Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Çhaghnoaylleeaght

Rish mean yn 20oo eash, va mainshteraght ny çhaghnoaylleeaght dy liooar ec deiney dy nod shin goll magh ass aeraght ny Cruinney son y chied cheayrt.
Ta **çhaghnoaylleeaght** ny h-eie lheead bentyn da fys er as ymmyd greie as keird, as cummaght ny fys as ymmydyn shen er jargaght ghooie ennagh dy reaghey as cormal rish y çhymbylaght echey. Foddee eh çheet er nheeghyn corporagh (myr sampleyr, jeshaghtyn ny greie), corysyn, as saaseyn. Ny keayrtyn, t'eh bentyn rish magher er lheh: myr sampleyr, *çhaghnoaylleeaght-fysseree*.

Ghow toshiaght çhaghnoaylleeaght deiney lesh ymmyd cooid najooragh: stiurey aile as ymmyd greieyn cloaie as fuyghagh. Eisht ghow ad toshiaght ceaghley cooid najooragh dys cummaghtyn ny smoo ymmydoil (myr sampleyr, jannoo yiarn jeh mianagh yiarn), as jannoo ymmyd jeh greieyn yl-cho-oltagh.

Ta çhaghnoaylleeaght ec ymmodee dooieyn, goaill stiagh far-gheiney, fannagyn, as dooarchooyn marrey.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *She bun ta'n art shoh.* Cur rish, *son foays y yannoo da Wikipedia.* |
# Dhimal

| Dhimal |
| --- |
| धिमाल |
|  |
| Dooghyssagh ayns | yn Injey, Nepaal |
| Ard | Bengal Sheear |
| Loayreyderyn dooghyssagh | 30 000 |
| Kynney çhengey | Sheenagh-Tibetagh
* Tibetagh-Burmagh
	+ Himalayagh
		- Tibetagh-Kanauri
			* Tibetagh
				+ Dhimal
					- **Dhimal**
 |
| Coadyn çhengey |
| ISO 639-2 | `-` |
| ISO 639-3 | `dhi` |
| ELP | Dhimal |

She çhengey Tibetagh-Burmagh ee **Dhimal**, ayns y phossan beg Dhimal. T'ee goll er loayrt ayns creeaght yn Injey as Nepaal. She çhengey ny sleih Dhimal ee. Ta'n Shalee Çhengaghyn Himalayagh gobbraghey urree.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn çheumooie

* Ethnologue report for language code:dhi (Baarle) (2009).
* Himalayan Languages Project : Dhimal (Baarle).

|  |  |
| --- | --- |
|  | *She bun ta'n art shoh.* Cur rish, *son foays y yannoo da Wikipedia.* |
# Çhengey (çhaghteraght)

Ta'n art shoh mychione coryssyn çhaghteraght eddyr deiney. Son y muskyl 'sy veeal, jeeagh er çhengey (ronsaghey-kirpey).
Çhengey
Ta **çhengey** ny tasht ceaghlagh jeh cowraghyn as ymmyd jeant jeu son çhaghteraght, chammah as ny reillyn as coryssyn ta reaghey yn aght t'ou laueaghey ad. Ta *çhengey* çheet er lheid y corys er lheh, myr sampleyr, Frangish ny Gaelg. Ayns y cheeal cadjin, t'ad cur *glare* er y phenomenon hene, dy ghra myr shen, jargaght deiney ymmyd jeh lheid y corys y yannoo. Cha nel scoillaryn goaill rish dy vel glare ec cretooryn erbee er lhimmey jeh deiney. Ta coryssyn çhaghteraght ec shiartanse dy chretooryn, agh cha nel ny troghyn cheddin ocsyn as ec glare deiney.

Ta sorçh ny ghaa dy hengey ayn:

* çhengey deiney - çhengey as ymmyd jeant jeh liorish deiney son çhaghteraght cadjin.
* çhengey formoil - tasht jeh focklyn ny cowraghyn. Cha nel feme erbee eck er keeal; she eie co-ordrailagh t'ayn. Ta ymmyd jeant jeu ayns resoon as sheanse co-earrooagh.
* far-hengey, ny çhengey troggit - çhengey as e grammeydys, fockle-hasht, sheeanchoryssaght as troghyn elley er ny reaghey liorish sleih er fa ennagh. Ta ymmyd jeant jeu son dy chooney çhaghteraght eddyr sleih; ayns skeealyn; as son prowaltyssyn er glare.

## Troghyn çhengaghyn

Ta çhengaghyn goaill stiagh:

* tasht jeh cowraghyn (focklyn) goit rish dy cadjin ec adsyn ta jannoo ymmyd j'ee.
* ny keealyn t'ec dagh fockle ny raa (semantaght).
* grammeydys, dy ghra myr shen, reillyn ta reaghey eddyr-obbraghey troggalagh ny cowraghyn shoh. Ta reillyn grammeydagh lhiggey da ymmydeyryn jannoo ymmyd jeh tasht çheorit jeh cowraghyn son dy chroo raaghyn erskyn towse ta biallagh da'n corys grammeydagh.
* reillyn ta reaghey obbraghey co-hecks er keeall y fockle (keealloaylleeaght)

Ta cowraghyn dagh çhengey skelimagh. Cha nel ad agh cowraghyn as sleih er goardail y keeal (ny keealyn) oc rish y cheilley. Cha nel feme erbee ayn dy vel keeal er lheh ec cowrey er lheh, ny cowrey er lheh ec keeall er lheh. Myr sampleyr, ta fockle *nada* ec Spaainish, as y keeal *veg* echey. Cha nel tro undinagh erbee ec yn sheean ta cur er Spaanisheyryn dy chiangley rish yn eie *veg*. Foddee oo cur sheeanyn erbee er yn eie (myr sampleyr, y fockle Gaelgagh *veg*), agh ta dy chooilley Spaainisheyderyn gynsaghey dy chur ry-cheilley y sheean shoh as yn eie shoh. Er y laue elley, da sleih as Sloveanish ny Serbish oc, ta keeal elley ec *nada*: "jerkallys".
# 15 Mee Houney

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Mee Houney**  | >> |
| Lh | Ma | Cr | Je | En | Sa | Do |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |  |
| 2026 |

## Feaillaghyn

## Taghyrtyn

## Ruggyryn

* 1738 – William Herschel, rollageyder Germaanagh (b. 1822)
* 1793 – Michel Chasles, maddaghteyr Frangagh (b. 1880)
* 1862 – Gerhart Hauptmann, dramadeyr Germaanagh (b. 1946)
* 1879 – Lewis Stone, aghteyr Americaanagh (b. 1953)
* 1967 – Gustavo Poyet, bluckaneyr Ooraguayagh
* 1972 – Jonny Lee Miller, aghteyr Sostynagh
* 1973 – Sydney Tamiia Poitier, aghteyr Americaanagh
* 1976 – Brandon DiCamillo, fer aitt Americaanagh
* 1976 – Virginie Ledoyen, aghteyr Frangagh
* 1977 – Sean Murray, aghteyr Americaanagh
* 1979 – Brett Lancaster, daawheeylleyder Austrailagh

## Baaseyn

* 1919 – Alfred Werner, kemmigagh Germaanagh (r.1866)
* 1984 – Marvin Gaye, arraneyder Americaanagh (r. 1939)
* 1998 – Gene Evans, aghteyr Americaanagh (r.1922)
# 4 Averil

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Averil** | >> |
| Lh | Ma | Cr | Je | En | Sa | Do |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 |  |
| 2026 |

## Feaillaghyn

## Taghyrtyn

## Ruggyryn

## Baaseyn
# Dubai

| Dubai دبي (ar) |
| --- |
| —  **Moir-valley**  — |
| Stashoon Birling DubaiStashoon Birling Dubai |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Brattagh** |  **Armys** |

 |
| DubaiSoiaghey Dubai ayns ny h-Emmiraidyn Arabagh Unnaneysit |
| Co-ordnaidyn: ﻿ / ﻿ |
| Çheer |  Ny h-Emmiraidyn Arabagh Unnaneysit |
| Emmiraid | Dubai |
| **Eaghtyr** |
|  - Yn clane | 1,610 km² (621.6 mi ker) |
| **Earroo yn phobble** |
|  - Yn clane | 3,944,751 |
| Cryss hraa | Traa Stundayrtit EAU (UTC+4) |
| Ynnyd-eggey | Ynnyd-eggey oikoil  |

She **Dubai** (Arabish: دبي *Dubayy*) yn ard-valley smoo rere earroo yn phobble ayns ny h-Emmiraidyn Arabagh Unnaneysit. Chammah's shen, t'eh ny phreeu-valley er Emmiraid Dubai, nane jeh ny h-emmiraidyn as y fer smoo rere pobble.

Va Dubai bunnit myr balley beg eeastee. Ansherbee, dirree eh myr cree traght ardjynagh 'sy 20oo eash leah as ec y 20oo eash yeianagh as y 21d eash leah, dirree eh dy tappee lesh focys er y turryssid as toailleeaght. T'eh 'sy nah ynnyd 'sy theihll rere earroo ny thieyn oast queig-rolteenagh ayn as ta'n troggalys s'yrjey 'sy theihll, Burj Khalifa, soit ayn.

T'eh soit er çheu hiar Lieh-innys yn Arabaght, er coose Ghiau Vooar ny Pershey, as t'eh ny chree arraghey dowanagh mooar da troailtee as da lught. Chur çheet stiagh voish yn ooill rish siyraghey lhiassee yn ard-valley.

Ta Dubai er ny ve ny ynnyd da'n traght ardjynagh as eddyr-ashoonagh voish y 20oo eash leah, as ta'n tarmaynys echey bunnit er çheet stiagh voish y traght, y turryssid, yn etlagh, y chooid thallooin, as shirveishyn argidoil. Chur jeeillaght ooill ny sloo na 1% rish LTS yn emmiraid ayns 2018. Ta earroo yn phobble er 3,944,751 (2025) ayn.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

 Ta çhaglym aaraaghyn ec Wikiquote bentyn rish: Dubai دبي.امارات (Er ny hashtey 2020-11-29 ec y Wayback Machine) – giat reiltys oikoil
* www.dm.gov.ae – Ynnyd-eggey Valjaght Dubai
# Washington, D.C.

| Washington, D.C. District of Colombia (*Slyst y Cholombey*) |
| --- |
| —  **Slyst chonastagh**  — |
| Veih'n vaare: Healy Hall ayns Ollooscoill Georgetown; Thie yn Ardwhaiyl ("US Capitol"); Lhiaght Cooinaghtyn Washington; Laaragh Shenndeeagh Ashoonagh Frederick Douglass; Lhiaght Cooinaghtyn da ny h-Americaanee Affrickagh 'sy Chaggey TheayaghVeih'n vaare: Healy Hall ayns Ollooscoill Georgetown; Thie yn Ardwhaiyl ("US Capitol"); Lhiaght Cooinaghtyn Washington; Laaragh Shenndeeagh Ashoonagh Frederick Douglass; Lhiaght Cooinaghtyn da ny h-Americaanee Affrickagh 'sy Chaggey Theayagh |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Brattagh** |  **Seal** |

 |
| Soiaghey Washington, D.C. eddyr ny steatyn Maryland as y VirjeeneySoiaghey Washington, D.C. eddyr ny steatyn Maryland as y Virjeeney |
| Washington, D.C.Soiaghey Washington, D.C. ayns ny Steatyn Unnaneyssit |
| Co-ordnaidyn: ﻿ / ﻿ |
| Çheer |  Ny Steatyn Unnaneysit |
| Slyst chonastagh | Slyst y Cholombey |
| **Bunneeaght** |
|  - 16 J. Souree, 1790 | Lowit |
|  - 1801 | Reaghit |
|  - 1871 | Niartit |
|  - 1973 | Hene-reiltys çharmaanit |
| **Reiltys** |
|  - Meoir | Vincent C. Gray (D)  |
| **Eaghtyr** |
|  - Slyst chonastagh | 68.3 mi ker (177.0 km2) |
|  - Thalloo | 61.4 mi ker (159.0 km2) |
|  - Ushtey | 6.9 mi ker (18.0 km2)  |
| **Yrjid**  | 0–409 tr (0–125 m) |
| **Earroo yn phobble** (Ooley 2012) |
|  - Slyst chonastagh | 632,323 |
|  **- Glooaght** | 10,298/mi ker (3,977/km²) |
|  **- Moirvaljagh** | 5,703,948 |
| Cryss hraa | EST (UTC-5) |
|  - Sourey (TTSL) | EDT (UTC-4) |
| Coad ZIP | 20001-20098, 20201-20599 |
| Coad(yn) çhellvane | +1-202 |
| Ynnyd-eggey | www.dc.gov |

She **Washington, D.C.**, ny **Slyst y Cholombey** (Baarle: *District of Columbia*) preeu-valley ny Steatyn Unnaneysit. Va'n ard-valley bunnit er 16 Jerrey Souree 1790. Ta'n ard-valley soit er çheu hwoaie yn awin Potomac as t'eh çhemmit liorish y Virjeeney 'sy neear yiass as liorish Maryland er dagh çheu elley. Ta 601,723 cummaltee 'sy valley agh ta 5.5 millioonyn ayns Ard Moirvaljagh Washington, y hoghtoo ard moirvaljagh 'sy çheer.

Ta tree banglaneyn jeh ard-whaiyl chonastagh ny Steatyn Unnaneysit soit 'sy valley, chammah as ram lhiaghtyn cooinaghtyn as thieyn tashtee. Ta 172 hie çhaghteraght chammah as kione-cherroo Vanc ny Cruinney soit ayn myrgeddin.

## Kianglaghyn magh

* Ynnyd-eggey oikoil
# Shicklaage

She studeyrys er obbraghey cadjin yn inçhyn as ymmyrkey deiney ee **shicklaage**. T'eh cur geill da phenomena lheid as tastid, enney, cadley, persoonid, irree as eddyr-obbraghey deiney. T'eh goll er cur mastey oaylleeaghtyn sheshoil ny keayrtyn, as mastey studeyrys-sheelnaue ny keayrtyn elley.

Ta ymmyd jeant jeh shicklaage ayns edjaghys, lheeys (lheeys aigney as shicklaage-lhee er lheh), kimm-oaylleeaght, dellal as fir elley. Ta'n oaylleeaght bentyn rish obbyr bea-oaylleeagh as kemmigagh, çhengoaylleeaght as sheshoaylleeaght, chammah's magheryn neu-oaylleeagh lheid as fallsoonys.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *She bun ta'n art shoh.* Cur rish, *son foays y yannoo da Wikipedia.* |