Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedia[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

Liá-piên "**Wikipedia**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**維基百科**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.
Wikipedia ke phiêu-chṳ
**Wikipedia**, Hon-ngî yîm-yi̍t **Vì-kî Pak-khô** (維基百科), he yit-ke kî-yî wiki kî-su̍t ke tô Ngî-ngièn ke Pak-khô-chhiòn-sû hia̍p-chok kie-fa, ya-he yit-phu yung mò thùng ngî-ngièn phiên-siá ke Pak-khô-chhiòn-sû, khì muk-phêu khi̍p chûng-q he vi Thi-khiù sông ke mî yit-ke ngìn thì-kiûng chhṳ-yù ke Pak-khô-chhiòn-sû —— chhái-yung sién-chet ke ngî-ngièn só siá-chok ke, chhiòn sṳ-kie chṳ-sṳt ke chúng-fò.

Wikipedia, chhṳ 2001-ngièn 1-ngie̍t 15-ngit chṳn-sṳt sṳ̀n-li̍p, yù Wikimedia fu-chit vì-chhṳ̀, chiet chṳ 2007-ngièn 4-ngie̍t, Wikipedia thiàu-muk su thi-yit ke Yîn-vùn Wikipedia yí-kîn yû yit-pak chhit-sṳ̍p van ke thiàu-muk.

## Thi̍t-tiám

Wikipedia pún-sṳ̂n yû sâm-ke yîn ngìn chu-yi ke thi̍t-tiám, chang-he sṳ́ Wikipedia lâu chhòn-thúng ke Pak-khô-chhiòn-sû yû khî-phe̍t:

1. Chhai Wikipedia fat-pu chhòi-liau ke ngim-hò phu-fun fe̍t-chá chhiòn-phu tû-he sṳ́-yung GNU chhṳ-yù vùn-tong hí-khó chṳn, Wikipedia chiong chhṳ-kí thin-vi vi yit-ke pâu-hàm Ngìn-lui só-yû chṳ-sṳt ke Pak-khô-chhiòn-sû.

## Chhâm-siòng

Wikipedia:Wikipedia Ngî-ngièn Lie̍t-péu
# Houston[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

**Houston** (Yîn-ngî: Houston) he Mî-koet Texas ke thi-yit thai-sàng, chhiòn Mî-koet thi-si thai-sàng, Me̍t-sî-kô-vân yèn-ngan chui-thai ke kîn-chi chûng-sîm. Mien-chit tha̍t-tó 1,440 phìn-fông kûng-lî. Houston yî sa̍k-yù, hòng-khúng kûng-ngia̍p lâu yun-hò vùn-miàng sṳ-kie. Houston-kóng he sṳ-kie thi-liuk thai kóng-héu.

## Li̍t-sṳ́

## Thi-lî

### Thi-hìn

### Hì-hèu

## kîn-chi

## Ngìn-khiéu

## Chṳn-fú lâu Ngi-fi

## Vùn-fa lâu Hien-thoi sên-fa̍t

### Chhòn-mòi

### Lî-hàng

### Kûng-yèn

### Mî-sṳ̍t

### Thí-yuk

## Kâu-thûng

### Kî-chhòng

## Kau-yuk

## Siông-kôan Lièn-kiet

## Yû-hó Sàng-sṳ

## Ngoi-phu Lièn-kiet

## Chhâm-kháu Vùn-hien
# Dominica Khiung-fò-koet

| Dominica Khiung-fò-koetRepública Dominicana |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Kiet-ngièn:**Dios, Patria, Libertad "Song-ti, chú-koet, chhṳ-yù" |
| **Koet-kô:** ¡Quisqueyanos Valientes! "Yúng-kám ke Quisqueyanos!"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Santo Domingo |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Sî-pân-ngà-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Luis Abinader |
| • fu-chúng-thúng  |
Raquel Peña de Antuña |
| Li̍p-fap kî-koân |
Ngi-fi |
| • Song-ngi-yen |
Chhâm-ngi-yen |
| • Ha-ngi-yen |
Chung-ngi-yen |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
48,671 km2 (18,792 sq mi) (thi 128 miàng) |
| • súi-vet (%) |
0.7 |
| Ngìn-khiéu |
| • 2018-ngièn kû-kie |
10,878,246 (thi 86 miàng) |
| • 2010-ngièn phú-chhà |
9,445,281 |
| • Me̍t-thu |
220/km2 (569.8/sq mi) (thi 65 miàng) |
| GDP (PPP) |
2020-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$215.999 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$20,625 |
| GDP (miàng-ngi) |
2020-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$96.291 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$9,195 |
| Gini (2018-ngièn) |  43.7 chûng |
| HDI (2019-ngièn) |  0.756 kô · thi 88 miàng |
| Chhièn |
Dominica peso (DOP) |
| Sṳ̀-khî | UTC-4:00 (AST) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
yu |
| Thien-fa khî-ho |
+1-809, +1-829, +1-849 |
| ISO 3166 thoi-ho |
DO |
| Táng-kip Mióng-vet |
.do |

**Dominica Khiung-fò-koet** (Sî-pân-ngà-ngî: República Dominicana) he Caribe-hói‎ yit-ke koet-kâ.
# 4-ngie̍t 1-ngit

**4-ngie̍t 1-ngit** he Gregorius La̍k-fap ngièn tî-tú ke thi 91 ngit (yùn-ngièn thi 92 ngit), lì ngièn-mî hàn-yû 274 ngit .

## Chiet

* Ngì-ngìn-chiet

## Sṳ-khien

## Chhut-se

## Sí
# Ngìn-khiéu

Sṳ-kie ngìn-khiéu me̍t-thu.
**Ngìn-khiéu** (人口) thûng-sòng he chṳ́ yit-ke thi-lî khî-vet ngìn ke su-muk, tui ngìn-khiéu chin-hàng ngiên-kiu ke khô-muk yû Sa-fi-ho̍k lâu Thi-lî-ho̍k, kì he ngìn-khiéu ngiên-kiu ke chui kî-pún ke fam-vì, yit-ke thi-vet ke sṳ̀n-chai nèn-li̍t he yû-han ke, liá han-chṳ ngìn-khiéu su-muk ke chen-chóng.
# Yun-thûng hong-muk

Yun-thûng hong-muk
**Yun-thûng hong-muk** he ngìn-têu sùn ngìn-thí ke fat-yuk sâng-chhòng kûi-li̍t lâu sṳ̂n-thí ke fa̍t-thûng kûi li̍t, thûng-ko sṳ̂n-thí thon-lièn, kî-su̍t, hiun-lièn, pí-soi tén fông-sṳt tha̍t-to kâ-khiòng thí-chṳt, thì-kô yun-thûng kî-su̍t súi-phìn, fûng-fu vùn-fa sâng-fa̍t vì muk-tit ke sa-fi fa̍t-thûng.
# Hói-pha̍t

Hói-pha̍t.
**Hói-pha̍t** (Altitude) he mêu thi lâu phìn-kiûn hói-phìn-mien ke kô-thu chhâ, tô-sú sṳ̀ -hèu yung mí lòi kie-son, yû-sṳ̀ fi yung Yîn-chhak lòi kie-son.
# Lò-mâ

Lò-mâ.
 **Lò-mâ** (Yi-thai-li-ngî: Roma) vì Yi-thai-li sú-tû, ya-he koet-kâ chṳn-chhṳ, kîn-chi, vùn-fa lâu kâu-thûng chûng sîm, sṳ-kie chho̍k-miàng ke li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng, Kú Lò-mâ Ti-koet ke fat-siông-thi, yîn kien-sàng li̍t-sṳ́ yû-kiú yì pûn nit chhṳ̂n-vì "Yún-hèn chṳ̂-sang". Khì vi-yî Yi-thai-li Pan-tó chûng-sî-phu, Thòi-pak-hò hâ-yù phìn-ngièn thi ke chhit-chho séu-sân khiu-sông, sṳ-chûng-sîm mien-chit yû 1200-tô phìn-fông kûng-lî. Lò-mâ he chhiòn sṳ-kie Thiên-chú-kau-fi ke chûng-sîm, yû cchit-pak-tô chho kau-thòng lâu siû-tho-yen, chhit-só thiên-chú-kau thai-ho̍k, sṳ-nui ke Fâm-tì-kông he thiên-chú-kau kau-chûng lâu kau-thìn ke chu-thi. Lò-mâ lâu Fu̍t-lò-lùn-sṳ̂ thùng vì Yi-thai-li Vùn-ngi Fu̍k-hîn chûng-sîm, hien-kîm yìn pó-chhùn yû siông-tông fûng-fu ke vùn-ngi fu̍k-hîn lâu Pâ-lo̍k-khiet fûng-mau; 1980-ngièn, Lò-mâ ke li̍t-sṳ́ sàng-khî pûn lie̍t-vì sṳ-kie vùn-fa vì-sán.

## Li̍t sṳ́

### Lò-mâ Kien-sàng

### Lò-mâ Vòng-chṳn Sṳ̀ -thoi

### Lò-mâ Khiung-fò-koet

### Lò-mâ Ti-koet

### Chûng Sṳ-ki

## Thi-lî

### Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ

### Yû-hó sàng-sṳ

## Kîn-chi

## Vùn-fa

## Chûng-kau

## Kien-chuk lâu Lî-yù

## Kau-yuk

## Thí-yuk

## Yím-sṳ̍t

## Kâu-thûng

### Hòng-khûng

### Thiet-lu

## Chhâm-kháu Vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
# Chûng-kau

Liá-piên "**Chûng-kau**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**宗教**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

**Chûng-kau** he Ngìn-lui Sa-fi fat-tsán to yit-thin li̍t-sṳ́ kiê-ton tshut-hien ke yit-tsúng vùn-fa hien-siong, su̍k-yî sa-fi yi-sṳt hìn-thai. Tsú-yeu thi̍t-tiám he siông-sin hien-sṳ̍t sṳ-kie tsṳ̂-ngoi tshùn-tshai tshêu-tshṳ-yèn ke sṳ̀n-pi li̍t-liong fe̍t-tsá sṳ̍t-thí. Ngiên-kiu chûng-kau ke ho̍k-khô he Chûng-kau-ho̍k.
# James Franck

| James Franck |
| --- |
|  |
| Mû-ngî-miàng |
James Franck |
| Chhut-se-ngit |
1882-ngièn 8-ngie̍t 26-ngit  |
| Chhut-se-thi |
Hamburg  |
| Ko-sṳ̂n-ngit |
1964-ngièn 5-ngie̍t 21-ngit  (81-se) |
| Ko-sṳ̂n-thi |
哥廷根  |
| Koet-sit |
Mî-koet, 魏瑪共和國  |
| Mû-ngî |
Tet-ngî  |
| voi kóng |
Tet-ngî, Yîn-ngî  |
| Mû-káu |
海德堡大學, 柏林洪堡大學, Wilhelm-Gymnasium  |
| Chṳt-ngia̍p |
物理學家, 大學教師, Fa-ho̍k-kâ  |
| ku-chú |
約翰斯·霍普金斯大學, 哥廷根大學, Chicago Thai-ho̍k, 柏林洪堡大學  |
| Pû-ngiòng |
Hertha Sponer  |
| [chhai Wikidata kói] |
| * H
* L
* P
 |

**James Franck** (1882-ngièn 8-ngie̍t 26-ngit – 1964-ngièn 5-ngie̍t 21-ngit) he Tet-koet ke yit-chak vu̍t-lî-ho̍k-kâ. Kì chhai 1925-ngièn tet-to Nobel Vu̍t-lî-ho̍k Chióng.
# Ferenc Krausz

| Ferenc Krausz |
| --- |
| Chhut-se-ngit |
1962-ngièn 5-ngie̍t 17-ngit  (64-se) |
| Chhut-se-thi |
莫爾  |
| Koet-sit |
O-thi-li, Hiûng-ngà-li  |
| voi kóng |
Tet-ngî, Yîn-ngî, Hiûng-ngà-li-ngî  |
| Ho̍k-vi |
Chat-ho̍k Pok-sṳ, 特許任教資格  |
| Mû-káu |
維也納科技大學, 羅蘭大學, 布達佩斯科技經濟大學  |
| Chṳt-ngia̍p |
物理學家, 大學教師, 理論物理學家, 核物理學家, laser physicist, 電氣工程師  |
| ku-chú |
慕尼黑大學, 維也納科技大學, Centre for Advanced Laser Applications, 馬克斯·普朗克量子光學研究所, 馬克斯·普朗克量子光學研究所, Centre for Advanced Laser Applications, Hiông-kóng Thai-ho̍k  |
| [chhai Wikidata kói] |
| * H
* L
* P
 |

**Ferenc Krausz** (Hiûng-ngà-li-ngî: Krausz Ferenc, 1962-ngièn 5-ngie̍t 17-ngit –  ) he chhai Hiûng-ngà-li chhut-se ke yit-chak Mî-koet vu̍t-lî-ho̍k-kâ. Kì chhai 2023-ngièn tet-to Nobel Vu̍t-lî-ho̍k Chióng.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
# 1-ngie̍t 20-ngit[phiên-siá | kói ngièn-sṳ́-mâ]

**1-ngie̍t 20-ngit** he Gregorius La̍k-fap ngièn tî-tú ke thi 20 ngit , lì ngièn-mî hàn-yû 345 ngit (yùn-ngièn 346 ngit).

## Chiet

## Sṳ-khien

## Chhut-se

## Sí
# Thai Britain-tó

Thai Put-lie̍t-tiên-tó.
**Thai Put-lie̍t-tiên-tó** (Yîn-ngî: Great Britain) he yit-ke vi-yî Êu-chû sî-pet-phu ke tó-yí, he chhiòn sṳ-kie thi-kiú thai tó-yí, ya-he Êu-chû chui-thai ke tó-yí. 2008-ngièn chûng thúng-kie ngìn-khiéu khiung 5960-van, chhai kok tó-yí chûng phài-miàng thi-sâm. Thai Put-lie̍t-tiên-tó chû-vì fàn-tîn chho̍k chhêu-ko 1000-chho ke séu-tó, Oi-ngì-làn-tó chhai kì ke sî-mien.
Cháng-ke tó-yí tû su̍k-yî Thai Put-lie̍t-tiên lâu Pet Oi-ngì-làn Lièn-ha̍p Vòng-koet thúng-chhṳ, pin-chhiâ lièn-ha̍p vòng-koet ke thai-phu-fûn liâng-thú tû chhai Thai Put-lie̍t-tiên-tó, só-yî “Thai Put-lie̍t-tiên” yû-sṳ̀ pûn yung-lòi chṳ́ -thoi cháng-ke lièn-ha̍p vòng-koet. Yîn-kak-làn, Sû-kak-làn lâu Vî-ngì-sṳ yî-khi̍p kì-têu ke sú-fú Lùn-tûn, Oi-tên-páu khi̍p Kâ-ke-fû tû-chhai tó-sông.
Ôn-nî Ńg-vòng sṳ̀ -khì ke 1707-ngièn 5-ngie̍t 1-ngit, Yîn-kak-làn vòng-koet lâu Sû-kak-làn vòng-koet ha̍p-pin chû-sṳ̀n liáu Thai Put-lie̍t-tiên Vòng-koet, chhṳ̍t-to 1801-ngièn Thai Put-lie̍t-tiên Vòng-koet yu lâu Oi-ngì-làn Vòng-koet ha̍p-pin vì Thai Put-lie̍t-tiên lâu Oi-ngì-làn Lièn-ha̍p Vòng-koet. 1922-ngièn Oi-ngì-làn chhṳ-yù pâng-chhiùng chûng thu̍k-li̍p, vòng-koet yu pien-sṳ̀n Thai Put-lie̍t-tiên lâu Pet Oi-ngì-làn Lièn-ha̍p Vòng-koet.
# Thai-yîn Ti-koet

Liá-piên "**Thai-yîn Ti-koet**" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"**大英帝國**" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.

**Thai-yîn Ti-koet** (Yîn-ngî: British Empire), he yit-ke yî Yîn-koet tsok-vì tsûng-sîm ke tshiòn-khiù Ti-koet, tshai ngi-sṳ̍p sṳ-ki tshû ke tín-sṳn sṳ̀-khì, tshiòn sṳ-kie yû thai-yok ńg-yi ngìn, ya tshiu-he tông-sṳ̀ tshiòn-khiù ngìn-khiéu ke yok si-fûn tsṳ̂-yit, tû-he liá-tsak ti-koet ke tsṳ́-mìn, liâng-thú mien-tsit tset-yû yok sâm-tshiên sâm-pak liuk-sṳ̍p tshit van phiàng-fông kûng-lî, he sṳ-kie liu̍k-thi tsúng mien-tsit ke si-fûn tsṳ̂-yit. To-liáu ngi-sṳ̍p sṳ-ki tsûng-khì, Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan kiet-suk tsṳ̂-heu, sùi-tén tshiòn-khiù Mìn-tshu̍k tsú-ngi yun-thung ke hîn-hí lâu Yîn-koet ngit-tshiam sṳt-mì ke koet-li̍t, Thai-yîn Ti-koet tak-tshiam ngá-kié. Kîm-ngit, Yîn-koet lâu thai-phu-fun ke tshièn tshṳ̍t-mìn-thi koet-kâ tsû-sṳ̀n yit-ke koet-tsi-sin ke tsû-tsṳt Thai-yîn Koet-hia̍p, than-he lâu Thai-yîn Ti-koet mò-tsai siông-thùng-ke he, Yîn-koet vù-fap tshai tsṳn-tshṳ, ngoi-kâu, kîn-tsi tén kok-kok fông-mien tshṳ̍t-tsiap yáng-hióng Yîn-lièn-pâng ke khì-thâ sṳ̀n-yèn.
Thai-yîn Ti-koet ke hìn-sàng he sâm-pak tô-ngièn lòi mo-yi, yì-sái, lâu vú-li̍t tsṳ̂n-fu̍k ke kiet-kó, khì-kiên ya-yû fò-phìn ke sông-ngia̍p ngoi-kâu fa̍t-thung. Ti-koet ke liâng-thú phiên-mân yî-khi̍ pâu-hàm Nàm-khi̍t-chû tshai-nui ke tshit-thai chû, si thai-yòng, tshai 1890-ngièn tsṳ 1900-ngièn kiên tha̍t-tó chui kô-fûng.
Thai-yîn Ti-koet tshai tshiòn sṳ-kie fam-vì nui hia̍p-tshu tshòn-pô Yîn-koet ke kî-su̍t , sông-ngia̍p, ngî-ngièn lâu kón-lî mù-yong.
# Namibia

| Namibia Khiung-fò-koetRepublic of Namibia |
| --- |
|
koet-khì

koet-fî

 |
| **Kiet-ngièn:**Unity, Liberty, Justice "thòn-kiet, chhṳ-yù, chṳn-ngi" |
| **Koet-kô:** Namibia, Land of the Brave "Namibia, yúng-kám ke thú-thi"  |
|  |
| Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ |
Windhoek |
| Kôn-fông ngî-ngièn |
Yîn-ngî |
| Sṳ̀n-ngin ke kok-kâ ngî-ngièn |
Nàm-fî-ngî, Tet-ngî, Herero-ngî, Khoekhoe-ngî, Ovambo-ngî, Kwangali-ngî, Tswana-ngî, Lozi-ngî |
| Sṳ̀n-ngin ke thi-fông ngî-ngièn |
!Kung-ngî, Gciriku-ngî, Mbukushu-ngî |
| Chṳn-fú |
tân-yit-chṳ, yit-tóng yû-sṳ, pan-chúng-thúng-chṳ, khiung-fò-koet |
|  |
| • chúng-thúng  |
Netumbo Nandi-Ndaitwah |
| • fu-chúng-thúng  |
Lucia Witbooi |
| • chúng-lî  |
Elijah Ngurare |
| • fu-chúng-lî  |
Natangwe Ithete |
| • Chui-kô fap-kôn  |
Peter Shivute |
| Li̍p-fap kî-koân |
Ngi-fi |
| • Song-ngi-yen |
Chhiòn-koet Vî-yèn-fi |
| • Ha-ngi-yen |
Koet-mìn Ngi-fi |
| Mien-chit |
| • Chúng-khiung |
825,615 km2 (318,772 sq mi) (thi 34 miàng) |
| Ngìn-khiéu |
| • 2020-ngièn kû-kie |
2,550,226 (thi 140 miàng) |
| • 2011-ngièn phú-chhà |
2,113,077 |
| • Me̍t-thu |
3.2/km2 (8.3/sq mi) (thi 235 miàng) |
| GDP (PPP) |
2021-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$23.855 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$9,542 |
| GDP (miàng-ngi) |
2021-ngièn kû-kie |
| • Chúng-khiung |
$10.927 sṳ̍p-yi |
| • Phìn-kiûn |
$4,371 |
| Gini (2015-ngièn) |
59.1 kô |
| HDI (2019-ngièn) |  0.646 chûng · thi 130 miàng |
| Chhièn |
Namibia dollar (NAD) Nàm-fî rand (ZAR) |
| Sṳ̀-khî | UTC+2 (CAST) |
| Khôi-chhâ fông-hiong |
chó |
| Thien-fa khî-ho |
+264 |
| ISO 3166 thoi-ho |
NA |
| Táng-kip Mióng-vet |
.na |

**Namibia** he Fî-chû sî-nàm-phu ke koet-kâ, hói-pha̍t 1000 chṳ 2000 mí, kôn-hôn yí-súi seu chṳ̂-thi. Namibia 1990-ngièn 3-ngie̍t 20-yit ngit chhiùng Nàm-fî thúng-chhṳ-ha thu̍k-li̍p kien-koet.