Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kap-kut-vùn

Kap-kut-vùn.
**Kap-kut-vùn** (甲骨文) chú-yeu chṳ́ Chûng-koet Sông-chhèu vân-khì vòng-sṳt yung-yî cham-puk ki-sṳ yì-yèn chhai Kuî-kut fe̍t-chá chhu-kut sông khie-khat ke vùn-sṳ, hien-thoi Hon-sṳ yù Kap-kut-vùn yên-pien lòi.
# Koet-chi Yîm-phiêu[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Koet-chi Yîm-phiêu.

**Koet-chi Yîm-phiêu** Suk-siá: IPA) chó-khì yu hêm-cho **Van-koet Yîm-phiêu**, he yit-tho yung-lòi phiêu-yîm ke hì-thúng, yî Là-tên Sṳ-mû vì kî-chhú, yù Koet-chi Ngî-yîm-ho̍k Ho̍k-fi sat-kie lòi chok-vì khiéu-ngî sâng-yîm ke phiêu-chún-fa phiêu-sṳ fông-fap. Koet-chi Yîm-phiêu ke sṳ́-yung-chá yû Ngî-ngièn Ho̍k-kâ, Ngièn-ngî Chhṳ-liàu Ho̍k-kâ, Ngoi-ngî Kau-sṳ̂, Kô-sú, Chhṳ̀-sû Ho̍k-kâ lâu Fân-yi̍t Ho̍k-kâ tén-ngìn.
On-cheu Koet-chi Yîm-phiêu ke sat-kie, cho-tet fûn-phièn chhut khiéu-ngî lî hâ lie̍t yîm-chṳt ke tui-li̍p sṳ̀n-fûn: yîm-vi, ngî-thiàu yî-khi̍p chhṳ̀-ngî lâu yîm-chiet ke fûn-kak. Ngiâ-yeu péu-sṳ chû yì ngâu-ngà, ngâu-sa̍t lâu yù Shu̍n-ngo̍k-lie̍t só fat-chhut sâng-yîm ke yîm-chṳt, chet yû nang yit-tho fe̍t kóng-fàm sṳ́-yung ke Koet-chi Yîm-phiêu Khok-chán hì-thúng (yù Koet-chi Ngî-yîm-ho̍k Ho̍k-fi sat-kie).
Chhṳ̍t-to 2007-ngièn, Koet-chi Yîm-phiêu khiung-yû 107 ke tân-thu̍k sṳ-mû, yî-khi̍p 56-ke pien-yîm fù-ho lâu Chhêu-yîm-thon Sṳ̀n-fûn. Koet-chi Ngî-yîm-ho̍k Ho̍k-fi ngiéu-ngì fi chen-san mêu-chúng fù-ho, fe̍t-chá siû-chang mêu-ke fù-ho.

## Li̍t-sṳ́ Poi-kín

## Lî-lun Ká-sat

## Mèu-shu̍t

## Fù-ho-péu

## Yung-thù
# Hon-chhu̍k

Liá-piên "**Hon-chhu̍k**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**漢族**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

**Hon-chhu̍k** (漢族) he Chûng-koet ke chú-thí chhu̍k-khiùn, ya-he sṳ-kie song ngìn-khiéu chui-tô ke chhu̍k-khiùn. Muk-chhièn Hon-chhu̍k ngìn-khiéu yok sṳ̍p-sâm yi, chiam-hi sṳ-kie tsúng ngìn-khiéu ke 20%, fûn-phu chhai sṳ-kie kok-thi.

## Mìn-hì

* Pet-fông Mìn-hì
* Kóng-fú Mìn-hì
* Ng̀-ye̍t Mìn-hì
* Kàm-fú Mìn-hì
* Fù-siong Mìn-hì
* Hak-kâ Mìn-hì
* Ho-ló Mìn-hì
# Hon-sṳ

**Hon-sṳ** (漢字, Ngit-ngî: Kanji; Chêu-siên-ngî: Hanja; Ye̍t-nàm-ngî: Hán Tự) he Hon-sṳ Vùn-fa-khiên kóng-fàm sṳ́-yung ke yit-chúng vùn-sṳ, yung-lòi siá tô-chúng hien-thoi lâu kú-chó ngî-vùn ke sû-siá vùn-sṳ hì-thúng. Hien-thoi ke Hon-ngî, Ngit-ngî, Chêu-siên-ngî tû-yû yung-tó Hon-sṳ.
# Hon-ngî Phîn-yîm

**Hon-ngî Phîn-yîm** (漢語拼音) he yit-chúng chhái-yung Lâ-tên sṳ-mû thùng Hien-thoi Phêu-chún Hon-ngî phêu-yîm ke fông-on.

## Phîn-yîm Sṳ-mû

### Sâng-mû

| Phîn-yîm | IPA | kiái-sṳt |
| --- | --- | --- |
| *b* | [p] |  |
| *p* | [pʰ] |  |
| *m* | [m] |  |
| *f* | [f] |
| *d* | [t] |  |
| *t* | [tʰ] |  |
| *n* | [n] |  |
| *l* | [l] |  |
| *g* | [k] |  |
| *k* | [kʰ] |  |
| *h* | [x] |
| *j* | [tɕ] |
| *q* | [tɕʰ] |
| *x* | [ɕ] |
| *zh* | [ʈʂ] |
| *ch* | [ʈʂʰ] |
| *sh* | [ʂ] |
| *r* | [ʐ] |
| *z* | [ts] |  |
| *c* | [tsʰ] |  |
| *s* | [s] |  |
| *w* | [w] |
| *y* | [j] |
| *’* | [.] |

### Yun-mû

| Phîn-yîm | IPA | kiái-sṳt |
| --- | --- | --- |
| *-i* | [z̩], [ʐ̩] |
| *a* | [ɑ] |
| *o* | [u̯ɔ] |
| *e* | [ɤ], [ə] |
| *ê* | [ɛ] |
| *ai* | [aɪ̯] |
| *ei* | [ei̯] |
| *ao* | [ɑʊ̯] |
| *ou* | [ou̯] |
| *an* | [an] |
| *en* | [ən] |
| *ang* | [ɑŋ] |
| *eng* | [ɤŋ] |
| *ong* | [ʊŋ] |
| *er* | [ɑɻ] |
| *i- (y-)* khià-thèu |
| *i* / *yi* | [i] |
| *ia* / *yia* | [i̯ɑ] |
| *io* / *yio* | [i̯ɔ] |
| *ie* / *yie* | [i̯ɛ] |
| *iao* / *yiao* | [iɑʊ] |
| *iu* / *yiu* | [i̯ou̯] |
| *ian* / *yian* | [i̯ɛn] |
| *in* / *yin* | [in] |
| *iang* / *yiang* | [i̯ɑŋ] |
| *ing* / *ying* | [iŋ] |
| *iong* / *yiong* | [i̯ʊŋ] |
| *u- (w-)* khià-thèu |
| *u* / *wu* | [u] |
| *ua* / *wua* | [u̯a] |
| *uo* / *wuo* | [u̯ɔ] |
| *uai* / *wuai* | [u̯aɪ̯] |
| *ui* / *wui* | [u̯ei̯] |
| *uan* / *wuan* | [u̯an] |
| *un* / *wun* | [u̯ən] |
| *uang* / *wuang* | [u̯ɑŋ] |
| *ong* / *wong* | [u̯ɤŋ] |
| *ü- (yu-)* khià-thèu |
| *u*, *ü* / *yu*, *yü* | [y] |
| *ue, üe* / *yue, yüe* | [y̯ɛ] |
| *uan* / *yuan* | [y̯ɛn] |
| *un*, *ün* / *yun*, *yün* | [yn] |

## Chhâm-siòng

* Pha̍k-fa-sṳ
* Kau-fi Lò-mâ-sṳ
* Pha̍k-fa-sṳ (Mén-nàm-ngî)

## Ngoi-phu Lièn-kiet

* 拼音查詢
* Wikia漢語拼音版
# Kana

| Kana  |
| --- |
| lui-phe̍t |
Yîm-chiet vùn-sṳ |
| Yung ke sṳ̀-khì |
Yok Kûng-ngièn 800 ngièn chṳ kîm |
| Sû-siá fông-hiong |
yù chó-phién chṳ yu-phién |
| Ngî-ngièn |
Ngit-ngî, Liû-khiù-ngî, Aynu-ngî, Palauan-ngî |
| Siông-koân vùn-sṳ |
| mû ne-thúng |
Kap-kut-vùn* Chûng-tín-vùn
	+ Li-sû
		- Khái-sû (hon-sṳ)
			* Man'yōgana
				+ Kana
 |
| ISO 15924 |
| ISO 15924 | Hrkt, 412 , ​Japanese syllabaries (alias for Hiragana + Katakana) |
| Unicode |
| Unicode alias |
Katakana or Hiragana |
| Unicode range |
U+3040–U+30AF U+30A0–U+30FF U+31F0–U+31FF U+1B000–U+1B0FF |
| \_BLANK\_ |
|

Kana
**Kana** (Ngit-pún-ngî: 仮名, Kana)) he Ngit-pún thu̍k yû ke péu-yîm vùn-sṳ, chú-yeu yû Hiragana, Katakana, Man'yōgana tén m̀-thùng ke péu-ki-fap.
# Sṳ-phu

**Sṳ-phu** (字部), fe̍t-chá ham-cho **phu-sú** (部首), he on hon-sṳ ke sṳ-hìn lâu phiên-phòng fûn chhut lòi ke mùn-lui, só-yû hon-sṳ tû khén-thin cho-tet fûn chhai yit-chak sṳ-phu lî-tú.

Kîn-kí «Kông-hî Sṳ-tién», sṳ-phu yit-khiung yû 214 chak.
# Sṳ-va̍k

**Sṳ-va̍k** (字畫) he chṳ́ siá hon-sṳ ke sṳ̀-heu, m̀ kiên-ton ke yit pit siá sṳ̀n ke yit thiàu sien. Sṳ-va̍k ya-he hon-sṳ chui séu ke keu-sṳ̀n tân-vi.

Chui kî-chhṳ́ ke sṳ-va̍k yû 8 chak: vàng (橫, ), chhṳ̍t (直, ), phiet (撇, ), na̍k (捺, ), tiám (點, ), thiâu (挑, ), kiêu (鈎, ) lâu vân (彎, ).

## Chhai khon

* Sṳ-phu
* Phiên-phòng
* Pit-sun
# Yì-kâ

Yì-kâ.
**Yì-kâ** (儒家) he Khúng-chṳ́ sṳ̂-sióng cho-vì chú-yeu nui-yùng ke yit-chak chet-ho̍k sṳ̂-sióng thí-hì, kì-yu ham-cho **Yì-kau** (儒教) fe̍t chá **Khúng-kau** (孔教). Yì-kâ chet-ho̍k sia̍p-khi̍p chṳn-chhṳ, tho-tet, sa-fi, to Tûng-â kok-koet chṳ̂-chûng hó-yû yáng-hióng-li̍t.

## Li̍t-sṳ́

Yì-kâ ke li̍t-sṳ́ cho-tet tûi-sok to [[Chhûn-chhiû Sṳ̀ -thoi]], yù Khúng-chṳ́ chhóng li̍p. Khúng-chṳ́ yî-chhièn chên-kîn cho-ko kôn, ngièn-kiu chhut yit-tho lî-lun hiong kok-koet thûi-siau, than-he m̀ sṳ̀n-kûng. Heu-lòi Chan-koet Sṳ̀ -thoi, Men-chṳ́ yu chiông Yì-kâ kói-liòng, chai sṳ̀n-vì sîn yit-tho lî-lun hi thûi-siau, kiet-kó yit-ngióng phàng-ngìn lî.

Yì-kâ chhai Hon-chhèu chṳ̂-chhièn pin m̀ su-to chhùng-sṳ, chhṳ̍t-to Hon Vú-ti "Pa-thut Pak-kâ, Thu̍k-chûn Yì-su̍t" (罷黜百家，獨尊儒術), Yì-kâ chhiu sṳ̀n-vì chûng-koet ho̍k-su̍t sṳ̂-sióng ke chhùng-sîm.
# Suiko Thiên-fòng

Suiko Thiên-fòng
**Suiko Thiên-fòng** (推古天皇 (すいこてんのう), *Suiko-tennō*, 554-ngièn  – 628-ngièn ) he Ngi̍t-pún ke thi 33 thoi thiên-fòng, 593-ngièn chṳ 628-ngièn chhai-vi. Kì he yit-chak ńg thiên-fòng.
# Vùn-ho̍k

**Vùn-ho̍k** he yî ngî-ngièn vùn-sṳ vi kûng-khí hìn-siong-fa ke fán-yang hak-kôn hien-sṳ̍t ke ngi-su̍t, pâu-hàm séu-sot, san-vùn, hi-ki, sṳ̂-kô tén, he vún-fa ke chhung-yeu péu-hien hìn-sṳt.