Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# લાહોર

લાહોર શહેરનો એક નજારો
**લાહોર** (પંજાબી ભાષા: لہور, ઉર્દૂ ભાષા: لاہور) પાકિસ્તાન દેશમાં આવેલું બીજું સૌથી મોટું શહેર છે (કરાચી પછી). પાકિસ્તાન-ભારતની સીમા નજીકનું આ શહેર પંજાબનું મુખ્ય મથક છે. લાહોર ઐતિહાસિક પંજાબ ક્ષેત્રનું અહમ સંસ્કૃતિક કેંદ્ર છે અને આ દુનિયામાં સૌથી મોટું પંજાબી શહેર છે. લાહોર પર હિંદુ શાહીઓ, ગઝનાવીઓ, ઘુરિદો અને દિલ્હી સલ્તનતનું શાસન રહ્યું હતું. મુઘલ સામ્રાજ્યની હકૂમત દરમ્યાન લાહોર પોતાના ચરમ પર હતું જ્યારે લાહોર પાંચ સાલ સુધી મુઘલ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતી. બાદમાં આ રણજીતસિંહના શીખ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતી.

લાહોર પાકિસ્તાનના સૌથી ઉદાર અને સર્વદેશી શહેરોમાંનું એક છે. પાકિસ્તાન દેશની સંસ્કૃતિ પર તેની ઘણી અસર દેખાય છે. લાહોર પાકિસ્તાનનું પ્રકાશન ઉદ્યોગ અને સાહિત્યિક દ્રશ્યનું કેન્દ્ર છે, આની સાથે આ પાકિસ્તાનનું તાલીમી કેન્દ્ર પણ છે.

## ઇતિહાસ

દંતકથાઓ મુજબ એવું માનવામાં આવે છે કે લાહોર શહેરની સ્થાપના શ્રી રામના પુત્ર લવ એ કરી હતી. લાહોરનો કિલ્લોમાં લવનું એક નાનું મંદિર આવેલું છે.

## સંદર્ભો

## બાહ્ય કડીઓ

* લાહોર શહેરની સરકારની વેબસાઇટ (અંગ્રેજી માં) સંગ્રહિત ૨૦૦૮-૧૨-૧૯ ના રોજ વેબેક મશિન
* લાહોર at the Open Directory Project
* લાહોરનાં જોવાલાયક સ્થળો સંગ્રહિત ૨૦૧૬-૦૩-૦૩ ના રોજ વેબેક મશિન
* લાહોરનો ઇતિહાસ અને અન્ય માહિતી સંગ્રહિત ૨૦૧૨-૧૦-૩૧ ના રોજ વેબેક મશિન
* લાહોર ટપાલ ખાતા માહિતી સંગ્રહિત ૨૦૧૧-૦૭-૨૪ ના રોજ વેબેક મશિન
# શ્રમણ

ભારતમાંથી ઉદ્ભવેલી અન્ય અનેક વિચારસરણીઓ સહિત જૈન અને બૌદ્ધ માર્ગ એવા છે જેને શ્રમણ પરંપરાના માનવામાં આવે છે
દિગંબર જૈન સાધુ
શ્વેતાંબર જૈન સાધુ
**શ્રમણ** એટલે કે "જે કામ કરે છે, મજૂરી કરે છે, અથવા પોતાને (કેટલાક ઉચ્ચ અથવા ધાર્મિક હેતુ માટે) ઉપયોગ કરે છે" અથવા "શોધક, જે તીવ્રતા થી ક્રિયા કરે છે, સન્યાસી છે". શરૂઆતમાં આ શબ્દ વૈદિક સાહિત્યમાં મુખ્યત્વે ઉપનામ તરીકે ઋષિઓ કે જે ધાર્મિક પ્રવૃત્તિ સાથે સંકળાયેલ હતા તેમને માટે વાપરવામાં આવ્યો હતો. આ ગ્રંથોમાંનો શબ્દ બિન વૈદિક અર્થઘટનને વ્યક્ત કરતો નથી જે રીતે કે તે વૈદિક બૌદ્ધ અને જૈન શાસ્ત્રીય લખાણોમાં કરે છે.

તેના પછીનાં અર્થપૂર્ણ વિકાસ દરમિયાન, આ શબ્દનો અર્થ વૈદિક ધર્મથી અલગ હોવા છતાં પણ અસંખ્ય બિન-બ્રાહ્મણિક સંપ્રદાયિક ગતિવિધિઓનો ઉલ્લેખ થયો. આ પરંપરામાં જૈન ધર્મ, બૌદ્ધ ધર્મ, અને અન્ય લોકો જેવા કે આજીવિક, ચાર્વાકનો પણ સમાવેશ થાય છે .

શ્રમણ આધ્યાત્મિક પરંપરાઓ માં વિવિધતાપૂર્ણ માન્યતાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં આત્માનો સ્વીકાર કે અસ્વીકાર, કર્મનો સ્વીકાર કે અસ્વીકાર, કૌટુંબિક જીવનમાં ભારે વિશ્વાસથી લઈને જાહેરમાં દિગંબર ફરવાનો, સખ્ત અહિંસા થી લઈને શાકાહાર અને માંસાહારનો પણ સમાવેશ થાય છે.

## વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર અને મૂળ

*શ્રમણ*શબ્દનો સૌથી પહેલો ઉપયોગ, એક સંવેદનાત્મક અર્થમાં, બ્રહ્ધરનારાયક ઉપનિષદની 4.3.22 ની કલમમાં થયો છે, કે જે 8 મી શતાબ્દી માં લખાયેલ છે.

## તત્ત્વજ્ઞાન

### જૈન તત્ત્વજ્ઞાન

*વાંચો:- જૈન ધર્મ*

જૈન ધર્મ તેના તત્ત્વજ્ઞાનને ચોવીસ તીર્થંકરોના ઉપદેશો અને જીવનમાંથી પ્રાપ્ત કરે છે, જેમનામાંથી મહાવીર અંતિમ હતા. આચાર્ય ઉમાસ્વાતિ , કુંદકુંદ, હરિભદ્ર અને અન્ય લોકોએ તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં જૈન તત્ત્વજ્ઞાનનો વિકાસ અને પુનર્ગઠન કર્યો. જૈન તત્ત્વજ્ઞાનની વિશિષ્ટતાઓ માં આત્મા અને દ્રવ્યનું સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ, કર્મના પ્રભુત્વ, સર્જનાત્મક અને સર્વશક્તિમાન ભગવાનનો ઇનકાર, શાશ્વત અને અવિશ્વસનીય બ્રહ્માંડમાં વિશ્વાસ, અહિંસા પરનો ભાર, અનેકાંતવાદ પર ભાર અને આત્માની મુક્તિ પર આધારિત નૈતિકતા અને નીતિશાસ્ત્ર નો સમાવેશ થાય છે. જૈન તત્ત્વજ્ઞાન માં અનેકાંતવાદ અને સ્યાદ્વાદ મુખ્ય છે, જેમાં સત્ય અથવા વાસ્તવિકતા અલગ દ્રષ્ટિકોણથી અલગ જોવામાં આવે છે. પ્રાચીન ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન માં, ખાસ કરીને સાપેક્ષતા અને નાસ્તિકતા માં જૈન તત્ત્વજ્ઞાન નું ખાસ યોગદાન રહેલું છે.

### બૌદ્ધ તત્ત્વજ્ઞાન

બુદ્ધે પ્રારંભમાં ગંભીર તીવ્રતા ઉપજાવી હતી, અને પોતાના લગભગ મૃત્યુ સુધી ઉપવાસ કર્યો હતો. જો કે, તે પછીથી અત્યંત કઠોરતા અને આત્મનિર્ભરતાને બિનજરૂરી માનવામાં આવતું હતું અને સુખવાદ અને આત્મનિર્ભરતા વચ્ચેના "મધ્ય માર્ગ" ની ભલામણ થઈ.

આર્યસત્યની સંકલ્પના એ બુદ્ધના તત્ત્વજ્ઞાનનો પાયો છે. તે નીચે મુજબ છે:-

1. દુઃખ:- સંસારમાં દુઃખ છે.
2. સમુદય:- દુઃખનું કારણ છે.
3. નિરોધ:- દુઃખનું નિરાકરણ છે.
4. માર્ગ:- દુઃખ નિવારવા માટે આષ્ટાંગિક માર્ગ છે.

### આજીવિક

5 મી શતાબ્દી પૂર્વમાં આજીવિક સંપ્રદાયની સ્થાપના મ્કખવી ગોશાલ દ્વારા થઇ હતી, તેની મુખ્ય સ્પર્ધા જૈન અને બૌદ્ધ સંપ્રદાય સાથે હતી. તેમનો સુવર્ણકાળ પહેલી શતાબ્દી પૂર્વમાં હતો અને ધીરે ધીરે તે ઉત્તર ભારતમાંથી લુપ્ત થતો ગયો, પરંતુ દક્ષિણ ભારતમાં તેનું પ્રમાણ ૧૪મી સદી સુધી જોવા મળે છે.

આજીવિક લોકો નિયતિના સિદ્ધાંતમાં માને છે, એટલે કે બધું જ પૂર્વનિર્ધારિત હતું, છે ને થશે, તેના વિષે કશું જ થઈ શકે નહીં. તેઓ નાસ્તિક હતા, તેમણે વેદ ને અને કર્મના સિદ્ધાંતને નકાર્યા હતા.

## સંદર્ભ
# ભારત સરકાર

ભારત સરકાર
*Bhārat Sarkār*| ભારતની રાજમુદ્રા |
| ભારતનો રાષ્ટ્રધ્વજ |
| સ્થાપના | ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ |
| દેશ | ભારતીય પ્રજાસત્તાક |
| વેબસાઇટ | india.gov.in |
| બેઠક | રાષ્ટ્રપતિ ભવન (ભારતના રાષ્ટ્રપતિનું સત્તાવાર નિવાસસ્થાન) |
| માળખું |
| માળખું | ભારતની સંસદ |
| ઉપલું ગૃહ | રાજ્ય સભા |
| નેતા | રાજ્યસભાના સભાપતિ |
| નીચલું ગૃહ | લોક સભા |
| નેતા | લોકસભાના અધ્યક્ષ (સ્પીકર) |
| બેઠક સ્થળ | સંસદ ભવન |
| કારોબારી |
| દેશના વડા | ભારતના રાષ્ટ્રપતિ (દ્રૌપદી મુર્મૂ) |
| સરકારના વડા | વડાપ્રધાન ‍(નરેન્દ્ર મોદી) |
| મુખ્ય અંગ | મંત્રીમંડળ(અંગ્રેજી: કેબિનેટ) |
| નાગરિક સેવાઓના વડા | કેબિનેટ સેક્રેટરી |
| બેઠક સ્થળ | સચિવાલય ભવન, નવી દિલ્હી |
| પ્રધાનમંડળ | ૭૨ |
| જવાબદાર | લોક સભા |
| ન્યાયતંત્ર |
| સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય | ભારતનું સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય |
| મુખ્ય ન્યાયાધીશ | ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ |

**ભારત સરકાર**, કે જે અધિકૃત રીતે **સંઘીય સરકાર** તથા સામાન્ય રીતે **કેન્દ્રીય સરકાર** કે **કેન્દ્ર સરકાર** એવા નામથી ઓળખાય છે, તે ૨૮ રાજ્યો તથા ૮ કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોના સંઘીય એકમ કે જે સંયુક્ત રૂપે ભારતીય ગણરાજ્ય કહેવાય છે, તેનું નિયંત્રક સત્તામંડળ છે. ભારતીય બંધારણ દ્વારા સ્થાપિત ભારત સરકાર નવી દિલ્હી, દિલ્હી ખાતેથી કાર્ય કરે છે.

ભારત દેશના નાગરિકો સાથે સંબંધિત મૂળભૂત, દીવાની અને ફોજદારી કાનૂન જેવી નાગરિક પ્રક્રિયા સંહિતા, ભારતીય દંડ સંહિતા, અપરાધ પ્રક્રિયા સંહિતા વગેરે મુખ્યત્વે સંસદ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. સંઘ અને દરેક રાજ્ય સરકાર ત્રણ અંગો: કારોબારી, ધારાસભા અને ન્યાયતંત્ર અંતર્ગત કામ કરતી હોય છે. સંઘીય અને રાજ્ય સરકારો પર લાગુ કાનૂની પ્રણાલી મુખ્યત્વે બ્રિટિશ સામાન્ય અને વૈધાનિક કાનૂન પર આધારિત છે. ભારત સરકાર કેટલાક અપવાદો સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયની ન્યાય અધિકારિતાનો સ્વીકાર કરે છે. સ્થાનિક સ્તર પર પંચાયતી રાજ પ્રણાલી દ્વારા શાસનનું વિકેન્દ્રીકરણ કરવામાં આવેલું છે.

ભારતનું બંધારણ ભારત દેશને એક સાર્વભૌમિક, સમાજવાદી ગણરાજ્ય તરીકેની ઓળખ આપે છે. ભારત એક લોકતાંત્રિક ગણરાજ્ય છે, જેની દ્વિગૃહી સંસદ વેસ્ટમિન્સ્ટર શૈલીની સંસદીય પ્રણાલી દ્વારા સંચાલિત છે.

## સરકારના મુખ્ય અંગો

* ધારાસભા: સંસદ ભવન
* કારોબારી: રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ (મધ્યમાં), ઉપરાષ્ટ્રપતિ સી. પી. રાધાકૃષ્ણન (ડાબે) અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી
* ન્યાયતંત્ર: સર્વોચ્ચ અદાલત

ભારતીય શાસન વ્યવસ્થામાં સત્તાનું વિભાજન ત્રણ મુખ્ય અંગોમાં કરવામાં આવ્યું છે:

1. ધારાસભા (Legislature): ભારતની સંસદ દ્વિગૃહી છે, જેમાં ઉપલું ગૃહ 'રાજ્ય સભા' અને નીચલું ગૃહ 'લોક સભા' છે. રાજ્ય સભામાં ૨૫૦ સદસ્યો હોય છે, જ્યારે લોક સભામાં ૫૪૩ સદસ્યો હોય છે. કાયદા ઘડવાનું અને તેમાં સુધારા કરવાનું કાર્ય ધારાસભા કરે છે.
2. કારોબારી (Executive): કારોબારીમાં રાષ્ટ્રપતિ, વડાપ્રધાન અને મંત્રીમંડળનો સમાવેશ થાય છે. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દેશના બંધારણીય વડા છે, પરંતુ વાસ્તવિક સત્તા વડાપ્રધાન અને તેમના મંત્રીમંડળ પાસે હોય છે. રાષ્ટ્રપતિની ભૂમિકા મુખ્યત્વે ઔપચારિક હોય છે, અને તેઓ વડાપ્રધાનની સલાહ અનુસાર કાર્ય કરે છે. વહીવટી તંત્રનું સંચાલન અને કાયદાઓનો અમલ કરાવવાની જવાબદારી કારોબારીની છે.
3. ન્યાયતંત્ર (Judiciary): ભારતનું ન્યાયતંત્ર સ્વતંત્ર અને એકીકૃત છે. સર્વોચ્ચ અદાલત (સુપ્રીમ કોર્ટ) દેશની સૌથી મોટી અદાલત છે. તે બંધારણના રક્ષક તરીકે કાર્ય કરે છે અને કેન્દ્ર તથા રાજ્યો વચ્ચેના વિવાદોનો ઉકેલ લાવે છે. આ ઉપરાંત રાજ્યોમાં વડી અદાલતો (હાઈ કોર્ટ) અને જિલ્લા સ્તરે જિલ્લા અદાલતો કાર્યરત છે.

## સંદર્ભ
# બીએસઈ સેન્સેક્સ

**બીએસઈ સેન્સેક્સ** અથવા **મુંબઈ સ્ટોક એક્સચેન્જ સેન્સીટીવ ઇન્ડેક્સ** એ મુંબઈ શેરબજાર ખાતે થતી શેરોની લે-વેચ પર આધારીત એક આંક છે, જેનો આધાર પહેલી જાન્યુઆરી, ૧૯૮૬ના રોજ નોંધવામાં આવેલી ૩૦ (ત્રીસ) કંપનીઓના શેરોની લેવડદેવડની કિંમત પર રહે છે. આ સેન્સેક્સ ભારતીય શેરબજારનાં તમામ સ્થાનિક એક્સચેન્જોમાં થતી લેવડદેવડ માટે શ્વાસના ધબકારા સમાન ગણાય છે. It consists of the 30 largest and most actively traded stocks, representative of various sectors, on the Bombay Stock Exchange. These companies account for around fifty per cent of the market capitalization of the BSE. The base value of the sensex is *100* on April 1, 1979, and the base year of BSE-SENSEX is *1978-79*.

At a regular intervals, the Bombay Stock Exchange (BSE) authorities review and modify its composition to make sure it reflects current market conditions. The index is calculated based on a free-float capitalization method; a variation of the market cap method. Instead of using a company's outstanding shares it uses its float, or shares that are readily available for trading. The free-float method, therefore, does not include restricted stocks, such as those held by promoters, government and strategic investors..

## સંદર્ભો
# ફોસ્ફરસ

ફોસ્ફરસ એ એક રાસાયણીક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **P** અને અણુ ક્રમાંક **૧૫** છે. આ એક નયટ્રોજન સમૂહનો આ એક અધાતુ તત્વ છે તે પરિવર્તી બંધનાંક ધરાવે છે. પ્રાયઃ ફોસ્ફરસ તેની ખનિજમાં અજૈવિક સ્ત્રોતમાં ઓક્સિડાઈઝ્ડ સ્વરૂપે ફોસ્ફેટ ખડકોના સ્વરૂપે મળી આવે છે. ગંધક તત્વ તેન બે મુખ્ય સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે સફેદ કે પીળો ફોસ્ફરસ અને લાલ ફોસ્ફરસ. પરંતુ રાસાય્ણિક દ્રષ્ટીએ અત્યંત ક્રિયાશીલ હોવાને કારણે તે તેના શુદ્ધ સ્વરૂપે મળતો નથી.

પીળો ફોસ્ફરસ સૌ પ્રથમ ૧૬૬૯માં છૂટો પાડવામાં આવ્યો. આ ફોસ્ફરસ ઓક્સિ જનની હાજરીમાં ચળકે છે આને સ્ફૂરદીપ્તિ કે ફોસ્ફોરેસન્સ કહે છે. આ ઉપરથી આ તત્વને ગ્રીક દંતકથાના પાત્ર હેસ્પેરસનું નામ પ્રભાતનો તારો - શુક્ર (વિનસ) કે પ્રાકાશધરક એવું આપવામાં આવ્યું. જોકે ફોસ્ફોરેસન્સ નો અર્થ તો પ્રકાશ પછી ચળકવું એવો થાય છે. ફોસ્ફરસનો આ ગુણ ધર્મ માત્ર પીળા ફોસ્ફરસમાં જ જોવા મળે છે અને લાલમાં નહી>

મોટાભાગના ફોસ્ફરસ સંયોજનોનો ઉપયોગ ખાતર તરીકે થાય છે. તે સિવાય ફોસ્ફરસના અન્ય મહત્વના ઉપયોગ છે : ડીટરજંટમાં ઓર્ગેનોફોસ્ફરસનો ઉપયોગ, કીટક નાશકમાં, ચેતાતંત્રની દવાઓમાં, માચિસ બનાવવામાં.

જીવન માટે ફોસ્ફરસ અત્યાવશ્યક છે. તે ફોસ્ફેટ્આ સ્વરૂપે ડી એન એ, આર એન એ અને એડિનોસિન ટ્રાય ફોસ્ફેટ અને કોષપટલ બનાવતા ફોસ્ફોલીપીડમાં હાજર હોય છે.ફોસ્ફરસ અને જીવન વચ્ચેનો અસંબંધ સ્થાપિત કરતો પ્રયોગ સ્વરૂપે માનવ મૂત્રમાંથી ફોસ્ફરસ સૌથી પ્રથમ છૂટું પડાયું હતું અને માનવ હાડકા પ્રાચીન કાળમાં ફોસ્ફેટનો મુખ્ય સ્ત્રોત હતાં. ફોસ્ફેટ ખનિજ એક રીતે જીવાશ્મિ જ હોય છે. અમુક જળીય કાર્ય પ્રણાલીઓના મર્યાદિત વિકાસનું કારણ ફોસ્ફેટની ઓછપ હોય છે. આજે ફોસ્ફરસ નો સૌથી મોપ્ટો વાણિજ્યીક ઉપયોગ રાસાયણિક ખાતરની નિર્મિતી છે. આવા ખાતર જમીનમાં વનસ્પતિ દ્વારા શોષાયેલા ફોસ્ફરસની આપૂર્તિ કરે છે.

## સંદર્ભો

﻿
# વોલ્ગા નદી

|  |
| --- |
| વોલ્ગા નદી (*Волга*) |
|  રશિયાના ઉલ્યાનોવસ્ક ખાતે વોલ્ગા નદી  |
| દેશ | રશિયા |
|  |
| **ઉપનદીઓ** |
|  - ડાબે | કામા નદી |
|  - જમણે | ઓકા નદી |
| શહેરો | અસ્ટ્રાખન, વોલ્ગોગ્રાડ, સારાતોવ, સમારા (રશિયા), ઉલ્યાનોવસ્ક, કઝાન, નિઝની નોવગોરોડ, યારોસ્લાવ્લ, ત્વેર |
|  |
|  |
| સ્ત્રોત |  |
|  - સ્થાન | વલ્ડાઈ પહાડી, ત્વેર ઓબ્લાસ્ટ |
|  - ઉંચાઇ | ૨૨૮ m (**સમીકરણ ક્ષતિ: અજ્ઞાત વિરામચિહ્ન "" નો ઉપયોગ.** ft) |
|  - અક્ષાંસ-રેખાંશ |  |
| મુખ | કાસ્પિયન સમુદ્ર |
|  - ઉંચાઇ | −૨૮ m (**સમીકરણ ક્ષતિ: અજ્ઞાત વિરામચિહ્ન "" નો ઉપયોગ.** ft) |
|  - અક્ષાંસ-રેખાંશ |  |
|  |
| લંબાઈ | ૩,૫૩૦ km (**સમીકરણ ક્ષતિ: અજ્ઞાત વિરામચિહ્ન "" નો ઉપયોગ.** mi) |
| Basin | ૧૩,૮૦,૦૦૦ km2 (૫,૩૨,૮૨૧ sq mi) |
| Discharge | for અસ્ટ્રાખન |
|  - સરેરાશ | ૮,૦૬૦ m3/s (૨,૮૪,૬૩૬ cu ft/s) |
|  |
| [[Image:| 256px|alt=|]] |

**વોલ્ગા નદી** (અંગ્રેજી: Volga) યુરોપમાં વહેતી એક નદી છે. તે કેસ્પિયન સમુદ્રમાં મળી જાય છે.

વોલ્ગા નદી યુરોપ અને યુરોપિયન રશિયા ખાતેની સૌથી લાંબી નદી અને રશિયાનો મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ છે. વલ્ડાઇ પહાડી પર ૬૬૫ ફૂટ ઊંચાઈ પર આવેલ સ્ત્રોતથી બહાર નીકળે છે અને આ નદી ૧૩૦૦ માઇલ લાંબા વળાંકમય માર્ગ પરથી પસાર થઈ કેસ્પિયન સમુદ્રમાં મળી જાય છે અને તેનો મુખ-પ્રદેશ (ડેલ્ટા) લગભગ ૭૦ માઇલ પહોળો છે અને તેમાં આશરે ૨૦૦ જેટલા નિકાસ માર્ગ છે અને ડેલ્ટા સમુદ્ર સપાટીથી ૮૬ ફૂટ નિચાઈ પર આવેલ છે. વલ્ડાઇ પહાડી પરથી ઉતરાણ પછી નદી નાના નાના તળાવોની શૃંખલાઓને પોતાનામાં મેળવે છે. અકા (Oka), કામા (Kama) અને ઉંઝા મુખ્ય ઉપનદીઓ છે, વધારામાં તેની અનેક નાની ઉપનદીઓ છે. વોલ્ગા અને તેની ઉપનદીઓ દ્વારા ૫૬૩૦૦૦ ચોરસ માઇલ જેટલો સ્ત્રાવ-વિસ્તારનો જળનિકાસ થાય છે અને તેની કુલ લંબાઈ ૨૦૦૦૦ માઇલ જેટલી થાય છે. વોલ્ગાની મોટા ભાગની લંબાઈ વર્ષના ત્રણ મહિના માટે ઠડીમાં જામી જવાને લીધે સ્થિર થઈ જાય છે, જેના પર આ દિવસોમાં સ્લેજ દ્વારા માલવહન કરવામાં આવે છે. નદી નહેર દ્વારા બાલ્ટિક સમુદ્ર, આર્કટિક મહાસાગર અને મોસ્કો સાથે જોડાયેલ છે. નદીનો ખીણપ્રદેશ ઘઉં ઉત્પાદન અને ઈમારતી લાકડાના ઉદ્યોગનો મહત્વપૂર્ણ વિસ્તાર છે. આ નદીના કિનારા પર સ્થિત મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે : સ્ટાલિનગ્રેડ, ગોર્કી, સરાટફ અને એસ્ટ્રાકૈન. વોલ્ગા નદીના ડેલ્ટા અને તેની નજીકના કેસ્પિયન સમુદ્રનું જળ વિશ્વ વિખ્યાત માછીમારી વિસ્તારો પૈકીનો એક છે. વસંત ઋતુમાં વોલ્ગા નદીમાં એટલું ભીષણ પૂર આવે છે કે કેસ્પિયન સમુદ્રનું જળ સ્તર વધી જાય છે. ઋતુ અને સ્થાન અનુસાર આ નદીની ઊંડાઈમાં પરિવર્તન થતું રહે છે.

## સંદર્ભો

## બાહ્ય કડીઓ

* વોલ્ગા નદીના મુખત્રિકોણ પ્રદેશનું ઉપગ્રહ-ચિત્ર
* વોલ્ગા નદીના કિનારાની તસવીરો સંગ્રહિત ૨૦૧૧-૦૭-૦૭ ના રોજ વેબેક મશિન
* ઓપન સ્ટ્રીટ મેપ પર વોલ્ગા નદી
* વોલ્ગા નદીના સ્ત્રોત વિષયક વિડીયો
# ચિત્તો

| **ચિત્તો** |
| --- |
| ચિત્તો |
| સ્થાનિક નામ | ચિત્તો,ચિત્તા,શિકારી દિપડો |
| અંગ્રેજી નામ | Cheetah |
| વૈજ્ઞાનિક નામ | Acinonyx jubatus |
| આયુષ્ય | ૧૨ વર્ષ |
| લંબાઇ | ૧૯૦ થી ૨૦૦ સેમી. |
| ઉંચાઇ | ૭૦ થી ૭૫ સેમી. |
| વજન | ૨૫ થી ૬૦ કિગ્રા. |
| ગર્ભકાળ | ૯૧ થી ૯૫ દિવસ,૨ થી ૪ બચ્ચા |
| પુખ્તતા | ૨૦ થી ૨૩ માસ |
| દેખાવ | દિપડા જેવો પણ દિપડા કરતા લાંબા,પાતળા અને મજબુત પગ.નાનું ગોળાકાર માથું,આછા સોનેરી રંગનાં શરીર પર કાળા રંગનાં ટપકાં.મોઢાં ઉપર નાકની બન્ને બાજુ કાળા રંગની પટ્ટી. |
| ખોરાક | તૃણાહારી પ્રાણીઓ,પક્ષીઓ વગેરે. |
| વ્યાપ | એક સમયે ગુજરાત સહીત સમગ્ર ભારતમાં જોવા મળતા,હાલમાં આ પ્રાણી ભારતમાંથી લુપ્ત થઇ ગયેલ છે. |
| રહેણાંક | ઓછી ઉંચાઇ વાળી ટેકરીઓમાં,આછા ઘાસવાળા,આછી ઝાડીવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળતા હતા.ઘાટા વનવાળા વિસ્તારોમાં નહીં. |
| **નોંધ**આ માહિતી 'વન વિભાગ ગુજરાત' દ્વારા પ્રકાશીત "ગુજરાતના સસ્તન વન્ય પ્રાણીઓ" પુસ્તક,પાના ક્રમાંક-૫ ના આધારે અપાયેલ છે. |

ચિત્તો
**ચિત્તો**, બિલાડી કુળનું અનોખું પ્રાણી છે,જે ધરતી પરનું સૌથી વધુ ઝડપ ધરાવતું પ્રાણી છે. ચિત્તાની ઝડપ ૧૧૨ થી ૧૨૦ કિમી/કલાક હોય છે.
આ ઝડપે તે લગભગ ૪૬૦ મીટર (૧૫૦૦ ફીટ) જેટલું અંતર કાપી શકે છે.તે ફક્ત ૩ સેકન્ડમાં ૦ થી ૧૧૦ કિમી/કલાકનો વેગ પકડી શકે છે,જે વિશ્વની કોઇપણ સુપરકાર કરતાં વધુ છે. ચિત્તો શબ્દ મુળ સંસ્કૃત શબ્દ "ચિત્રક્યઃ" (રંગબેરંગી શરીર) પરથી આવેલ છે..

આ પ્રાણી ભારતમાંથી લુપ્ત થઇ ગયેલ છે. જો કે સક્કરબાગ પ્રાણી સંગ્રહાલય,જુનાગઢ,ગુજરાતમાં બે જોડી ચિત્તા સિંગાપુર પ્રાણીસંગ્રહાલયમાંથી લવાયેલ છે,જે હવે ત્યાં લોકોને જોવા માટે ખુલ્લા મુકાયેલ છે.

## સંદર્ભ