Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Anatolia Pan-tó[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Ôn-na̍p-thok-li-â Pan-tó.
Ôn-na̍p-thok-li-â Pan-tó.
 **Ôn-na̍p-thok-li-â Pan-tó** (Yîn-ngî: **Anatolia** ; Hî-lia̍p-ngî: **ανατολή**; â-là mí ngî: **ܐܢܛܘܠܝܐ**; Â-mî-nì-â-ngî: **Անատոլիա**), yu miàng  **Séu Â-se-â**  (Yîn-ngî: **Asia Minor**), he Â-chû sî-nàm-phu ke yit-ke pan-tó, vi-yî Het-hói lâu Thi-chûng-hói chṳ̂-kiên.
Hien-sṳ̀ Ôn-na̍p-thok-li-â ke chhiòn-kin su̍k-yî Thú-ngí-khì ke khúng-chṳ hâ, ya-he Thú-ngí-khì thai phu-fûn ke liâng-thú kiong vet. Than Â-mî-nì-â khi̍p châng chhí thu̍k-li̍p ke khù ngì Tet sṳ̂ thán tû siên chhṳ̂n yúng-yû kâi pan-tó ke phu-fun chú-khièn.

## Miàng-chhṳ̂n

## Thi-chṳt

## Li̍t-sṳ́

## Chhâm-kien

## Chhâm-kháu vùn-hien

## Ye̍t-thu̍k

## Ngoi-phu lièn-chiap
# Congo Khiung-fò-koet

| Congo Khiung-fò-koetRépublique du Congo Repubilika ya Kôngo Republíki ya Kongó |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Kiet-ngièn:**Unité, Travail, Progrès "thòn-kiet, lò-thung, chin-phu" |
| **Koet-kô:** La Congolaise Besi Kôngo "Congo ngìn"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Brazzaville |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Fap-ngî |
| Sṳ̀n-ngin ke kok-kâ ngî-ngièn |
Kituba-ngî, Lingala-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, yit-tóng yû-sṳ-chṳ, pan-chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Denis Sassou Nguesso |
| • chúng-lî  |
Anatole Collinet Makosso |
| Li̍p-fap kî-koân |
Khiung-fò-koet Ngi-fi |
| • Song-ngi-yen |
Chhâm-ngi-yen |
| • Ha-ngi-yen |
Koet-mìn Ngi-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
342,000 km2 (132,000 sq mi) (thi 64 miàng) |
| • súi-vet (%) |
3.3 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2021-ngièn kû-kie |
5,657,000 (thi 114 miàng) |
| • Me̍t-thu |
17/km2 (44.0/sq mi) (thi 204 miàng) |
| GDP (PPP) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$32.516 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$7,119 |
| GDP (miàng-ngi) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$11.162 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$2,444 |
| Gini (2011-ngièn) |
40.2 chûng |
| HDI (2019-ngièn) |  0.574 chûng · thi 149 miàng |
| Chhièn |
Chûng-fî CFA franc (XAF) |
| Sṳ̀-khî | UTC+1 (WAT) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+242 |
| ISO 3166 thoi-ho |
CG |
| Táng-kip Mióng-vet |
.cg |

**Congo Khiung-fò-koet** he Fî-chû ke yit-ke koet-kâ.
# Tarragona[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Tarragona.
Tarragona Khia̍k-chhòng
Tarragona Khì-chì
Tarragona Vûn-chông
**Tarragona** vi-yî Sî-pân-ngà Catalunya Chhṳ-chhṳ-khî tûng-nàm-phu thi-chûng-hói yèn-ngan, Tarragona-sén ke sú-fú, mien-chit 64.6 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 260,152-ngìn (2005-ngièn).

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hì-hèu

## Hàng-chṳn khî-va̍k

## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k

## Chṳ̂-ngièn

## Kîn-chi

## Chiá-moi sàng-sṳ
# Chûng-kau Kói-kiet[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Liá-piên "**Chûng-kau Kói-kiet**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**宗教改革**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

Nui-yùng si-sut kûng-ngièn 1517-ngièn ke Chûng-kau Kói-kiet poi-kín, kói-kiet thoi-péu ngìn-vu̍t Mâ-tên Lu-tet、Kâ-ngì-vùn khi̍p Chhṳ̀-yun-lî tén-ngìn fat-chán chhut-lòi ke Sîn-kau kau-phai.

## Chûng-kau Kói-kiet ke poi-kín

Mâ-tên Lu-tet ke Kiú-sṳ̍p-ńg thiàu Lun-mióng
**Thiên-chú-kau fú-phai** - Chhai Sṳ̍p-yit sṳ-ki, kau-fi ya-he chiap-su kói-kiet. kiet-sîn yun-thung ke kâ-khiòng kón-lî Siû-tho-yen, yêu-khiù siû-sṳ lâu siû-ńg chhùng-sîn ko kim-yu̍k sên-fa̍t, chôn-sîm Khì-tó. Than to sṳ̍p-liuk sṳ-ki chhû-khì, kau-fi nui-phu fú-phai ke chhìn-khóng yu chai-thu ngiàm-chhung. Khì-chûng chui su yit-pân-ngìn chṳ́-chit ke chhiu-he chhut-mai Su̍k-thai-sa yî sêu-koat mìn-chhòi, chṳ̂n-sû chhûng-soi yî-khi̍p mâi-mai kau-chṳt tén, sṳ́ pak-siang sin-sîm sóng-sṳt.

**Chṳn-fú fun-lon** - Chûng-kau Kói-kiet khì-kiên, Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ-ti-koet chang-yû thúng-yit miàng-ho. Sî-pân-ngà he tông-sṳ̀ chui-khiòng ke koet-kâ, koet-vòng Chhà-lî yit-sṳ tên-kî lióng-ngièn heu ya-chhai 1519-ngièn phî sién-vi Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ-ti-koet fòng-ti, kí yúng-fu Lò-mâ Thiên-chú-kau, kit-li ap-chṳ Mâ-tên Lu-tet khi̍p Sîn-kau. Than yîn-vi kí thùng-sṳ̀ mòng-yî tui-chan Fap-koet, vi-nèn chhiòn-li̍t sêu-me̍t Sîn-kau.
# Angola

| Angola Khiung-fò-koetRepública de Angola |
| --- |
|
khì

vùn-chông

 |
| **Kiet-ngièn:**Thòn-kiet tshiu-he li̍t-liong |
| **Koet-kô:** Angola, Tshièn-tsin |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Luanda |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Phù-thò-ngà-ngî |
| Chṳn-fú |
Pan Chúng-thúng-chṳ |
|  |
| • Chúng-thúng  |
João Lourenço |
| • Chúng-lî  |
Bornito de Sousa |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
1,246,700 km2 (481,400 sq mi) (thi 22 miàng) |
| Ngìn-khiéu |
| • Phú-chhà |
25,789,024 (thi 50 miàng) |
| • Me̍t-thu |
27.14/km2 (70.3/sq mi) (thi 169 miàng) |
| Thien-fa khî-ho |
+244 |
| Táng-kip Mióng-vet |
.ao |

**Angola** he Fî-chû sî-nàm-phu ke koet-kâ, ngìn-khiéu yok-yû yit-tshiên 910 tô van ngìn. 1975-ngièn thot-lì Phù-thò-ngà tshṳ̍t-mìn-thi sṳ̂n-fun.

## Li̍t-sṳ́

1490-ngièn Phù-thò-ngà ke tshṳ̍t-mìn thúng-tshṳ khôi-sṳ́.

## Thi-lî

## Liâng-thú kiu-fun

## Kîn-chi

## Chṳn-chhṳ

## Hàng-chṳn kón-khî

## Ngìn-khiéu

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Thí-yuk

## Chhâm-siòng

## Chûng-kau

## Tshung-yeu sàng-tsṳ́n
# Kau-fòng Leo 13-sṳ

Kau-fòng Leo 13-sṳ
**Kau-fòng Leo 13-sṳ** (1810-ngièn 3-ngie̍t 2-ngit – 1903-ngièn 7-ngie̍t 20-ngit) he Lò-mâ Thiên-chú-kau ke yit-chak kau-fòng. 1878-ngièn chṳ 1903-ngièn chhai-ngim.
# Kau-fòng Valentinus

**Kau-fòng Valentinus** (800-ngièn  – 827-ngièn 9-ngie̍t 16-ngit) he Lò-mâ Thiên-chú-kau ke yit-chak kau-fòng. 827-ngièn 9-ngie̍t 1-ngit chṳ 9-ngie̍t 16-ngit chhai-ngim.
# Kau-fòng Gregorius 16-sṳ

**Kau-fòng Gregorius 16-sṳ** (1765-ngièn 9-ngie̍t 18-ngit – 1846-ngièn 6-ngie̍t 1-ngit) he Lò-mâ Thiên-chú-kau ke yit-chak kau-fòng. 1831-ngièn chṳ 1846-ngièn chhai-ngim.
# Provence-sén[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Provence-sén .
Provence-sén Vûn-chông
Provence-sén .

**Provence-sén** he Fap-koet tûng-nàm-phu ke yit-chak thi-khî, kú-thoi sṳ̀ he Kú Lò-mâ ke yit-ke hang-sén, phì-lì Thi-chûng-hói, lâu Yi-thai-li chiap-yòng.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hì-hèu

## Hàng-chṳn khî-va̍k

## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k

## Chṳ̂-ngièn

## Kîn-chi

## Chiá-moi sàng-sṳ
# COVID-19 thai-liù-hàng

2019-ngièn chṳ 2020-ngièn COVID-19 thai-liù-hàng
**COVID-19 thai-liù-hàng** (--大流行) he chhṳ 2019-ngièn 12-ngie̍t khôi-sṳ́ yî Chûng-koet Vú-hon vì chûng-sîm ke 2019 kôn-chhong phiang-thu̍k phiang (COVID-19) liù-hàng sṳ-khien. Liá-ke hi-yàm he yîn-vi ngiàm-chhùng kip-sin fû-khi̍p-tho chṳn-heu-khiùn 2 (SARS-CoV-2) yín-hí ke.
# Vûn-tai

Vûn-tai thi-khî.
**Vûn-tai** (Temperate climate) chhai thi-lî ho̍k song he vi-yî Â-ngie̍t-tai lâu Khi̍t-khiên chṳ̂-kiên ke Hì-hèu-tai. Pet-pan-khiù Vûn-tai khî ke fam-vì he chhiùng Pet-vúi 23.5° ke Pet-fì-kûi-sien to Pet-vúi 66.5° ke Pet-khi̍t-khiên chṳ̂-kiên. Nàm-pan-khiù Vûn-tai khî ke fam-vì he chhiùng Nàm-vúi 23.5° ke Nàm-fì-kûi-sien to Nàm-vúi 66.5° ke Nàm-khi̍t-khiên chṳ̂-kiên. Vûn-tai hì-hèu chit pâu-koat pí-kha vûn-fò tô-yí ke hói-yòng hì-hèu, ya pâu-koat si-kui fûn-mìn lâu pí-kha kôn-châu ke Thai-liu̍k-sin hì-hèu. Vûn-tai ke thai-tô-sú thi-khî vi-yî Sî-fûng-tai nui.
# Saratov-chû

Saratov-chû Khì-chì
Saratov-chû Vûn-chông
Saratov-chû.
**Saratov-chû** (Ngò-ngî: Сара́товская о́бласть) he Ngò-lò-sṳ̂ Lièn-pâng Chú-thí chṳ̂-yit, su̍k-yî Volga Lièn-pâng Kón-khî. Saratov-chû ke mien-chit he 100,200 phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ke ngìn-khiéu phú-chhà hién-sṳ pún-chû ke ngìn-khiéu yû 2,521,892-ngìn, sú-fú Saratov. Ngò-lò-sṳ̂-ngìn cham ngìn-khiéu 87.6%, Hâ-sat-khiet-chhu̍k cham 3.1%.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hì-hèu

## Hàng-chṳn khî-va̍k

## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k

## Chṳ̂-ngièn

## Kîn-chi
# Aleksandr Sergeyevich Pushkin

Aleksandr Sergeyevich Pushkin
**Aleksandr Sergeyevich Pushkin** (Ngò-lò-sṳ̂-ngî: Александр Сергеевич Пушкин, 1799-ngièn 6-ngie̍t 6-ngit – 1837-ngièn 2-ngie̍t 10-ngit) he Ngò-lò-sṳ̂ ke yit chak chok-kâ.
# Tân-ma̍k-ngî

Tân-ma̍k-ngî fûn-phu.
**Tân-ma̍k-ngî** (dansk) su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne German Ngî-chhu̍k Pet Ngit-ngì-màn Ngî-kî, thûng-hàng yî Tân-ma̍k yî-khi̍p khì su̍k-thi Faroe Khiùn-tó, Greenland, ya-he thûng-hàng yî Tet-koet, Nò-vî lâu Sui-tiên ke kin-nui ke phu-fun thi-khî.

## Li̍t-sṳ́

## Lui-phe̍t

## Thi-lî fûn-phu

## Fông-ngièn

## Ngî-yîm

## Sṳ-mû

## Vùn-fap

## Chu-sṳt

## Chhâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet

Wikipedia
Wikipedia yû liá-ke ngî-ngièn pán-pún:

   **Tân-ma̍k-ngî Wikipedia**
# Heilbronn

Heilbronn.
Heilbronn fui-chông.
**Heilbronn** he yit-chho vi yî Tet-koet nàm-phu, Baden-Württemberg-pâng ke sàng-sṳ. Chúng mien-chit 99.88 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu 119,841-ngìn (2014-ngièn).

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ

## Hàng-chṳn Khî-va̍k

## Kâu-thûng

## Lî-hàng kín-tiám

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien

## Ngoi-phu lièn-kiet
# Sṳ̀n-tû-sṳ[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Sṳ̀n-tû-sṳ.
**Sṳ̀n-tû-sṳ** (成都市, Si-chhôn-fa: Céndūsì), he Chûng-koet Si-chhôn-sén sén-fi, vi fu sén-kip sàng-sṳ. Sṳ̀n-tû-sṳ chhai Si-chhôn-sén chûng-phu.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hàng-chṳn-khî

## Kîn-tsi

## Ngìn-khiéu

## Ngî-ngièn

## Chûng-kau

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Abu Dhabi

Abu Dhabi.
 **Abu Dhabi**  (Â-lâ-pak-ngî: **أبو ظبي**) he Â-lâ-pak Lièn-ha̍p Thai-kûng-koet Abu Dhabi Thai-kûng-koet ke Sú-fú, ya-he Â-là-pak Lièn-ha̍p Thai-kûng-koet ke sú-tû. Abu Dhabi vi-yî Â-là-pak Lièn-ha̍p Thai-kûng-koet ke chûng-sî piên hói-ngan, vi-yî Pô-sṳ̂-vân ke yit-ke T-sṳ-hìn tó-yí sông. Abu Dhabi yi̍t he Â-là-pak Lièn-ha̍p Thai-kûng-koet ke sú-tû, yî 2006-ngièn thai-yok-yû 180 van-ngìn chhu-chhai Abu Dhabi, 80％ ke ngìn-khiéu chhṳ̀ yû ngoi-koet koet-sit, hó-tô ngoi-koet-ngìn chhai kâi-koet thu̍k-li̍p chhièn yit-chhṳ̍t sâng-fa̍t chhai nai-vi. Chṳn-fú put hî-mong kûi-fa kì-têu, chit-sṳ́ kì-têu yí-kîn chhiuk-sṳ̀n liáu koet-kâ kien-sat.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Vùn-fa

## Kau-yuk

## Kín-tiám

## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Hàng-chṳn

## Sa-fi

## Kâu-thûng

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

## Chhâm-siòng

## Ngoi-phu lièn-chiap
# Belgorod-chû

Belgorod-chû Khì-chì
Belgorod-chû Vûn-chông
Belgorod-chû.
**Belgorod-chû** (Ngò-ngî: Белгоро́дская о́бласть) he Ngò-lò-sṳ̂ Lièn-pâng Chú-thí chṳ̂-yit, su̍k-yî Tûng-ông Lièn-pâng Kón-khî. Belgorod-chû ke mien-chit he 27,100 phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ke ngìn-khiéu phú-chhà hién-sṳ pún-chû ke ngìn-khiéu yû 1,532,526-ngìn, sú-fú Belgorod. Ngò-lò-sṳ̂-ngìn cham ngìn-khiéu 94.4%, Vû-khiet-làn-ngìn cham 2.8%.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hì-hèu

## Hàng-chṳn khî-va̍k

## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k

## Chṳ̂-ngièn

## Kîn-chi
# Chhòn-ngiam-phiang

**Chhòn-ngiam-phiang** (傳染病) he yit-chúng khó-yî chhiùng yit-ke ngìn fe̍t-chá khì-thâ vu̍t-chúng, kîn-ko kok-chúng thù-kang chhòn-ngiam pûn nang-ngoi yit-ke ngìn fe̍t vu̍t-chúng ke chhòn-ngiam-chṳn. Thûng-sòng liá-chúng chhi̍t-phiang khó-yî chia-yù chhṳ̍t-chiap chiap-chhiuk fe̍t-chá theu-ko yím-súi, sṳ̍t-vu̍t, khûng-hi san-pu.
# Zambia

| Zambia Khiung-fò-koetRepublic of Zambia |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Kiet-ngièn:**One Zambia, One Nation "Yit-ke Zambia, yit-ke koet-kâ" |
| **Koet-kô:** Stand and Sing of Zambia, Proud and Free "Khî-tén chhong-kô ke Zambia, kiêu-ngau yì-chhiâ chhṳ-yù"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Lusaka |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Yîn-ngî |
| Sṳ̀n-ngin ke thi-fông ngî-ngièn |
Bemba-ngî, Nyanja-ngî, Tonga-ngî, Tumbuka-ngî, Lozi-ngî, Chewa-ngî, Nsenga-ngî, Lunda-ngî, Kaonde-ngî, Lala-ngî, Lamba-ngî, Yîn-ngî, Luvale-ngî, Mambwe-ngî, Lenje-ngî, Namwanga-ngî, Bisa-ngî, Ushi-ngî, Ila-ngî, Mbunda-ngî, Ngoni-ngî, Senga-ngî, Lungu-ngî, Toka-Leya-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Hakainde Hichilema |
| • fu-chúng-thúng  |
Mutale Nalumango |
| Li̍p-fap kî-koân |
Koet-mìn Ngi-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
752,617 km2 (290,587 sq mi) (thi 38 miàng) |
| • súi-vet (%) |
1 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2018-ngièn kû-kie |
17,351,708 (thi 65 miàng) |
| • 2010-ngièn phú-chhà |
13,092,666 |
| • Me̍t-thu |
17.2/km2 (44.5/sq mi) (thi 191 miàng) |
| GDP (PPP) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$75.857 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$4,148 |
| GDP (miàng-ngi) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$23.946 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$1,307 |
| Gini (2015-ngièn) |
57.1 kô |
| HDI (2019-ngièn) |  0.584 chûng · thi 146 miàng |
| Chhièn |
Zambia kwacha (ZMW) |
| Sṳ̀-khî | UTC+2 (CAT) |
| Sṳ̀-kiên kiet-sṳt |
dd/mm/yyyy |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
chó |
| Thien-fa khî-ho |
+260 |
| ISO 3166 thoi-ho |
ZM |
| Táng-kip Mióng-vet |
.zm |

**Zambia** he chûng-phu Fî-chû yit-ke nui-liu̍k koet-kâ. Zambia ke sú-tû he Lusaka.