ngièn ngìn-khiéu 1,030,800-ngìn.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Sîn-chhông-yen

**Sîn-chhông-yen** (新昌縣) he Chûng-koet Chet-kông-sén Sau-hîn-sṳ só kón-hot ke yit-ke Yen. Chúng mien-chit 1,213 phìn-fông chhiên-mí, 2005-ngièn ngìn-khiéu 434,400 ngìn.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Song-ngì-khî[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

**Song-ngì-khî** (上虞區) he Chûng-koet Chet-kông-sén Shàu-hîn-sṳ só kón-hot ke yit-ke khî. Chúng mien-chit 1,427.5 phìn-fông chhiên-mí, 2009-ngièn ngìn-khiéu 774,200-ngìn.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Chhièn-Chhàu

**Chhièn-Chhàu** (前趙, 304-ngièn－329-ngièn) he Hiûng-nù-ngìn Liû-yên só kien-li̍p ke chṳn-khièn, sú-tû Phìn-yòng. Liá-he Sṳ̍p-liuk-koet sṳ̀-khì kien-li̍p ke thi-yit ke chṳn-khièn.
# Lí Sông-yún

| Lí Sông-yún |
| --- |
|  |
| Chhut-se-ngit |
813-ngièn   |
| Chhut-se-thi |
滎陽市  |
| Ko-sṳ̂n-ngit |
858-ngièn   |
| Ko-sṳ̂n-thi |
滎陽市  |
| Koet-sit |
Thòng-chhèu  |
| voi kóng |
Hon-ngî  |
| Chṳt-ngia̍p |
作家, 詩人, 書法家  |
| Chṳ́-ńg |
李廷珪  |
| Kâ-chhu̍k |
隴西李氏  |
| Â-pâ |
李嗣  |
| [chhai Wikidata kói] |
| * H
* L
* P
 |

**Lí Sông-yún** (李商隱, 813-ngièn  – 858-ngièn ), péu-sṳ **Ngi-sân** (義山), ho **Ngiu̍k-hâi-sâng** (玉谿生), he Chûng-koet Thòng-chhèu ke yit-chiak chhut-miàng ke vùn-ho̍k-kâ lâu Sṳ̂-ngìn.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

## Ngoi-phu lièn-kiet

* 李商隱研究論文索引 模板:Wayback
* (Yîn-ngî)李商隱詩選（英文翻譯）
* 劉若愚：〈李商隱詩評析 模板:Wayback〉。
* 葉嘉瑩：〈從西方文論看李商隱的幾首詩 模板:Wayback〉。
* 葉嘉瑩：〈從西方文論與中國詩學談李商隱詩的詮釋與接受 模板:Wayback〉。
* 王淩靚華：〈說話者與主人公——李商隱詩歌解析方法新探 模板:Wayback〉。
* 森岡緣：〈近代日本京都學派漢學者鈴木虎雄之李商隱觀 模板:Wayback〉