Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sí

Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)
**Sí** (死) me ôn-to **sí-thet** (死忒), **siâu-thet** (消忒), he chṳ́ sâng-vu̍t sâng-miang kiet-suk ke hien-siong.

Ngìn-lui ke sí me yeu tông-tô miàng-chhṳ̂n, pí-lun **ko-sṳ̂n** (過身), **chhòng-sân mai ap-lón** (長山賣鴨卵), **vàng-thet** (橫忒), **sông-sṳ̀n-chok-e** (上神桌吔), tén-tén.

## Ngiâng-mong

* chhut-se

## Chhâm-kháu
# Pó-sa̍k

Pó-sa̍k.
**Pó-sa̍k** (gemstone) he pûn chhiet-kot, chhat-yun, phau-kông ke khóng-vu̍t, sa̍k-liau, thú-fa-vu̍t-thí, vì sû-si̍p-phín, sû-chhông-phín fe̍t chhôn-chho̍k chông-sṳ chṳ̂ yung。

## Fûn-lui

Muk-chhièn sṳ-kie sông 3000 tô chúng khóng-vu̍t chûng, yû 230-chúng yî-sông cho-tet chok-vì pó-sa̍k. Sông-ngìn fûn Pó-sa̍k vì pó-sa̍k lâu Pan Pó-sa̍k.

* Chon-sa̍k
* Làm-pó-sa̍k
* Fùng-pó-sa̍k
* Chú-mû-liu̍k
* Kîm-liu̍k-ngiu̍k
# Gregorius La̍k-fap

**Gregorius La̍k-fap** me ôn-to **kûng-la̍k** ya-he **sî-la̍k**, he yit-chúng la̍k-fap, chhai 1582-ngièn 2-ngie̍t 24-ngit yù kau-chûng Gregorius 13-sṳ fat-pu. liá chiak la̍k-fap he hien-hâ sṳ-kie tú chui liù-hàng ke yit-chúng la̍k-fap.
# Hiûng-ngà-li-ngî

Hiûng-ngà-li-ngî fûn-phu.
**Hiûng-ngà-li-ngî** (magyar nyelv) he yit-chúng Ural Ngî-ne Ugria Ngî-kî ke ngî-ngièn. Sṳ́-yung-chá chú-yeu fûn-phu chhai Hiûng-ngà-li, ya-he Hiûng-ngà-li ke kôn-fông ngî-ngièn. Hiûng-ngà-li-ngî sṳ-mû-péu he yu Lâ-tên sṳ-mû chû-sṳ̀n:

## Li̍t-sṳ́

## Lui-phe̍t

## Thi-lî fûn-phu

## Fông-ngièn

## Ngî-yîm

## Sṳ-mû

| Hiûng-ngà-li-ngî Lâ-tên Sṳ-mû |
| --- |
| A | a | Á | á | B | b | C | c | Cs | cs | D | d | Dz | dz | Dzs | dzs | E | e | É | é | F | f | G | g | Gy | gy | H | h | I | i |
| Í | í | J | j | K | k | L | l | Ly | ly | M | m | N | n | Ny | ny | O | o | Ó | ó | Ö | ö | Ő | ő | P | p | Q | q | R | r |
| S | s | Sz | sz | T | t | Ty | ty | U | u | Ú | ú | Ü | ü | Ű | ű | V | v | W | w | X | x | Y | y | Z | z | Zs | zs |   |   |

## Vùn-fap

## Chu-sṳt

## Chhâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet

Wikipedia
Wikipedia yû liá-ke ngî-ngièn pán-pún:

   **Hiûng-ngà-li-ngî Wikipedia**
# Colorado[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

|  |
| --- |
| **Colorado** |
| —  **Chû**  — |
| **State of Colorado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Khì-é** |  **Fî-chông** |

 |
| Colorado ke só-chhai. |
| Koet-kâ
  |  Mî-koet
 |
| sú-fú | Denver |
| **Mien-chit** |
|  - Só-yû
  | 104,094 km2 |
| **Ngìn-khiéu** (2018) |
|  - Só-yû | 5,695,564 ngìn |
|  - Me̍t-thu |
54.7/km2 |

**Colorado** he Mî-koet ke yit-ke chû.

## Li̍t-sṳ́

## Fap-li̍t

## Tsṳn-fú

## Thi-lî

## Koet-kâ Kûng-yèn

## Kîn-tsi

## Ngìn-khiéu

## Tshung-yeu Sàng-sṳ

## Kau-yuk

## Tsṳt-ngia̍p Thí-yuk

## Kâu-thûng

## Yû-miàng ke Tsṳn-tshṳ ngìn-vu̍t

## Tshâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Mozambique

| Mozambique Khiung-fò-koetRepública de Moçambique |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Koet-kô:** Pátria Amada "Chhîn-oi ke chú-koet" 時長：1 分，1 秒。1:01 |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Maputo |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Phù-thò-ngà-ngî |
| Sṳ̀n-ngin ke kok-kâ ngî-ngièn |
Tsonga-ngî, Mwani-ngî, Chewa-ngî, Swahili-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, yit-tóng yû-sṳ, pan-chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Filipe Nyusi |
| • chúng-lî  |
Carlos Agostinho do Rosário |
| Li̍p-fap kî-koân |
Khiung-fò-koet Ngi-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
801,590 km2 (309,500 sq mi) (thi 35 miàng) |
| • súi-vet (%) |
2.2 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2020-ngièn kû-kie |
30,066,648 (thi 48 miàng) |
| • 2017-ngièn phú-chhà |
27,909,798 |
| • Me̍t-thu |
28.7/km2 (74.3/sq mi) (thi 178 miàng) |
| GDP (PPP) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$41.473 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$1,331 |
| GDP (miàng-ngi) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$15.372 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$493 |
| Gini (2008-ngièn) |  45.7 chûng |
| HDI (2019-ngièn) |  0.456 tâi · thi 181 miàng |
| Chhièn |
Mozambique metical (MZN) |
| Sṳ̀-khî | UTC+2 (CAT) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
chó |
| Thien-fa khî-ho |
+258 |
| ISO 3166 thoi-ho |
MZ |
| Táng-kip Mióng-vet |
.mz |

**Mozambique** he Fî-chû tûng-nàm-phu ke koet-kâ. 1975-ngièn thot-lì Phù-thò-ngà tshṳ̍t-mìn-thi sṳ̂n-fun. Tshai 1995-ngièn thi̍t-sû li-é kâ-ngi̍p Yîn-lièn-pâng.
# Baku[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Baku.
**Baku** (Azerbaijan-ngî: Bakı) he Sî-Â koet-kâ Azerbaijan ke sú-tû. Chúng mien-chit 2,130 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 2,122,300 ngìn (2012-ngièn thúng-kie).

## Thi-lî

## Li̍t-sṳ́

## Hàng-chṳn Khî-va̍k

## ngìn-khiéu

## Kîn-chi

## Sa-fi vùn-fa

## Kau-yuk

## Khô ho̍k

## Chhâm-kháu vùn-hien

## Ngoi-phu lièn-kiet
# Kyril Sṳ-mû

Sṳ́-yung Kyril Sṳ-mû ke koet-kâ.
 **Kyril Sṳ-mû** (--字母, Ngò-ngî: кирилли́ческий алфави́т) he thûng-hàng yî Slav Ngî-chhu̍k thai-tô-su mìn-chhu̍k chûng ke sṳ-mû sû-siá ne-thúng. Sî-lî-ngì Sṳ-mû ngièn-thèu yî Hî-lia̍p sṳ-mû ke Glagolitic Sṳ-mû, phû-phiên ngin-vì he yù Hî-lia̍p chhòn-kau-sṳ Sṳn Kyrillos lâu Methodios (827-ngièn – 869-ngièn) lâu Sṳn Methodius chhai 9 Sṳ-ki vi-liáu chhai Slav Mìn-chhu̍k chhòn-pô Kî-tuk-kau fông-phien só chhóng-li̍p ke, pûn Slav Mìn-chhu̍k kóng-fàm chhái-yung. Chó-khì ke Kyril Sṳ-mû yu chhṳ̂n-cho Kú Slav-ngî Sṳ-mû.

## Chó-khì Kyril sṳ-mû

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А | Б | В | Г | Д | Е | Ж | Ѕ | Ꙁ | И | І | К | Л | М | Н | О | П | Р | С | Т | Ѹ | Ф |
| Х | Ѡ | Ц | Ч | Ш | Щ | Ъ | Ꙑ | Ь | Ѣ | Ꙗ | Ѥ | Ю | Ѫ | Ѭ | Ѧ | Ѩ | Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | Ҁ |

## Kyril sṳ-mû péu

| Sṳ̂-lâ-fû ngî-ngièn ke sṳ-mû |
| --- |
| А A | Б Be | В Ve | Г Ge | Ґ Hiong-song fân ke Ge | Д De | Ђ Dje | Ѓ Gje | Е Ye | Ё Yo | Є Yest | Ж Zhe |
| З Ze | З́ Zje | Ѕ Dze | И I | І Tai tiám ke I | Ї Yi | Й Tón-yim I | Ј Je | К Ka | Л El | Љ Lje | М Em |
| Н En | Њ Nje | О O | П Pe | Р Er | С Es | С́ [ɕ] | Т Te | Ћ Tshe | Ќ Kje | У U | Ў Tón-yim U |
| Ф Ef | Х Kha | Ц Tse | Ч Che | Џ Dzhe | Ш Sha | Щ Shcha | Ъ Ngàng-yim phû-hàu (Yer) | Ы Yery | Ь Ngiôn-yim phû-hàu (Yeri) | Э E | Ю Yu |
| Я Ya |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Fui Sṳ̂-lâ-fû ngî-ngièn ke sṳ-mû |
| Ӏ Palochka | Ә Sî-lî-ngì sṳ-mû Schwa | Ғ Ayn | Ҙ Pa-shi̍p-kî-ngì-ngî Dhe | Ҫ Pa-shi̍p-kî-ngì-ngî The | Ҡ Pa-shi̍p-kî-ngì-ngî Qa | Қ Tai descander ke Ka | Җ Zhye | Ң Ng | Ҥ Ng-Ghe | Ө Tai vang-sien ke O | Ү Chhṳ̍t-siá ke U |
| Ұ Tai vang-sien ke chhṳ̍t-siá ke U | Һ He | Һ Shha (He) | Ҳ Tai descander ke Kha |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Ko-hi sṳ́-yung ke sṳ-mû |
| Ꙗ A Iotified | Ѥ E Iotified | Ѧ Síau Yus | Ѫ Thài Yus | Ѩ Síau Yus Iotified | Ѭ Thài Yus Iotified | Ѯ Ksi | Ѱ Psi | Ꙟ Yn | Ѳ Fita | Ѵ Izhitsa | Ѷ Izhitsa okovy |
| Ҁ Koppa | Ѹ Uk | Ѡ Omega | Ѿ Ot | Ѣ Yat |  |  |  |  |  |  |  |

## Chù-sit
# William Shockley

| William Shockley |
| --- |
|  |
| Mû-ngî-miàng |
William Bradford Shockley |
| Chhut-se-ngit |
1910-ngièn 2-ngie̍t 13-ngit  |
| Chhut-se-thi |
Lùn-tûn  |
| Ko-sṳ̂n-ngit |
1989-ngièn 8-ngie̍t 12-ngit  (79-se) |
| Ko-sṳ̂n-thi |
史丹福  |
| Ko-sṳ̂n ngièn-yîn |
前列腺癌  |
| Koet-sit |
Yîn-koet, Mî-koet  |
| voi kóng |
Yîn-ngî  |
| chûng-kau |
Vû-sṳ̀n-lun  |
| Ho̍k-vi |
Doctor of Philosophy in Physics  |
| Mû-káu |
California Lî-kûng Ho̍k-yen, Massachusetts Lî-kûng Ho̍k-yen  |
| Chṳt-ngia̍p |
物理學家, Fat-mìn-kâ, 大學教師  |
| ku-chú |
貝爾實驗室, Stanford Thai-ho̍k, 肖克利半導體實驗室  |
| Chṳn-tóng |
Khiung-fò-tóng  |
| Pû-ngiòng |
Jean Bailey, Emmy Lanning  |
| Â-pâ |
William Hillman Shockley  |
| Â-mê |
May Bradford Shockley  |
| [chhai Wikidata kói] |
| * H
* L
* P
 |

**William Shockley** (1910-ngièn 2-ngie̍t 13-ngit – 1989-ngièn 8-ngie̍t 12-ngit) he Mî-koet ke yit-chak vu̍t-lî-ho̍k-kâ. Kì chhai 1956-ngièn tet-to Nobel Vu̍t-lî-ho̍k Chióng.
# Pet Mariana Khiùn-tó

| Pet Mariana Khiùn-tó Chhṳ-yù-pângCommonwealth of the Northern Mariana Islands
Sankattan Siha Na Islas Mariånas
Commonwealth Téél Falúw kka Efáng llól Marianas |
| --- |
|
Mî-koet ke chhṳ-yù-pâng |
|  khì yin-chông |
| **Siung-kô**: Gi Talo Gi Halom Tasi Satil Matawal Pacifiko "Hói ke chûng-sîm"  |
|  |
| Chú-khièn koet-kâ |
Mî-koet |
| Sú-fúlâu chui-thai sàng-sṳ |
Saipan |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Yîn-ngî, Chamorro-ngî, Caroline-ngî |
| Chṳn-fú |
lièn-pâng, chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet, khièn-li̍t piong-hâ |
|  |
| • chúng-thúng  |
Joe Biden |
| • chúng-tuk  |
Ralph Torres |
| • fu-chúng-tuk  |
Arnold Palacios |
| Li̍p-fap kî-koân |
Chhṳ-yù-pâng Ngi-fi |
| • Song-ngi-yen |
Chhâm-ngi-yen |
| • Ha-ngi-yen |
Chung-ngi-yen |
| Mî-koet Koet-fi |
| • Chung-ngi-yèn |
Gregorio Sablan |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
464 km2 (179 sq mi) |
| Ngìn-khiéu |
| • 2022-ngièn kû-kie |
55,650 (thi 209 miàng) |
| • 2020-ngièn phú-chhà |
47,329 |
| • Me̍t-thu |
113/km2 (292.7/sq mi) (thi 97 miàng) |
| GDP (PPP) |
2016-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$1.24 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$24,500 |
| GDP (miàng-ngi) |
2019-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$1,182,000,000 |
| Chhièn |
Mî-kîm (US$) (USD) |
| Sṳ̀-khî |
UTC+10:00 (ChST) |
| Sṳ̀-kiên kiet-sṳt |
mm/dd/yyyy |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+1-670 |
| ISO 3166 thoi-ho |
MP |
| Táng-kip Mióng-vet |
.mp |

**Pet Mariana Khiùn-tó** (Yîn-ngî: Northern Mariana Islands) he Mî-koet chhai Thai-yòng-chû ke yit chak hói-ngoi liâng-thi.
# Sî-Êu[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Sî-Êu (chhién-làm)
**Sî-Êu** (西歐) he vi-é chhai Êu-chû sî-piên ke thi-tai, fam-vì pâu-hàm yî-ha liá-têu ke koet-kâ:

* Yîn-koet
* Ireland
* Hò-làn
* Pí-li-sṳ̀
* Luxembourg
* Fap-koet

## Ngiâng-mong

* Nàm-Êu (南歐)
* Tûng-Êu (東歐)
* Pet-Êu (北歐)
# Nelly Sachs

| Nelly Sachs |
| --- |
|  |
| Mû-ngî-miàng |
Nelly Sachs |
| Chhut-se-ngit |
1891-ngièn 12-ngie̍t 10-ngit  |
| Chhut-se-thi |
舍訥貝格  |
| Pún-miàng |
Leonie Sachs |
| Ko-sṳ̂n-ngit |
1970-ngièn 5-ngie̍t 12-ngit  (78-se) |
| Ko-sṳ̂n-thi |
Högalid Parish  |
| Ko-sṳ̂n ngièn-yîn |
腸直腸癌  |
| Koet-sit |
Tet-koet, Sui-tiên  |
| voi kóng |
Tet-ngî  |
| chûng-kau |
Yù-thai-kau  |
| Chṳt-ngia̍p |
詩人, 劇作家, 譯者, 作家, 歌詞、劇本作者  |
| [chhai Wikidata kói] |
| * H
* L
* P
 |

**Nelly Sachs** (1891-ngièn 12-ngie̍t 10-ngit – 1970-ngièn 5-ngie̍t 12-ngit) he Tet-koet lâu Sui-tiên ke yit-chak chok-kâ. Kì chhai 1966-ngièn tet-to Nobel Vùn-ho̍k Chióng.
# Armenia-ngìn[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Armenia-ngìn.
**Armenia-ngìn** (Armenia-ngî: Հայեր) he yit-ke fat-ngièn yî Kô-kâ-sok lâu Anatolia tûng-phu ke mìn-chhu̍k lâu chhu̍k-khiùn, chúng ngìn-khiéu 8,000,000 - 12,000,000 ngìn, fûn-pu chhai Â-mî-nì-â, Ngò-lò-sṳ̂, Thú-ngí-khì, Khiâu-chhṳ-â, Mî-koet, Yî-lóng, Fap-koet, Lì-pâ-nun, Si-li-â, Chûng-koet.

## Vùn-fa

## Yîm-ngo̍k

## Chhâm-siòng

## Chhâm-kháu vùn-hien
# Marseille

Marseille Khì-chì
Marseille Vûn-chông
**Marseille** he Fap-koet thi-ngi thai sàng-sṳ lâu thi-sâm thai Tû-fî-khî. Chhai 1999-ngièn ngìn-khiéu phú-chhà chûng, yû 1,516,340-miàng kî-mìn. Kì vi-yî Thi-chûng-hói yèn-ngan, ngièn su̍k-yî Provence-sén. Marseille he Fap-koet chui-thai ke sông-ngia̍p kóng-héu, ya-he Thi-chûng-hói chui-thai ke sông-ngia̍p kóng-héu.
Marseille he Provence-Alpes-Côte d'Azur Thai-khî ke sú-fú, ya-he Bouches-du-Rhône-sén ke sú-fú.

## Li̍t-sṳ́

Marseille .
## Thi-lî

## Hì-hèu

## Hàng-chṳn khî-va̍k

## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k

## Chṳ̂-ngièn

## Kîn-chi

## Chiá-moi sàng-sṳ

## Sa-fi

## Kâu-thûng

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

## Chhâm-siòng

## Ngoi-phu lièn-chiap