Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Yn Aishey

**Yn Aishey**

|  |  |
| --- | --- |
| Eaghtyr | 43,810,582 km² 16,915,360.3 mi ker |
| Earroo yn phobble | 4,977,954,915 (2025) |
| Glooaght | 89.07/km² (mygeayrt 230.7/sq mi) |
| Çheeraghyn | 37 |
| Kerçheenyssyn | 4 |
| Çhengaghyn | Ny smoo na 50 millioonyn loayredyeryn:44 |
| Traa ynnydagh | UTC+2 gys UTC+12 |

She mooar-rheynn ny cruinney **yn Aishey**.
# Yn Vooir Loghlynagh

|  |
| --- |
| **Yn Vooir LoghlynaghNorskehavet* (no) |
|
69°00′ Hwoaie 0°01′ Hiar |
| **Staydraa** |
| Eaghtyr y vaare: | 1,380,000 km² |
| Thummid: | 2,400,000 km³ |
| Mean-diunid: | 1,600—1,750 m |
| Boayl s'diuney: | 3,970 m |
| Sailjys yn ushtey: | 35/1000 |

Ta'n **Vooir Loghlynagh** (Norlynnish: *Norskehavet*, Baarle: *Norwegian Sea*, Eeslynnish: *Noregshaf*, Faaroish: *Norskahavið*) ny cooid jeh'n Cheayn Sheear hwoaie, as t'ee soit çheu hwoaie veih Norlynn, eddyr Mooir Hostyn as Mooir Ghreenlynn.

T'ee lhiattaghey Keyllys ny Danvarg da'n sheear as Mooir Varents da'n shiar hwoaie. Ayns y sheear yiass t'ee scarrit veih'n Cheayn Sheear rish drommey fo-vooir ta soit eddyr yn Eeslynn as Ellanyn ny Geyrragh. Da'n twoaie ta drommey Jan Mayen scarrey ee veih'n Vooir Arctagh.

## Kianglaghyn magh

* Murray, John (1884). "Norwegian Sea" . *Encyclopædia Britannica*. Ym-l. XVII (9oo ln.). dgn. 592–594.
* Dickson, Henry Newton (1911). "Norwegian Sea" . *Encyclopædia Britannica* (ayns Baarle). Ym-l. 19 (11d ln.). dg. 818.`{{cite kicklipaid}}`: CS1 maint: çhengey gyn enney (link)
# Greenlynn

| GreenlynnKalaallit Nunaat (Greenlynnish) |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Brattagh | Armys |

 |
| **Arrane ashoonagh:**"Nunarput, utoqqarsuanngoravit" (Greenlynnish) "Vort ældgamle land under isblinkens bavn" (Danvargish) "Uss, y Shenn Thalloo Ain"Duration: 37 seconds.0:37 |
|   |
| **Preeu-valley** (as y balley smoo)
  | Nuuk (Godthåb)  64°10′ Hwoaie 51°43′ Heear |
| Çhengey oikoil | Greenlynnish |
| **Possanyn kynneeagh**  | 88% Inuitee as Inuit-Danvargee mestit 12% Oarpee, Danvargee son y chooid smoo |
| Reiltys | Reiltys jee-veanit çheusthie jeh monarkaght vunraghtoil pharlamaidagh |
|  -  | Monark | Ferdorraghey X |
|  -  | Ard-vinishter y Danvarg | Mette Frederiksen |
|  -  | Ard-varrantagh | Julie Præst Wilche |
|  -  | Ard-vinishter Ghreenlynn | Jens-Frederik Nielsen |
|  -  | Loayreyder yn Inatsisartut | Kim Kielsen |
| Steat kionedeeagh |  Y Danvarg  |
|  -  | Unnaneys rish Norlynn | 1262  |
|  -  | Aa-choloinaghey lesh y Danvarg as Norlynn | 1721  |
|  -  | Co-unnaneyssey rish y Danvarg | 14 Jerrey Geuree 1814  |
|  -  | Reill thie | 1 Boaldyn 1979  |
|  -  | Hene-reiltys ny s'odjey | 21 Mean Souree 2009  |
| Eaghtyr |
|  -  | Yn clane | 2,166,086 km² (13-oo) 836,109 mi ker  |
|  -  | Ushtey (%) | 83.1 |
| Earroo yn phobble |
|  -  | Coontey-pobble  | 56,609  |
|  -  | Glooaght | 0.026/km² (241d) 0.067/mi ker |
| **LTS** (CCK) | Ooley 2021 |
|  -  | Yn clane |  $3.85 billoon  |
|  -  | Yn dooinney |  $68,100  |
| **LTS** (ennymagh) | Ooley 2021 |
|  -  | Yn clane |  $3.24 billion  |
|  -  | Yn dooinney |  $57,116  |
| **Gini** (2023) | 56.0  |
| **ALD** (2010) |  0.786  |
| Argid | krone (`DKK`)  |
| Traa ynnydagh | (UTC±00:00 dys UTC-04:00) |
| Coad eddyr-voggyl | .gl |
| Coad çhellvane | +299
 |

Ta **Greenlynn** ny **Çheer y Sniaghtey** (Greenlynnish: *Kalaallit Nunaat*, Danvargish: *Grønland*) ny çheer hene-reiragh jeh chooid ny Danvarg ta ny lhie eddyr Mooir yn Arctagh as y Cheayn Sheear, çheu hiar veih Ellanragh Arctagh ny Canadey. Faagail magh dy vel Greenlynn ny h-ashoon ellanagh Arctagh rere fish-heeroaylleeaght as kynney-oaylleeaght, as dy vel ee ny cooid jeh mooar-rheynn America Hwoaie rere çheeroaylleeaght, t'ee kianglt lesh yn Oarpey, yn Eeslynn, y Danvarg as Norlynn er lheh, rere politickaght as shennaghys. 'Sy vlein 1978, hug reiltys ny Danvarg reill thie gys ny Greenlynnee, as haink urree dy ve ny h-oltey jeh'n *Rigsfællesskab*. She Greenlynn yn ellan smoo 'sy dowan, as ish ny smoo na daa villioon kilometeryn kerrinagh er eaghtyr.

## Noteyn

## Imraaghyn

|  |  |
| --- | --- |
|  | *She bun ta'n art shoh.* Cur rish, *son foays y yannoo da Wikipedia.* |
# Yn Vooir Valtagh

|  |
| --- |
| **Y Vooir Valtagh** Itämeri (fi) Östersjön (sv) Läänemeri (et) Ostsee (de) Baltijas jūra (lv) Baltijos jūra (lt) Morze Bałtyckie (pl) Балтийское море (ru) Østersøen (dk) |
|
59°30′ Hwoaie 23°00′ Hiar |
| **Staydraa** |
| Eaghtyr y vaare: | 377,000 km² |
| Thummid: | 21,000 km³ |
| Mean-diunid: | 55 m |
| Boayl s'diuney: | 459 m |
| Sailjys yn ushtey: | 35/1000 |

Ta'n **Vooir Valtagh** ny mooir antraieagh ta ny lhie 'syn Oarpey Hwoaie, veih 53° Hwoaie dys 66° Hwoaie er dowan-lheead as veih 20° Hiar dys 26° Hiar er dowan-liurid. T'ee caglit liorish Lieh-innys Loghlin, yn Oarpey vooarheeragh, as ellanyn ny Danvarg. T'ee teaumey stiagh dys y Kattegat trooid yn Øresund, y Chryss Vooar as y Chryss Veg. Ta'n Kattegat sheeyney magh trooid y Skagerrak dys Mooir Hostyn as y Cheayn Sheear. Ta'n Vooir Valtagh kianglt dy ellynagh rish y Vooir Vane liorish Ammyr ny Mooir Bane as jeeragh rish Mooir Hostyn liorish Ammyr Chiel. Ta'n vooir caglit er y çheu hwoaie liorish Lhoob Bothnia, er y çheu hiar hwoaie liorish Lhoob Finnlynn, as er y çheu hiar liorish Lhoob Rīga.

Stashoon birling ayns Gdynia

|  |  |
| --- | --- |
|  | *She bun ta'n art shoh.* Cur rish, *son foays y yannoo da Wikipedia.* |
# Yn Çheen Vooar

Ta'n art jannoo cur sheese er ard-veenid y Çheen.  My t'ou geearree y steat roie ta enmyssit y Çheen dy mennick, jeeagh er Deynphobblaght y Çheen.  Son y steat ta mie er enney myr y Taiwaan, jeeagh er Pobblaght y Çheen.  Son ymmydyn elley, jeeagh er Yn Çheen Vooar (reddaghey).
Jalloo covestit er y Çheen. Veih'n toshtal gys y jesh as veih'n vaare gys y vun: Lioar chuirtlagh, Scaailan ny Nuy Draganeyn, Boalley Mooar y Çheen, Tholtanyn balley Turfan ayns Xinjiang, Penneyrys Sheenagh Mifu, Shliggan Oracle lesh grainnaghyn. Ta'n cowrey jiarg lesh screeuyn baney taishbyney yn ennym "Sheen" ayns cowraghyn Sheenagh tradishoonagh.
She ard-veenid henndeeagh, ashoon as thalloo yl-ashoonagh ta sheeyney magh harrish cooid vooar jeh'n Aishey Hiar ee **yn Çheen**.

Ta'n Çheen coontit mastey ny h-ard-veenidyn shinney er y theihll lesh ny smoo na 4,000 bleeantyn dy hennaghys rea. Myrane lesh shen, v'ee coontit mastey ny h-ard-veenidyn smoo yrdjit er çheu yn çheshaght as yn tarmaynys eck; agh cha daghyr y çhyndaa çhynskylagh 'sy çheer, as rere shen, hoshee ec y çheer dy gholl sheese. 'Sy 19oo as 'sy 20oo eash, ren impiroilaghys, annoonid sthie as caggaghyn theayagh jeeilley yn çheer as yn tarmaynys eck, as va'n reeriaght impiroil currit haart.

'Sy vlein 1949, lurg yn ard-troddan ayns Caggey Theayagh y Çheen, dirree daa steatyn as yn ennym "y Çheen" currit orroo:

* Deynphobblaght y Çheen (DPS), currit er bun 1949, er enney dy cadjin myr *y Çheen*, as gurneilys eck harrish Çheervooar y Çheen, as ny thallooyn hene-reiltagh Hong Kong (veih'n vlein 1997) as Macau (veih'n vlein 1999).
* Pobblaght y Çheen, currit er bun 1912 ayns Çheervooar y Çheen, er enney dy cadjin myr *y Taiwaan*, as gurneilys eck harrish ellanyn ny Taiwaan, Penghu, Kinmen, Matsu, Ellanyn Pratas, as ellanyn beggey elley.