Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vòng-hò

Vòng-hò
**Vòng-hò** (黃河) , ya cho-tet ham-cho **Mû-chhîn-hò**(母親河, *â-mê-hò*) fe̍t-chá **Thai-hò**(大河), he vi-é chhai Chung-koet thai-liu̍k ke yit-thiàu Hò-pa(河壩). Kì ya he Â-chû thi-ngi chhòng ke hò lâu sṳ-kie thi-liuk chhòng ke hò.

## Ngiâng-mong

* Chhòng-kông (長江)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
# Yâ-lu-sat-lâng[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Liá-piên "**Yâ-lu-sat-lâng**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**耶路撒冷**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.
Yâ-lu-sat-lâng

**Yâ-lu-sat-lâng** he li̍t-sṳ́ yit-chho yû-kiú ke sàng-sṳ, thi-lî song chhai-yî Yù-thai sân-thi, kie-yî Thi-chûng-hói lâu Sí-hói chṳ̂-kiên.

Yâ-lu-sat-lâng he Yî-set-lie̍t chhṳ 1950-ngièn yî-lòi ke sú-tû, ke-koet ke chúng-thúng fú, thai-phu-fun chṳn-fú kî-kôan, chui-kô fap-yen.
2006-ngièn, Yâ-lu-sat-lâng ke mien-chit vi yit-pak ngi-sṳ̍p-liuk phiàng-fông chhiên-mí, yúng-yû ngìn-khiéu chhit-sṳ̍p-ngi-van-ngìn.
Yâ-lu-sat-lâng thùng-sṳ̀ he Yù-thai-kau, Kî-tuk-kau lâu Yî-sṳ̂-làn-kau sâm-thai chûng-kau ke sṳn-thi. Chhṳ-chhiùng chú-chhièn sṳ̍p sṳ-ki, Só-lò-mùn chhai Yâ-lu-sat-lâng kien-thien, Yâ-lu-sat-lâng yit-chhṳ̍t he Yù-thai-kau sin-ngióng ke chûng-sîm khi̍p chui sṳ̀n-sṳn ke sàng-sṳ.

## Li̍t-sṳ́

Chhai Yî-set-lie̍t-ngìn ngi̍p-he̍t Yâ-lu-sat-lâng chṳ̂-chhièn, chên-sûn yû Â-mô-li-ngìn lâu Het-ngìn fun-kî. tông Yî-set-lie̍t-ngìn chin-ngi̍p Kâ-nàm-thi sṳ̀, yit-kî Kâ-nàm phu-lo̍k —— Yâ-pu-sṳ̂-ngìn he̍t-chhai ke-sàng fu-khiun. Yî-set-lie̍t-ngìn ke Yù-thai kî-phai chṳ̂n-fu̍k liáu Yâ-lu-sat-lâng-sàng.

Thai-yok chhai chú-chhièn yit-chhiên-ngièn, Thai-ví-vòng liâng-thô Yî-set-lie̍t-ngìn chṳ̂n-fu̍k ke-sàng. Thai-ví pá Yok-khui chhiên-to Yâ-lu-sat-lâng, phîn vi Yok-khui kien-li̍p Fi-mok.

## Sṳn-thien sṳ̀-khì

Thai-ví ke thúng-chhṳ kiet-suk chhai-yî chú-chhièn 970-ngièn, kí chṳ́-yì ki-sṳ̀n vòng-vi. Só-lò-mùn-vòng chhai-vi thi-si-ngièn khôi-sṳ́, fâ-fi sṳ̍p-ngièn sṳ̀-kiên kien-chho thi-yit chhô Sṳn-thien.
Chhai Thai-ví lâu Só-lò-mùn heu-yí ke thúng-chhṳ hâ, Yâ-lu-sat-lâng yìn-yèn he nàm-fông Yù-thai Vòng-koet ke kîn-sàng, chhòng-tha̍t sâm-pak tô-ngièn. Chú-chhièn 722-ngièn, Â-sut-koet chṳ̂n-fu̍k pet-fông ke Yî-set-lie̍t Vòng-koet. Chú-chhièn 597-ngièn, Pâ-pí-lùn koet-vòng Nì-pu-kap-nì-sat ngi-sṳ kûng-pho Yâ-lu-sat-lâng, ngièn-khiâng ke koet-vòng Yok-ngâ-kîn yî-khi̍p thai-tô-su kui-chhu̍k kiûn phî cháu-tó Pâ-pí-lùn siù-kim. Chhai Sî-tí-kâ-vòng ke liâng-thô hâ, Yâ-lu-sat-lâng fán-khong Pâ-pí-lùn ke cham-liâng, Chú-chhièn 586-ngièn, Nì-pu-kap-nì-sat ngi-sṳ cham-liâng liá-chho sàng-sṳ.

## Thi-lî

## Ngìn-khiéu

## Chṳn-fú

## Kîn-chi

## Kâu-thûng

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu
# Maryland

Khì-é

**Maryland** he Mî-koet ke yit-ke chû.

## Li̍t-sṳ́

## Fap-li̍t

## Tsṳn-fú

## Thi-lî

## Koet-kâ Kûng-yèn

## Kîn-tsi

## Ngìn-khiéu

## Tshung-yeu Sàng-sṳ

## Kau-yuk

## Tsṳt-ngia̍p Thí-yuk

## Kâu-thûng

## Yû-miàng ke Tsṳn-tshṳ ngìn-vu̍t

## Tshâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Wiltshire

Wiltshire.
Wiltshire khì-è.
**Wiltshire**, Yîn-koet Sî-nàm Yîn-kak-làn Khî-vet ke khiùn. Cham-thi 3,485 phìn-fông kûng-lî, yû 474,300 ngìn-khiéu (2011-ngièn).

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

Wiltshire.
## Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ

## Hàng-chṳn Khî-va̍k

## Kâu-thûng

## Lî-hàng kín-tiám

Ki-sa̍k-chhṳn‎.
## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien

## Ngoi-phu lièn-kiet
# Sên-chho[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Sên-chho
**Sên-chho** (星座), chhai thiên-vùn-ho̍k lî-tú, he chṳ́ thiên-táng siông-lìn ke yit-tôi sên ke thúng-chhṳ̂n.

Kîm-ha thiên-vùn-ho̍k chiông thiên-táng ke sên pûn cho 88 sên-chho.

## Sên-chho lie̍t-péu

* Siên-ńg-chho
* Chit-thùng-chho
* Thiên-yen-chho
* Pó-phèn-chho
* Thiên-yîn-chho
* Thiên-thàn-chho
* Pha̍k-yòng-chho
* Ngi-fû-chho
* Mu̍k-fû-chho
* Tiâu-khí-chho
* Lu̍k-pau-chho
* Ki-hái-chho
* Lia̍p-khén-chho
* Thai-khén-chho
* Séu-khén-chho
* Mô-kiet-chho
* Sòn-tái-chho
* Siên-heu-chho
* Pan-ngìn-mâ-chho
* Siên-vòng-chho
* Kîn-ǹg-chho
* Yén-thìn-chho
* Yèn-kûi-chho
* Thiên-kap-chho
* Heu-fat-chho
* Nàm-miên-chho
* Pet-miên-chho
* Vû-â-chho
* Ki-chiok-chho
* Nàm-sṳ̍p-sṳ-chho
* Thiên-ngò-chho
* Hói-thùn-chho
* Kiam-ǹg-chho
* Thiên-liùng-chho
* Séu-mâ-chho
* Pô-kông-chho
* Thiên-lù-chho
* Sûng-chṳ́-chho
* Thiên-ho̍k-chho
* Vú-siên-chho
* Sṳ̀-chûng-chho
* Chhòng-sà-chho
* Súi-sà-chho
* Yin-thi-ôn-chho
* Kiet-fú-chho
* Sṳ̂-chṳ́-chho
* Séu-sṳ̂-chho
* Thiên-thu-chho
* Thiên-chhṳn-chho
* Sài-lòng-chho
* Thiên-meu-chho
* Thiên-khìm-chho
* Sân-on-chho
* Hién-mì-kiang-chho
* Khì-lìn-chho
* Chhông-yìn-chho
* Kí-chhak-chho
* Nàm-khi̍t-chho
* Sà-fû-chho
* Lia̍p-fu-chho
* Khúng-chiok-chho
* Fî-mâ-chho
* Yîn-siên-chho
* Fung-fòng-chho
* Fi-ka-chho
* Sûng-ǹg-chho
* Nàm-ǹg-chho
* Sòn-mî-chho
* Lò-phàn-chho
* Mióng-kú-chho
* Thiên-chien-chho
* Ngìn-mâ-chho
* Thiên-kiet-chho
* Ngiu̍k-fû-chho
* Tún-phài-chho
* Ki-sà-chho
* Liuk-fûn-ngì-chho
* Kîm-ngiù-chho
* Mong-yén-kiang-chho
* Sâm-kok-chho
* Nàm-sâm-kok-chho
* Thu-kên-chho
* Thai-yùng-chho
* Séu-yùng-chho
* Sòn-fàm-chho
* Sit-ńg-chho
* Fî-ǹg-chho
* Fù-lì-chho
# Luther kau-phai

Lu-tet kau-phai.
**Lu-tet kau-phai** /  **Sin-ngi-chûng** , fe̍t chhṳ̂n  **Lu-tet-chûng**  (Tet-ngî: **Evangelisch-lutherische Kirchen**, Yîn-ngî: **Lutheranism**, ya chhṳ̂n:  **sin ngi fi** ,  **Lu-tet fi** ,  **Lu-tet kau-phai** ), vì Sîn-kau chûng-phai chṳ̂-yit, ngièn chhṳ 16 Sṳ-ki Tet-koet sṳ̀n ho̍k-kâ Mâ-tên Lu-tet vì kiet-sîn Thiên-chú-kau fi fat-hí ke chûng-kau kói-kiet yun-thûng, khì sṳ̀n ho̍k sṳ̂-sióng sṳ̀n-vì kói-kiet yun-thûng ke siong-chṳ̂n. Yun-thûng thûi-hàng khì-kiên Lu-tet kî-chhṳ̀ chá sûi lâu Lò-mâ kau-chûng khi̍p tông-sṳ̀ Tet-koet kin-nui chhîn kau thìn sṳ-li̍t fat-sâng kok lui chhûng-thu̍t, than sin ngi chûng chiap-su thai kûng Kau-fi kûng-ngin ke sâm-thai sin kîn《Sṳ́-thù sin-kîn》, 《nì Sî-Â sin-kîn》 fò 《â-kì-nâ-siû sin-kîn》. 1580-ngièn, pâu-koat sâm-thai sin kîn, 《o sṳ̂ páu Sin-thiàu》, 《 o sṳ̂ páu Sin-thiàu phien fu lun 》, 《 sṳ̂ mâ kâ tên Sin-thiàu 》, 《 lun kau fòng khièn lâu sú-vi 》, 《 Mâ-tên Lu-tet Pok-sṳ thai mun tap 》, 《 Mâ-tên Lu-tet Pok-sṳ séu mun tap 》 fò 《hia̍p fò Sin-thiàu》 tén ngin sin vùn-hien chhai-nui ke 《hia̍p-thùng sû》(Concordia) vì sin ngi chûng kau-ngi thièn hâ lî-lun kî-chhú.
# Cook Khiùn-tó

| Cook Khiùn-tóCook Islands Kūki 'Āirani |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Koet-kô:** Te Atua Mou E "Song-ti he chṳ̂n-lî"  |
|  |
| Thi-vi |
New Zealand Vòng-koet ke keu-sṳ̀n-koet New Zealand ke lièn-he-pâng |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Avarua |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Yîn-ngî, Cook Khiùn-tó Māori-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, ngi-fi-chṳ, kiûn-chú li̍p-hien |
|  |
| • koet-vòng  |
Charles 3-sṳ |
| • koet-vòng thoi-péu  |
Tom Marsters |
| • chúng-lî  |
Mark Brown |
| • Thèu-ngìn-yen yen-chóng  |
Tou Travel Ariki |
| Li̍p-fap kî-koân |
Ngi-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
236.7 km2 (91.4 sq mi) |
| Ngìn-khiéu |
| • 2016-ngièn phú-chhà |
17,459 (thi 223 miàng) |
| • Me̍t-thu |
42/km2 (108.8/sq mi) (thi 138 miàng) |
| GDP (miàng-ngi) |
2020-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$384,000,000 |
| • Phìn-kiûn |
$21,994 |
| Chhièn |
New Zealand dollar (NZD) Cook Khiùn-tó dollar |
| Sṳ̀-khî | UTC-10 (CKT) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
chó |
| Thien-fa khî-ho |
+682 |
| ISO 3166 thoi-ho |
CK |
| Táng-kip Mióng-vet |
.ck |

**Cook Khiùn-tó** he yit-ke vi chhai Nàm Thai-phìn-yòng sông, kie yî Fap-koet liâng Polynesia lâu Fiji chṳ̂ kiên, yù 15 ke tó-yí chû-sṳ̀n ke khiùn-tó, khì miang-miàng hí-ngièn yî yén-chṳ̂n thâm-sok Nàm Thai-phìn-yòng, fat-hien liáu hí-tô tó-yí ke James Cook sòn-chhòng.
# Chok-ngia̍p hì-thúng

Chok-ngia̍p hì-thúng
 **Chok-ngia̍p hì-thúng**  (Yîn-ngî: Operating System, Suk-siá: OS) fe̍t-chá ham cho **chhâu-chok hì-thúng**, he kón-lî kie-son kî ngang khien lâu ngiôn khien chṳ̂-ngièn ke kie-son kî chhàng sì, thùng-sṳ̀ ya-he kie-son kî hì-thúng ke fu̍t-sîm lâu kî-sa̍k. Chok-ngia̍p hì-thúng sî-yeu chhú-lî yì kón-lî lâu phi tsì nui chhùn, kiet-thin hì-thúng chṳ̂-ngièn kiûng sî ke yù siên chhṳ sì, khúng-chṳ sû-ngi̍p lâu sû-chhut chông-tsì, chhâu-chok mióng-lok lâu kón-lî vùn-khien hì-thúng tén kî-pún sṳ-vu. Chok-ngia̍p hì-thúng ya thì-kiûng yit-ke ngiong sṳ́-yung chá lâu hì-thúng fu thûng ke chhâu-chok kie mien. Chhâu-chok hì-thúng ke hîn thai fî-sòng tô-ngióng, m̀-thùng kî hi ôn-chông ke chhâu-chok hì-thúng khó chhiùng Kién-tân to fu̍k-chha̍p, khó chhiùng fî Chṳ-fi-hîn Sú-kî ke kham ngi̍p sṳt hì-thúng to chhêu-kip thien-nó ke Thai-hîn chhâu-chok hì-thúng. Hí-tô chhâu-chok hì-thúng chṳ-chho chá tui kì hâm-koi fam-tshiû ke thin-ngi ya put chhin yit chṳ, li-yì yû-têu chhâu-chok hì-thúng cháng-ha̍p liáu thù-hìn yung-fu kie mien, yì yû-têu kiùn sṳ́-yung miang lin hàng kie mien, yì chiông thù-hìn yung-fu kie mien sṳ-vì yit-chúng fî pit-yeu ke yin-yung chhàng-sṳt.

Chok-ngia̍p hì-thúng lî-lun chhai kie-son kî Khô-ho̍k chûng, vì Li̍t-sṳ́ yû-kiú yì yu fa̍t-chhiok ke fûn-kî; yì chhâu-chok hì-thúng ke sat-kie lâu sṳ̍t-hien chet he ngiôn khien kûng-ngia̍p ke kî-chhú lâu fu̍t-sîm.
# Malawi

| Malawi Khiung-fò-koetRepublic of Malawi Dziko la Malaŵi |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Kiet-ngièn:**Unity and Freedom "thòn-kiet lâu chhṳ-yù" |
| **Koet-kô:** Mlungu dalitsani Malaŵi "Ngài-têu ke Song-ti pó-yu ngài-têu ke thú-thi Malawi"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Lilongwe |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Yîn-ngî, Chewa-ngî |
| Sṳ̀n-ngin ke thi-fông ngî-ngièn |
Yao-ngî, Tumbuka-ngî, Tonga-ngî, Sena-ngî, Lomwe-ngî, Nyakyusa-ngî, Lambya-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Peter Mutharika |
| • fu-chúng-thúng  |
Jane Ansah |
| • Koet-mìn Ngi-fi ngi-chóng  |
Catherine Gotani Hara |
| • Chui-kô fap-kôn  |
Rizine Mzikamanda |
| Li̍p-fap kî-koân |
Koet-mìn Ngi-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
118,484 km2 (45,747 sq mi) (thi 98 miàng) |
| • súi-vet (%) |
20.6 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2020-ngièn kû-kie | 19,129,952 (thi 62 miàng) |
| • 2018-ngièn phú-chhà |
17,563,749 |
| • Me̍t-thu |
153.1/km2 (396.5/sq mi) (thi 56 miàng) |
| GDP (PPP) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$25.037 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$1,234 |
| GDP (miàng-ngi) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$7.436 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$367 |
| Gini (2016-ngièn) |  44.7 chûng |
| HDI (2019-ngièn) |  0.483 tâi · thi 174 miàng |
| Chhièn |
Malawi kwacha (D) (MWK) |
| Sṳ̀-khî | UTC+2 (CAT) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
chó |
| Thien-fa khî-ho |
+265 |
| ISO 3166 thoi-ho |
MW |
| Táng-kip Mióng-vet |
.mw |

**Malawi** he Fî-chû tûng-nàm-phu ke nui-liu̍k koet-kâ. 1964-ngièn 7-ngie̍t 6-ngit thu̍k-li̍p kien-koet.
# Lâng-chan

**Lâng-chan** he chṳ́ chhai Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan yî-heu, Mî-koet tai-thèu ke chṳ̂-pún chú-ngi koet-kâ lâu Sû-lièn tai-thèu ke sa-fi chú-ngi koet-kâ chṳ̂-kiên ke chṳn-chhṳ tui-khong.
# Arizona[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

|  |
| --- |
| **Arizona** |
| —  **Chû**  — |
| **State of Arizona** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Khì-é** |  **Fî-chông** |

 |
| Arizona ke só-chhai. |
| Koet-kâ
  |  Mî-koet
 |
| sú-fú | Phoenix |
| **Mien-chit** |
|  - Só-yû
  | 113,990 km2 |
| **Ngìn-khiéu** (2018) |
|  - Só-yû | 7,171,646 ngìn |
|  - Me̍t-thu |
62.9/km2 |

**Arizona** he Mî-koet ke yit-ke chû.

## Li̍t-sṳ́

## Fap-li̍t

## Tsṳn-fú

## Thi-lî

## Koet-kâ Kûng-yèn

## Kîn-tsi

## Ngìn-khiéu

## Tshung-yeu Sàng-sṳ

## Kau-yuk

## Tsṳt-ngia̍p Thí-yuk

## Kâu-thûng

## Yû-miàng ke Tsṳn-tshṳ ngìn-vu̍t

## Tshâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Liàu-nèn[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Liá-piên "**Liàu-nèn**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**遼寧省**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.
Liâu-nèn
**Liâu-nèn** he Chûng-koet ke yit-ke sén-fun, tshai tûng-pet thi-khî nàm-phu, nàm-lìm Vòng-hói lâu Pu̍t-hói. Sén tsṳn-fú tshai Shím-yòng.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hàng-tsṳn-khî

* Sṳ́m-yòng-sṳ
* Thai-lièn-sṳ
* Ôn-sân-sṳ
* Pún-hâi-sṳ
* Chêu-yàng-sṳ
* Tân-tûng-sṳ
* Vù-sun-sṳ
* Fu-sîn-sṳ
* Fù-lù-tó-sṳ
* Kím-chû-sṳ
* Liàu-yòng-sṳ
* Phàn-kím-sṳ
* Thiet-liâng-sṳ
* Yàng-khiéu-sṳ

## Kîn-tsi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Tshâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet

* Liâu-nèn Tsṳn-fú Mióng-lu
# Chhiâng-hói

Liá-piên "**Chhiâng-hói**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**青海省**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.
Chhiâng-hói
**Chhiâng-hói**  he Chûng-koet ke Hàng-chṳn-khî, vi-é tì Chhiâng-chong Kô-ngièn tûng-pet phu. Kin-nui yû chhiòn Chûng-koet chui-thai ke nui-liu̍k Hàm-súi-fù. Sén-fi he Sî-nèn-sṳ.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hàng-chṳn-khî

* Sî-nèn-sṳ
* Hói-tûng-sṳ
* Hói-sî Mùng-kú-chhu̍k Chhòng-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû
* Hói-pet Chhòng-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû
* Hói-nàm Chhòng-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû
* Vòng-pet Chhòng-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû
* Ngiu̍k-su Chhòng-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû
* Golog Chhòng-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû

## Kîn-tsi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet

* Chhiâng-hói Chṳn-fú Mióng-lu