Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ethiopia

| Ethiopia Lièn-pâng Ngìn-mìn Khiung-fò-koet*chhai-thi ngî-ngièn*
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ Rippabliikii Federaalawaa Dimokraatawaa Itiyoophiyaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya Ityoppiah Federalih Demokrasih Ummuno ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Koet-kô:** ወደፊት ገስግሺ ፣ ውድ እናት ኢትዮጵያ "Hiong-chhièn, chhîn-oi ke chú-koet Ethiopia"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Addis Ababa |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Afar-ngî, Amhara-ngî, Oromo-ngî, Somali-ngî, Tigrinya-ngî |
| Chṳn-fú |
lièn-pâng, ngi-fi-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Sahle-Work Zewde |
| • chúng-lî  |
Abiy Ahmed |
| • fu-chúng-lî  |
Demeke Mekonnen |
| Li̍p-fap kî-koân |
Lièn-pâng Ngi-fi |
| • Song-ngi-yen |
Lièn-pâng-yen |
| • Ha-ngi-yen |
Ngìn-mìn Thoi-péu-yen |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
1,104,300 km2 (426,400 sq mi) (thi 26 miàng) |
| • súi-vet (%) |
0.7 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2021-ngièn kû-kie |
117,876,227 (thi 12 miàng) |
| • 2007-ngièn phú-chhà |
73,750,932 |
| • Me̍t-thu |
92.7/km2 (240.1/sq mi) (thi 123 miàng) |
| GDP (PPP) |
2020-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$278 sṳ̍p-yi (thi 58 miàng) |
| • Phìn-kiûn |
$2,772 |
| GDP (miàng-ngi) |
2021-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$91.514 sṳ̍p-yi (thi 65 miàng) |
| • Phìn-kiûn |
$974 |
| Gini (2015-ngièn) |  35.0 chûng |
| HDI (2019-ngièn) |  0.485 tâi · thi 173 miàng |
| Chhièn |
Ethiopia birr (ETB) |
| Sṳ̀-khî | UTC+3 (EAT) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+251 |
| ISO 3166 thoi-ho |
ET |
| Táng-kip Mióng-vet |
.et |

**Ethiopia** (Amhara-ngî: ኢትዮጵያ) he yit-ke vi-yî Fî-chû tûng-pet ke koet-kâ, khiu-chhṳ̂n "Abyssinia".
# Wales

| WalesWales Cymru |
| --- |
|
Yîn-koet ke keu-sṳ̀n-koet |
|  khì vùn-chông |
|  |
| Chú-khièn koet-kâ |
Yîn-koet |
| kón-hot-vet |
England lâu Wales |
| Sú-fúlâu chui-thai sàng-sṳ |
Cardiff |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Wales-ngî, Yîn-ngî |
| Chṳn-fú |
ngi-fi-chṳ, kiûn-chú li̍p-hien, khièn-li̍t piong-hâ |
|  |
| • kiûn-chú  |
Charles 3-sṳ |
| • chhîn-vòng  |
William |
| • sú-siong  |
Mark Drakeford |
| Li̍p-fap kî-koân |
Ngi-fi |
| Yîn-koet Koet-fi |
| • Wales Thai-sṳ̀n |
Robert Buckland |
| • Ha-ngi-yen |
40 |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
20,779 km2 (8,023 sq mi) |
| Ngìn-khiéu |
| • 2019-ngièn kû-kie | 3,153,000 |
| • Me̍t-thu |
148/km2 (383.3/sq mi) |
| GVA |
2018-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
£75 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
£23,900 |
| HDI (2019-ngièn) |  0.901 tông kô · thi 11 miàng |
| Chhièn |
Yîn-phóng (£) (GBP) |
| Sṳ̀-khî |
UTC (GMT) |
|  • Ha-kui (DST) |
UTC+1 (BST) |
| Sṳ̀-kiên kiet-sṳt |
dd/mm/yyyy yyyy-mm-dd (AD) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
chó |
| Thien-fa khî-ho |
+44 |
| ISO 3166 thoi-ho |
GB-WLS |
| Táng-kip Mióng-vet |
.wales .cymru |

**Wales** (Yîn-ngî: Wales; Wales-ngî: Cymru) he Yîn-koet ke yit-ke vòng-koet, vi-yî Thai Britain-tó sî-nàm-phu, tûng-kie England, sî-lìm Saint George Hói-hia̍p, nàm-mien Bristol-vân, pet kho Ireland hói, Cardiff he khì sú-tû lâu thi-yit thai-sàng.
# Martinique

| MartiniqueMartinique |
| --- |
|
Fap-koet ke hói-ngoi-sén |
|  khì vùn-chông |
|  |
| Chú-khièn koet-kâ |
Fap-koet |
| Sú-fúlâu chui-thai sàng-sṳ |
Fort-de-France |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Fap-ngî |
| Pha̍k-fa |
Fap-ngî, Martinique Creole-ngî |
| Chṳn-fú |
|  |
| • Vî-yèn-fi chú-sit  |
Alfred Marie-Jeanne |
| Li̍p-fap kî-koân |
Sén Vî-yèn-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
1,128 km2 (436 sq mi) |
| Ngìn-khiéu |
| • 2021-ngièn phú-chhà |
375,053 |
| • Me̍t-thu |
354/km2 (916.9/sq mi) |
| GDP (PPP) |
2015-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$9,363,000,000 |
| • Phìn-kiûn |
$24,964 |
| Chhièn |
Euro (€) (EUR) |
| Sṳ̀-khî |
UTC−04:00 |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+596 |
| ISO 3166 thoi-ho |
MQ |
| Táng-kip Mióng-vet |
.mq |

**Martinique** he Fap-koet chhai Pet Mî-chû ke yit chak hói-ngoi-sén.
# Saint Helena

| Saint Helena Saint Helena |
| --- |
|

khì |
|  |

**Saint Helena** he Thai-sî-yòng ke yit chak tó. Khì ke Yîn-koet ke Saint Helena, Ascension lâu Tristan da Cunha ke yit phu-fun.
# Chiuk-khiù

Liá-piên "**Chiuk-khiù**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**足球**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

Chiuk-khiù
**Chiuk-khiù** (足球) he chiuk-khiù yun-thung fe̍t-chá chiuk-khiù pí-soi ke kién-tân chhṳ̂n-fû. Yù lióng-chhui kok-phai sṳ̍p-yit miàng chhui-yèn chhâm-kâ, fu-siông chhai tshòng-fông-hìn ke chhó-thi khiù-chhòng song tui-khong, chin-kûng ke khiù-lui yun-thung, mî-chhui chui-tô khiung-yû sṳ̍p-miàng khiù-yèn khi̍p yit-miàng sú-mùn-yèn chhut-chhòng pí-soi. Pí-soi muk-tit he chhin-liòng chiông chiuk-khiù sa-ngi̍p tui-fông ke khiù-mùn, mî-sṳ̀ sa-ngi̍p yit-khiù chhòi-nèn tet-tó yit-fûn.
# Tûng Midlands[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Tûng Midlands.
Tûng Midlands.
**Tûng Midlands** (Yîn-ngî: East Midlands). Yîn-koet hâ-hot ke kiú-chak chhṳ-kip hàng-chṳn-khî chṳ̂-yit, vi-yî chûng-phu.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ

## Hàng-chṳn Khî-va̍k

## Kâu-thûng

## Lî-hàng kín-tiám

Nottingham Thai-ho̍k.
## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien

## Ngoi-phu lièn-kiet
# Guernsey

| Guernsey Fu-su̍k-thiBailiwick of Guernsey
Bailliage de Guernesey
Bailliage dé Guernési |
| --- |
|
Yîn-koet ke vòng-sṳt fu-su̍k-thi |
|  khì vùn-chông |
| **Siung-kô**: Sarnia Cherie "Chhîn-oi ke Guernsey" |
|  |
| Chú-khièn koet-kâ |
Yîn-koet |
| Sú-fúlâu chui-thai sàng-sṳ |
Saint Peter Port |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Yîn-ngî, Guernsey Norman Fap-ngî (Guernésiais), Fap-ngî |
| sṳ̀n-ngin ke thi-fông ngî-ngièn |
Sark-ngî (Sercquiais), Alderney-ngî (Auregnais) |
| Chṳn-fú |
ngi-fi-chṳ, kiûn-chú li̍p-hien |
|  |
| • Normandy Kûng  |
Charles 3-sṳ |
| • fu-chúng-tuk  |
Richard Cripwell |
| • kón-kâ  |
Richard McMahon |
| Li̍p-fap kî-koân |
Ngi-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
78 km2 (30 sq mi) |
| • Súi-vet (%) |
0 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2016-ngièn kû-kie |
67,334 (thi 206 miàng) |
| • Me̍t-thu |
844/km2 (2,185.9/sq mi) (thi 14 miàng) |
| GDP (PPP) |
2003-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$2.1 sṳ̍p-yi (thi 176 miàng) |
| • Phìn-kiûn |
£33,123 (thi 10 miàng) |
| GDP (miàng-ngi) |
2021-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$4,513,630,000 |
| HDI (2008-ngièn) |
0.975 tông kô · thi 9 miàng |
| Chhièn |
Yîn-phóng (£) (GBP) Manx pound (GGP) |
| Sṳ̀-khî |
UTC (GMT) |
|  • Ha-kui (DST) |
UTC+1 (BST) |
| Sṳ̀-kiên kiet-sṳt |
dd/mm/yyyy |
| Kâ-yung thien-ngièn |
230 V–50 Hz |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
chó |
| Thien-fa khî-ho |
+44 |
| ISO 3166 thoi-ho |
GG |
| Táng-kip Mióng-vet |
.gg |

**Guernsey** he Yîn-koet ke yit-ke vòng-sṳt fu-su̍k-thi.
# Asturias[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

**Asturias**  (Asturias-ngî: Principau d'Asturies fe̍t Asturies, Sî-pân-ngà-ngî: *Principado de Asturias*) he Sî-pân-ngà ke yit-ke tân-sén Chhṳ-chhṳ-khî, yû ko 3,500-ngièn li̍t-sṳ́. Kì pet-hiong Cantabria Hói, nàm-chiap Castilla lâu León, sî-lìn Galicia, tûng-lièn Cantabria.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hì-hèu

## Hàng-chṳn khî-va̍k

## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k

## Chṳ̂-ngièn

## Kîn-chi

## Chiá-moi sàng-sṳ
# Pha̍k-ngie

|  Pha̍k-ngie |
| --- |
|  Pha̍k-ngie |
| sâng-vu̍t fûn-lui |
|

|  |  |
| --- | --- |
| kie: | Animalia  |
| mùn: | Arthropoda  |
| kông: | Insecta  |
|  â kông:  | Pterygota  |
|  ha kông:  | Neoptera  |
|  chúng muk:  | Dictyoptera  |
| muk: | Blattodea  |
|  ha muk:  | **Isoptera**  |

 |
| khô |
|
Cratomastotermitidae
Mastotermitidae
Termopsidae
Archotermopsidae
Hodotermitidae
Stolotermitidae
Kalotermitidae
Archeorhinotermitidae
Stylotermitidae
Rhinotermitidae
Serritermitidae
Termitidae |

**Pha̍k-ngie** he yit chúng chhùng-é.
# Lùn-tûn

Lùn-tûn.
**Lùn-tûn** (Yîn-ngî: London) he Yîn-koet ke sú-tû, thi-yit thai sang khi̍p thi-yit thai kóng, ya-he Êu-chû chui-thai ke tû-fî-khî chṳ̂-yit. 2000 tô ngièn chhièn, Lò-mâ-ngìn kien-li̍p liá-chho tû-sṳ. Lùn-tûn khiûn kí-pak ngièn yit-chhṳ̍t chhai sṳ-kie sông khí-yû ki-thai ke yáng-hióng-li̍t. Sàng-sṳ ke fu̍t-sîm thi-khî Lùn-tûn-sṳ, yìn-yèn pó-chhṳ̀ Chûng Sṳ-ki va̍k-fûn ke kie-han. Lùn-tûn he si-thai Sṳ-kie-kip Sàng-sṳ chṳ̂-yit. Chhṳ-chhiùng 18 Sṳ-ki hí kì yit-chhṳ̍t he Sṳ-kie song chui chhung-yeu ke chṳn-chhṳ, kîn-chi, vùn-fa, ngi-su̍t lâu ngu-lo̍k chûng-sîm chṳ̂-yit. Chhiùng 1801-ngièn to 20 Sṳ-ki chhû, chok-vi sṳ-kie-sin ti-koet -- Thai-yîn Ti-koet ke sú-tû.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

## Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ

## Hàng-chṳn Khî-va̍k

## Kâu-thûng

## Lî-hàng kín-tiám

## Kau-yuk

* Lùn-tûn Thai-ho̍k
* Lùn-tûn Ti-koet Ho̍k-yen

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Siông-kôan thiàu-muk

* Thai Lùn-tûn

## Chhâm-kháu vùn-hien

## Ngoi-phu lièn-kiet
# Lò-mâ[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Lò-mâ.
 **Lò-mâ** (Yi-thai-li-ngî: Roma) vì Yi-thai-li sú-tû, ya-he koet-kâ chṳn-chhṳ, kîn-chi, vùn-fa lâu kâu-thûng chûng sîm, sṳ-kie chho̍k-miàng ke li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng, Kú Lò-mâ Ti-koet ke fat-siông-thi, yîn kien-sàng li̍t-sṳ́ yû-kiú yì pûn nit chhṳ̂n-vì "Yún-hèn chṳ̂-sang". Khì vi-yî Yi-thai-li Pan-tó chûng-sî-phu, Thòi-pak-hò hâ-yù phìn-ngièn thi ke chhit-chho séu-sân khiu-sông, sṳ-chûng-sîm mien-chit yû 1200-tô phìn-fông kûng-lî. Lò-mâ he chhiòn sṳ-kie Thiên-chú-kau-fi ke chûng-sîm, yû cchit-pak-tô chho kau-thòng lâu siû-tho-yen, chhit-só thiên-chú-kau thai-ho̍k, sṳ-nui ke Fâm-tì-kông he thiên-chú-kau kau-chûng lâu kau-thìn ke chu-thi. Lò-mâ lâu Fu̍t-lò-lùn-sṳ̂ thùng vì Yi-thai-li Vùn-ngi Fu̍k-hîn chûng-sîm, hien-kîm yìn pó-chhùn yû siông-tông fûng-fu ke vùn-ngi fu̍k-hîn lâu Pâ-lo̍k-khiet fûng-mau; 1980-ngièn, Lò-mâ ke li̍t-sṳ́ sàng-khî pûn lie̍t-vì sṳ-kie vùn-fa vì-sán.

## Li̍t sṳ́

### Lò-mâ Kien-sàng

### Lò-mâ Vòng-chṳn Sṳ̀ -thoi

### Lò-mâ Khiung-fò-koet

### Lò-mâ Ti-koet

### Chûng Sṳ-ki

## Thi-lî

### Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ

### Yû-hó sàng-sṳ

## Kîn-chi

## Vùn-fa

## Chûng-kau

## Kien-chuk lâu Lî-yù

## Kau-yuk

## Thí-yuk

## Yím-sṳ̍t

## Kâu-thûng

### Hòng-khûng

### Thiet-lu

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Lò-pê-é

|  Lò-pê-é |
| --- |
|  Lò-pê-é |
| sâng-vu̍t fûn-lui |
|

|  |  |
| --- | --- |
| kie: | Animalia  |
| mùn: | Mollusca  |
| kông: | Bivalvia  |

 |

**Lò-pê-é** (螺螷仔) he yit chúng ngiôn-thí thung-vu̍t.