Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 8-ngie̍t 1-ngit[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

**8-ngie̍t 1-ngit** he Gregorius La̍k-fap ngièn tî-tú ke thi 213 ngit (yùn-ngièn thi 214 ngit), lì ngièn-mî hàn-yû 152 ngit .

## Chiet

* Chûng-koet Ngìn-mìn Kié-fong-kiûn kien-kiûn-chiet

## Sṳ-khien

## Chhut-se

## Sí
# Alaska[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Khì-é

**Alaska** he Mî-koet ke yit-ke chû.

## Li̍t-sṳ́

## Fap-li̍t

## Tsṳn-fú

## Thi-lî

## Koet-kâ Kûng-yèn

## Kîn-tsi

## Ngìn-khiéu

## Tshung-yeu Sàng-sṳ

## Kau-yuk

## Tsṳt-ngia̍p Thí-yuk

## Kâu-thûng

## Yû-miàng ke Tsṳn-tshṳ ngìn-vu̍t

## Tshâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# German Ngî-chhu̍k[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

German Ngî-chhu̍k fûn-phu.
 **German Ngî-chhu̍k**  he Yin-Êu Ngî-hì ke yit-kî, he kî-chhu-chhai pet-phu Êu-chû German mìn-chhu̍k ke Ngî-chhu̍k. Liá yit chhu̍k ngî-ngièn yû siên mìn ke thi̍t-chṳ̂n, chui chho̍k-miàng ke yû-kôan-yî phú-yîm yên-pien ke Grimm thin-li̍t. Chó-khì (yok Kûng-ngièn 2 Sṳ-ki) ke German ngî-ngièn fat-chán chhut chhṳ-kâ ke Rune sṳ-mû (**runic alphabet**, Pet-Êu vùn-sṳ), than liá-têu vùn-sṳ siông-tui lòi sot yun-yung pin put kóng-fàm. tûng German Ngî-kî sṳ́-yung Goth sṳ-mû, yù Ulfilas chú-kau chiông Sṳn-kîn yi̍t-vì Goth-ngî sṳ̀ fat-chán chhóng-li̍p. Khì heu, yîn-vì Kî-tuk-kau sṳ̀n phú lâu sen lí ki kóng German-ngî, ya nèn-kèu thu̍k sot Là-tên-ngî, só-yî khôi-sṳ́ yung sau kâ siû-sṳ ke Là-tên sṳ-mû lòi sû-siá German ngî-ngièn.

## Li̍t-sṳ́

## Lui-phe̍t

## Thi-lî fûn-phu

## Fông-ngièn

## Ngî-yîm

## Vùn-fap

## Kî-pún chhṳ̀-ki

## Chu-sṳt

## Chhâm-siòng

* Pet German Ngî-kî

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# McDonald's

McDonald's
Ngi̍t-pún ke McDonald's
**McDonald's** (Hon-sṳ: 麥當勞 (Ma̍k-tông-lò)) he chhiòn-khiù thai-chak lièn-só Khoai-chhôn khî-ngia̍p, chhôi sṳ-kie song thai-yok yúng-yû sâm-van kiên fûn tiam-é, chú-yeu mai-chhut Hon-pó, Sú-thiàu, Kiê-ngiuk, Hi-súi, Sâ-lâ, Súi-kó.
Ma̍k-tông-lò khî-ngia̍p chhiùng 1940-ngièn khôi-sṳ́, tông-sṳ̀ Dick lâu Mac McDonald khôi-sat sú-kiên chhôn-tiam, 1948-ngièn yín-ngi̍p "Suk-thu fu̍k-vu ne-thúng", kien-li̍p Khoai-chhôn-tiam ke ngièn-tset.
Chhôi sṳ-kie fam-vì nui chhûi-kóng, Ma̍k-tông-lò chhôn-thâng phien-mân chhôi chhiòn sṳ-kie liuk-thai chû, pak-yì ke koet-kâ. Ma̍k-tông-lò yí-kîn sṳ̀n-vì chhiòn-khiù chhôn-yím ngia̍p chui-yû ka-tshṳ̍t ke phín-phài.
Chhôi chṳ̂n-tô koet-kâ Ma̍k-tông-lò thoi-péu yit-chúng Mî-koet-sṳt ke sên-fa̍t fông-sṳt.
# Kán-kîm-su̍k

**Kán-kîm-su̍k** (鹼金屬) he chṳ́ chhai ngièn-su chû-khì-péu lî-tú thi 1 chhu̍k ke 8 ke fa-ho̍k ngièn-su, pâu-hàm Lithium, Na̍p (Natrium), Kap (Kalium), Rubidium, Caesium lâu Francium, tû-he kîm-su̍k.

Kán-kîm-su̍k tông yùng-yi chhai súi lî-tú yùng-thet sán-sên khiòng-kán, ku-só ham-cho liá-ke miàng-sṳ.
# Yun-ngièn

**Yun-ngièn** he pí phú-thûng ngièn-fûn tô-chhut yit-thon sṳ̀-kiên ke ngièn-fûn, chhai kok-chúng la̍k-fap chûng tû-yû chhut-hien, muk-tit he vi-chho̍k mì-pú ngìn-vì kûi-thin ke ki-ngièn lâu thi-khiù kûng-chón sán-sâng ke chhâ-yi.
# Gerd Binnig

| Gerd Binnig |
| --- |
|  |
| Mû-ngî-miàng |
Gerd Binnig |
| Chhut-se-ngit |
1947-ngièn 7-ngie̍t 20-ngit  (78-se) |
| Chhut-se-thi |
Frankfurt  |
| Pún-miàng |
Gerd Karl Binnig |
| Koet-sit |
Tet-koet, 同盟國軍事占領德國  |
| voi kóng |
Tet-ngî  |
| Mû-káu |
慕尼黑大學, 約翰-沃爾夫岡-歌德法蘭克福大學  |
| Chṳt-ngia̍p |
物理學家  |
| ku-chú |
IBM, 慕尼黑大學  |
| [chhai Wikidata kói] |
| * H
* L
* P
 |

**Gerd Binnig** (1947-ngièn 7-ngie̍t 20-ngit –  ) he Tet-koet ke yit-chak vu̍t-lî-ho̍k-kâ. Kì chhai 1986-ngièn tet-to Nobel Vu̍t-lî-ho̍k Chióng.
# 1-ngie̍t 16-ngit

**1-ngie̍t 16-ngit** he Gregorius La̍k-fap ngièn tî-tú ke thi 16 ngit , lì ngièn-mî hàn-yû 349 ngit (yùn-ngièn 350 ngit).

## Chiet

* Mî-koet: koet-kâ chûng-kau chhṳ-yù-ngit

## Sṳ-khien

## Chhut-se

## Sí
# Koet-kâ Kûng-yèn

Koet-kâ Kûng-yèn.
Koet-kâ Kûng-yèn.
**Koet-kâ Kûng-yèn** (國家公園) he yit-chúng pó-liù-khî, thûng-sòng yù chṳn-fú só yúng-yû, muk-tit he pó-fu mêu-chúng thi put su-tó ngìn-lui fat-chán lâu vû-ngiam ke sông-hoi.
# Chad

| Chad Khiung-fò-koetجمهورية تشاد‎ République du Tchad |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Kiet-ngièn:**Unité, Travail, Progrès "Thòn-kiet, lò-thung, chin-phu" |
| **Koet-kô:** La Tchadienne نشيد تشاد الوطني‎ "Chad ke chan-mî-sṳ̂"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
N'Djamena |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Â-lâ-pak-ngî, Fap-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, lìm-sṳ̀ chṳn-fú |
|  |
| • Ko-thu Kiûn-sṳ Vî-yèn-fi chú-sit  |
Mahamat Déby |
| • chúng-lî  |
Saleh Kebzabo |
| Li̍p-fap kî-koân |
Ko-thu Kiûn-sṳ Vî-yèn-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
1,284,000 km2 (496,000 sq mi) (thi 20 miàng) |
| • súi-vet (%) |
1.9 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2020-ngièn kû-kie |
16,244,513 (thi 70 miàng) |
| • 2009-ngièn phú-chhà |
11,039,873 |
| • Me̍t-thu |
8.6/km2 (22.3/sq mi) |
| GDP (PPP) |
2018-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$30 sṳ̍p-yi (thi 123 miàng) |
| • Phìn-kiûn |
$2,428 (thi 168 miàng) |
| GDP (miàng-ngi) |
2018-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$11 sṳ̍p-yi (thi 130 miàng) |
| • Phìn-kiûn |
$890 (thi 151 miàng) |
| Gini (2011-ngièn) |
43.3 chûng |
| HDI (2019-ngièn) |  0.398 tâi · thi 187 miàng |
| Chhièn |
Chûng-fî CFA franc (XAF) |
| Sṳ̀-khî | UTC+1 (WAT) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+235 |
| ISO 3166 thoi-ho |
TD |
| Táng-kip Mióng-vet |
.td |

**Chad** he Fî-chû ke yit-ke koet-kâ.
# Yîm-ngo̍k

Liá-piên "**Yîm-ngo̍k**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**音樂**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

**Yîm-ngo̍k** he ngim-hò yit-chúng ngi-su̍t ke、lin-ngìn khoai-lo̍k ke fe̍t-chá khì-thâ fông-sṳt phài-lie̍t hí-lòi ke Sâng-yîm. Yîm-ngo̍k thûng-sòng khó-yî kié-sṳt vi yit ne-lie̍t yû-sâng、mò-sâng hi-khí sṳ̀-kiên-sin ke chû-chṳt. Chhai só-yû ke ngi-su̍t lui-hìn chûng, yîm-ngo̍k he chui chhû-siong ke ngi-su̍t.

Yîm-ngo̍k khó-yî thûng-ko kí-chung thù-kang lòi thí-ngiam, chui chhòn-thúng ke yit-chúng he to hien-chhòng thâng yîm-ngo̍k-kâ ke péu-yên. Hien-chhòng yîm-ngo̍k ya-he nèn chhí-yung mò-sien-thien lâu thien-sṳ lòi pô-fong, liá-chúng fông-sṳt chiap-khiun yî thâng liu̍k-yîm-tai.
Sṳm-chṳ ngí-lûng ke ngìn ya-nèn thûng-ko kám-kok chhṳ-kí sṳ̂n-thí ke chṳ́n-thung lòi thí-ngiam Yîm-ngo̍k; Kok vùn-fa ya-yû khì thu̍k-thi̍t ke yîm-ngo̍k ne-thúng.