Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aliuuka

Aliuuka cha wajira
Süchikuu aliuuka
**Ali** (alijunaiki: *tarde*) shia tü süyaawaseka tü ka'ikaa wanaa sümaa o'unuin nuwarala ka'i süpülapünaa nüntüin chi kashikai

Numottapena chi kaikái epiyujaasü makat ayawatünoulü sünaije acochirawaa tü murut, óta wuchiirüwa.

## Aliuuka sümüin wayuu

Na wayuukana akotchajiraashi nepialu süpülapünaa nu'unuin nuwarala chi ka'i jo müsia suulia ma'wain naya sa'aka piyuushi müleka nnojorülee kashikai. Wanaa sümaa sükojojoon piyuushika, na wayuukana a'lakaajashi neküin jo eesü süpüla nasüin ne'e uujolu süpüla neisalain süpüla atunkaa.

Aliuukapüna arüleejünüsü na mürütkana sulu'umüin nakulaatshe suulia machikin naya sainküinpünaa mmakalü, jo, eeshi wayuu eekai na'liichajüin namünüin makatka pa'a, anneerü jo ka'ula shiale eein.

Na wayuukana namaiwa eisalaashi yaaulerü süchiki nu'unuin nuwarala chi ka'ikai süka jamüin atamaainjana naya eeiwa aika.

## Aapajaa kuwenta aipa'awai

Wane wayuu numaiwa akuwentajapü'üshi süchikuu kasa sümüin nuchonyuu, nüsiipünuu jo müsia sümüin nüikeyuu müleka eera nüma'ana, sünain tia aapajaaka kache'eshii na tepichikana sutuma anashaatain tü nüküjaka achiki chi wayuukai. Na jutkatüshiikana asitnushii uujolu, ookotuushi jo jero'o, mapa natunkeepa, o'unushin naya sünain noula.

## Shi'ipajee sukuwa'ipa
# Kashi

Kashi
**Kashi** (alijunaiki: *luna*; ayaawase: ) Nia chii kashikai e'ewaikai aipa'awai, chii kashikai süleeyatüin tü mmakat juya'awai. Aipa'awai, süle'ejirüin süwaralaka ka'i, sütuma tia kawaralasü. Maima sukuwaippa natüma wayuukanairua je siia na kusinakanairua so'u mmakat, kojütsü natümairua.

luna
Tü sülaktainka süülia eküatoorü shiia 3474 km, nia chii jaraikai kashii mioüka ma'i sünain a'yatawaajiraaya ka'i. Süchiikeje kai'kai, nia chi eekai ja'yain ma'i so'u sirümaka.

chi kashika nia ne'e chi waneeshiakai shüliwala leeyatakai sa'atalu'upünaa tü mmakaa 385 mil kiloometüro pejepünaa sünain tia.

Shia tü ja'raittuaka shüliwala mülo'ushaanain sulu'u tü sistema solar münakat. Sükalia sünain süle'eyalüin mmanakaa 28 ka'i.

kashi Ulerii
# Sistema Solar

Shia eree pachiruachein naa planeetakana , ereJo pasanain chi kaikei. Leeyata müsia tü planeetakana sirumatülü naatou'puna chi kaikei.

Sajuin tüalijüna atijüsükalirua( Nasa ) naa ekirajakana süpüla natüjain saü süküwaipa chayaa sirumatü, ere leyain tü mma kaluka waya, akümajasü sünainje wane siruma sainjuin kasü, estta müssia wane putchiyasan müsü: eree chi kaikei süma tü planeetaka , akumajasü sünainje wane kasa müloü alatüsü naatoupüna chii kaikei, süjütaka süchiki wane korienta sainjüin kasü, wattalü nulia, sajaraitapünaka tü planetakalirua .

Sünain tü sistema solatka, Eshi chií kaikei, otta süma tü planetakalirua , leyatuin nüütpüna.

Chi kaikei nia chi shiliwala pasanainkei sünainje ere jutkatuin tü planetakalirua.

Nü'utpüna chi kaikei esü mekiisalü planeeta chaya sirumatülü.esü mekísàa tu leyataka chayaa sirumata planetaka sumaka alijunaka músia tura shiliwala tu wamaka