Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# વયનાડ જિલ્લો

| વયનાડ જિલ્લો |
| --- |
| જિલ્લો |
|
સમઘડી દિશામાં ઉપરથી નીચે: ચેમ્બ્રા શિખર, વાયનાડ અભયારણ્ય, સુલ્તાન બથેરી ખાતે મોલ, ડાંગરના ખેતરો, કારપુઝા બંધનો દરવાજો, એડક્કલ ગુફાઓ. |
| Etymology: વાયલ નાડુ: ડાંગરની ભૂમિ-ક્ષેત્ર |
| સૂત્ર: "વૅ બિયોન્ડ" |
| કેરળમાં સ્થાન |
| **વયનાડ જિલ્લો** |
| અક્ષાંશ-રેખાંશ: ﻿ / ﻿ |
| દેશ |  ભારત |
| રાજ્ય | કેરળ |
| સ્થાપના | ૧ નવેમ્બર ૧૯૮૦ |
| મુખ્યમથક | કાલપેટ્ટા |
| સરકાર |
|  • લોક સભા સભ્ય | ખાલી |
| વિસ્તાર |
|  • કુલ | ૨,૧૩૨ km2 (૮૨૩ sq mi) |
| મહત્તમ ઊંચાઇ (Vellarimala) | ૨,૨૪૦ m (૭૩૫૦ ft) |
| ન્યૂનતમ ઊંચાઇ (Chali Puzha, Malappuram border) | ૧૦૮ m (૩૫૪ ft) |
| વસ્તી (૨૦૧૮) |
|  • કુલ | ૮,૪૬,૬૩૭ |
|  • ગીચતા | ૩૯૭/km2 (૧૦૩૦/sq mi) |
| સમય વિસ્તાર | UTC+૫:૩૦ (IST) |
| STD કોડ]] | 4936, 4935 |
| ISO 3166 ક્રમ | IN-KL |
| વાહન નોંધણી | KL-12 કાલપેટ્ટા, KL-72 મનનથાવડી, KL-73 સુલ્તાન બથેરી, KLW (૧૯૮૦-૧૯૮૯) |
| માનવ વિકાસ અંક (૨૦૦૫) |  0.753 ( High) |
| વેબસાઇટ | wayanad.gov.in |

**વયનાડ જિલ્લો** ભારત દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા કેરળ રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. વયનાડ જિલ્લાનું મુખ્યાલય કાલપેટ્ટા ખાતે આવેલું છે.

## સંદર્ભ
# રેખ્તા

| રેખ્તા |
| --- |
| વિસ્તાર | દક્ષિણ એશિયા |
| યુગ | ૧૭-૧૮મું શતક |
| ભાષા કુળ | હિન્દ-યુરોપી* હિન્દ-ફારસી
	+ હિન્દ-આર્ય
		- મધ્ય ક્ષેત્ર
			* પશ્ચિમી હિન્દી
				+ હિન્દુસ્તાની
					- ખડીબોલી
						* **રેખ્તા**
 |
| ભાષા સંજ્ઞાઓ |
| ISO 639-3 | – |
| *ગ્લોટ્ટોલોગ* | `rekh1239` |

**રેખ્તા** (ઉર્દુ:ریختہ; હિન્દી:रेख़्ता) એક હિંદુસ્તાની ભાષા હતી. તેની ભાષિકાના કારણે તેનો સમાવેશ દિલ્હીની ખડીબોલી બોલીમાં કરવામાં આવ્યો હતો. આ ભાષાશૈલી ફારસી-અરબી અને દેવનાગરી લિપી બંનેમાં વિકસિત થઈ હતી અને તેને ઉર્દૂ અને હિન્દીનું પ્રારંભિક રૂપ માનવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો
# લિસાન ઉદ્-દાવત

| લિસાન ઉદ્-દાવત |
| --- |
| લિસાન ઓ દાવત ઇલ બોહરા, લિસાન ઉદ-દાવત |
| لسان دعوۃ البهرة |
| "લિસાન ઓ અલ-દાવત બોહરા" અરબી લિપિમાં |
| વિસ્તાર | પશ્ચિમ ભારત, ગુજરાત |
| ભાષા કુળ | ઇન્ડો-યુરોપિયન* ઇન્ડો-ઇરાનિયન
	+ ઇન્ડો-આર્યન
		- પશ્ચિમી
			* ગુજરાતી
				+ **લિસાન ઉદ્-દાવત**
 |
| લિપિ | અરબી લિપિ |
| ભાષા સંજ્ઞાઓ |
| ISO 639-3 | – |

**લિસાન ઉદ્-દાવત** અથવા **લિસાન ઓ દાવત ઇલ બોહરા** અથવા **લિસાન ઉદ-દાવત** (Arabic: لسان الدعوة , *દા'વતની ઝબાન*; સંક્ષિપ્ત **LDB**) દાઉદી બોહરા અને અલાવી બોહરાની ભાષા છે. આ બંને ઇસ્માઇલી શિયા સમૂહો મુખ્યત્વે ગુજરાતમાં મુસ્લિમ સમુદાય સિદ્ધાંતો અને ધર્મશાસ્ત્રને અનુસરે છે.

આ ભાષા નિયો-ઇન્ડો-આર્યન ભાષા ગુજરાતી પર આધારિત છે, પરંતુ અરબી, ઉર્દૂ અને ફારસી શબ્દભંડોળનો ભારે જથ્થો સમાવે છે અને અરબી લિપિની *નસ્ખ* શૈલીમાં લખાય છે.

મૂળરૂપે ધાર્મિક ભાષા, મિશનરીઓના સમયગાળાથી અમદાવાદમાં ઇ.સ. ૧૫૯૭ આસપાસ તે બોહરા સમુદાયના સભ્યો માટે સ્થાનિક ભાષા તરીકે પ્રચાર કરવામાં આવી છે. પરંતુ તેમના ધાર્મિક નેતા - *સૈયેદના* - દ્વારા અને મૌલવીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી બોલી તેમના સમુદાયના સભ્યો દ્વારા બોલાયેલી ગુજરાતીથી સહેજ અલગ છે. કારણ એ છે કે ધાર્મિક ઉપદેશો અરબી ભાષાના શબ્દો અને વાક્યોથી ભરપૂર છે અને દાવાના ઇજિપ્ત અને યેમેની તબક્કા સાથે જોડાયેલા પ્રાચીન સાંપ્રદાયિક બોહરા સાહિત્ય સાથે સીધા સંદર્ભ ધરાવે છે.

પ્રારંભિક બોહરાઓ ભારતીય હતા, અને તેઓ ગુજરાતી બોલતા હતા. સમુદાયમાં કુરાની અને ઇસ્લામિક શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તાઇયેબી નેતૃત્વ (યમન અને ભારતમાં તેમના પ્રતિનિધિઓ)ના સતત પ્રયત્નો સાથે, આ ગ્રંથોની ભાષા, સમય જતાં, લિસાન ઉલ-દાવત બની; જે અરબી (અને ફારસી) સાથે જોડાયેલી છે અને ગુજરાતી શબ્દોને તેની વડે બદલવામાં આવ્યા હતા.

## સંદર્ભો
# ઉત્તરાખંડ

| ઉત્તરાખંડ उत्तराखण्ड राज्य
उत्तराखण्डराज्यम् |
| --- |
| રાજ્ય |
| સમઘડી દિશામાં ઉપરથી: ઔલીમાંથી દેખાતું ગઢવાલ હિમાલયનું દ્રશ્ય, બદ્રીનાથ મંદિર, કેદારનાથ, નૈનિતાલ ખાતે રાજભવન, અલકનંદા અને મંદાકિની નદીઓનો રુદ્રપ્રયાગ ખાતે સંગમ, જીમ કોર્બેટ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન ખાતે હાથીઓ, અને હરદ્વાર |
| અન્ય નામો: દેવભૂમિ देवभूमि (હિંદી/સંસ્કૃત) |
| ભારતમાં ઉત્તરાખંડનું સ્થાન |
| ઉત્તરાખંડના જિલ્લાઓ |
| અક્ષાંશ-રેખાંશ (દેહરાદૂન): ﻿ / ﻿ |
| દેશ |  ભારત |
| રાજ્યનો દરજ્જો | ૯ નવેમ્બર ૨૦૦૦  |
| પાટનગર | દેહરાદૂન  |
| સૌથી મોટું શહેર | દેહરાદૂન |
| જિલ્લાઓ | ૧૩ |
| સરકાર |
|  • માળખું | ઉત્તરાખંડ સરકાર |
|  • ગવર્નર | કૃષ્ણ કાંત પોલ |
|  • મુખ્ય મંત્રી | પુષ્કરસિંહ ધામી, (ભાજપ) |
|  • મુખ્ય ન્યાયાધીશ | સંજયકુમાર મિશ્રા (કાર્યકારી) |
|  • વિધાનસભા સ્પીકર | પ્રેમચંદ અગ્રવાલ (ભાજપ) |
| વિસ્તાર |
|  • કુલ | ૫૩,૪૮૩ km2 (૨૦૬૫૦ sq mi) |
| વિસ્તાર ક્રમ | ૧૯મો |
| વસ્તી (૨૦૧૧) |
|  • કુલ | ૧,૦૦,૮૬,૨૯૨ |
|  • ક્રમ | ૨૧મો |
|  • ગીચતા | ૧૮૯/km2 (૪૯૦/sq mi) |
|  • ગીચતા ક્રમાંક | ૨૧મો |
|  • પુરુષ | ૫૧,૩૭,૭૭૩ |
|  • સ્ત્રી | ૪૯,૪૮,૫૧૯ |
| ઓળખ | ઉત્તરાખંડી |
| ભાષાઓ |
|  • અધિકૃત | હિંદી |
|  • અન્ય અધિકૃત | સંસ્કૃત |
| સમય વિસ્તાર | UTC+૫:૩૦ (IST) |
| ISO 3166 ક્રમ | IN-UT |
| વાહન નોંધણી | UK 01—XX |
| માનવ વિકાસ અંક (૨૦૧૧) |  ૦.૫૧૫ (medium) |
| • ક્રમ | ૭મો |
| સાક્ષરતા (૨૦૧૧) | ૭૯.૬૩% |
| • પુરુષ | ૮૮.૩૩% |
| • સ્ત્રી | ૭૦.૭૦% |
| • ક્રમ | ૧૭મો |
| લિંગ પ્રમાણ (૨૦૧૧) | ૯૬૩ ♀ / ૧૦૦૦ ♂ |
| • ક્રમ | ૧૩મો |
| વેબસાઇટ | uk.gov.in |
| **^a** ઉત્તરાખંડની રચના ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યમાંથી ૯ નવેમ્બર ૨૦૦૦ના રોજ થઇ હતી. **^b** દહેરાદૂન ઉત્તરાખંડની કામચલાઉ રાજધાની છે. ગિરસૈન નગરને રાજ્યની નવી રાજધાની બનાવવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. **^c** ૭૦ બેઠકો ચૂંટણીથી જ્યારે ૧ બેઠક એંગ્લો-ઇન્ડિયનો માટે અનામત છે. |

**ઉત્તરાખંડ** (પૂર્વે **ઉત્તરાંચલ** તરીકે જાણીતું) નવેમ્બર ૯, ૨૦૦૦ ના રોજ ભારત નું ૨૭મું રાજ્ય બન્યું. ૧૯૯૦ના દાયકામાં તેને કઇંક અંશે શાંતિમય ચળવળ બાદ ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યમાંથી છુટા પડી નવા રાજ્યનો દરજ્જો મળ્યો. તેનું પાટનગર દેહરાદૂન શહેરમાં આવેલું છે.

આ રાજ્ય હિમાલયના રમણિય પહાડી વિસ્તારમાં આવેલું હોવાથી આ પ્રદેશની સુંદરતા માણવા આવતા સહેલાણીઓનો ધસારો બારેમાસ જોવા મળે છે. વળી આ રાજ્યમાં હરદ્વાર, ઋષિકેશ, દેવ પ્રયાગ, ગંગોત્રી, યમનોત્રી, બદ્રીનાથ, કેદારનાથ જેવાં ધાર્મિક સ્થળો આવેલાં હોવાથી યાત્રાળુઓ પણ અહીંની ખૂબ જ મોટી સંખ્યામાં મુલાકાત લે છે.

## ઉતરાખંડ રાજ્યના જિલ્લાઓ

ઉત્તરાખંડમાં કુલ ૧૩ જિલ્લાઓ આવેલા છે, જે બે પ્રાંતો - કુમાઉં અને ગઢવાલમાં વહેચાયેલા છે. ચાર નવાં જિલ્લાઓની ઘોષણા ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧ના રોજ કરવામાં આવી હતી પરંતુ તેની રચના હજુ સુધી થઇ નથી.

બે પ્રાંતો અને જિલ્લાઓ નીચે મુજબ છે:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **કુમાઉં પ્રાંત અલમોડા
* બાગેશ્વર
* ચંપાવત
* નૈનિતાલ
* પિથોરગઢ
* ઉધમસિંગ નગર
 |  | **ગઢવાલ પ્રાંત દહેરાદૂન
* હરદ્વાર
* તેહરી ગઢવાલ
* ઉત્તરકાશી
* ચમોલી
* પૌડી ગઢવાલ
* રુદ્રપ્રયાગ
 |  |

## સંદર્ભ

## બાહ્ય કડીઓ

સરકાર
* ઉત્તરાખંડ સરકાર વેબસાઇટ
* ઉત્તરાખંડ પ્રવાસન વેબસાઇટ
# ગૂગલ અનુવાદ

**ગૂગલ અનુવાદ** અથવા **ગૂગલ ટ્રાન્સલેટ** (Google Translate) એક અનુવાદક સોફ્ટવેર તેમ જ સેવા છે, કે જે એક ભાષાના શબ્દો કે ફકરાનો અન્ય બીજી ભાષામાં અનુવાદ કરે છે. આ સોફ્ટવેર ગૂગલ ઇન્કોર્પોરેશન દ્વારા વિકસિત તેમ જ પરિચાલિત છે. આ માટે ગૂગલ સ્વયં પોતાના અનુવાદક સોફ્ટવેરનો પ્રયોગ કરે છે, જે સાંખ્યિકીય યાંત્રીકી અનુવાદ છે.

વર્તમાન સમયમાં આમાં **હિન્દીથી અન્ય ભાષાઓમાં** તથા **અન્ય ભાષાઓમાંથી હિન્દીમાં** પણ અનુવાદ કરી શકાય તેવી સુવિધા ઉપલબ્ધ છે.

## ભાષાઓના વિકલ્પ

(સમયાનુસાર ક્રમમાં)

* શરુઆત
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી અરબી
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી ફ્રેંચ
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી જર્મન
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી સ્પેનીશ
	+ સ્પેનીશ ભાષામાંથી અંગ્રેજી
	+ જર્મન ભાષામાંથી અંગ્રેજી
	+ ફ્રેંચ ભાષામાંથી અંગ્રેજી
	+ અરેબિક ભાષામાંથી અંગ્રેજી

* દ્વિતીય પગલું
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી પોર્ટુગીઝ
	+ પોર્ટુગીઝ ભાષામાંથી અંગ્રેજી

* તૃતીય પગલું
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી ઇટાલિયન
	+ ઇટાલિયન ભાષામાંથી અંગ્રેજી

* ચોથું પગલું
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી સરળ ચાઇનીઝ બીટા
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી જાપાનીઝ બીટા
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી કોરીઅન બીટા
	+ સરળ ચાઇનીઝ ભાષામાંથી અંગ્રેજી બીટા
	+ જાપાનીઝ ભાષામાંથી અંગ્રેજી બીટા
	+ કોરીઅન ભાષામાંથી અંગ્રેજી બીટા

* પાંચમું પગલું ( ડીસેમ્બર ૧૬ ૨૦૦૬ના દિવસે પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવ્યું.)
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી રશિયન બીટા
	+ રશિયન ભાષામાંથી અંગ્રેજી બીટા

* છઠ્ઠું પગલું ( એપ્રિલ ૨૬ ૨૦૦૬ના દિવસે પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવ્યું.)
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી અરેબીક બીટા
	+ અરેબીક ભાષામાંથી અંગ્રેજી બીટા
* સાતમું પગલું (launched ફેબ્રુઆરી ૯ ૨૦૦૭)
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી ચાઇનીઝ (પરંપરાગત) બીટા
	+ Chinese (Traditional) to English BETA
	+ Chinese (Simplified to Traditional) BETA
	+ Chinese (Traditional to Simplified) BETA

* આઠમું પગલું (launched ઓક્ટોબર ૨૨, ૨૦૦૭)
	+ all ૨૫ language pairs use Google's machine translation system

* નવમું પગલું
	+ અંગ્રેજી ભાષામાંથી હિન્દી बीटा
	+ હિન્દી ભાષામાંથી અંગ્રેજી बीटा

* દસમું પગલું (આ પગલાંના પરિણામે કોઇપણ બે ભાષા વચ્ચે અનુવાદ કરવો શક્ય બન્યો છે.(as of this stage, translation can be done between any two languages) (મે ૮, ૨૦૦૮ના દિવસે પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવ્યું)
	+ બલ્ગેરીયન
	+ ક્રૉએશિઅન
	+ ચૅક
	+ ડૅનીશ
	+ ફીનિશ(Finnish)
	+ હિન્દી
	+ નોર્વેજીઅન(Norwegian)
	+ પોલીશ(Polish)
	+ રોમેનીઅન(Romanian)
	+ સ્વિડીશ(Swedish)

* અગિયારમું પગલું ( સપ્ટેમ્બર ૨૫, ૨૦૦૮ના દિવસે પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવ્યું)
	+ કૅટલન(Catalan)
	+ ફિલિપિનો(Filipino)
	+ હિબ્રુ(Hebrew)
	+ ઇન્ડોનેશિઅન(Indonesian)
	+ લેટિવિઅન(Latvian)
	+ લિથુનિઅન(Lithuanian)
	+ સર્બિઅન(Serbian)
	+ સ્લોવક(Slovak)
	+ સ્લોવેનિઅન(Slovenian)
	+ યુક્રેશીયન(Ukrainian)
	+ વિયેતનામિઝ(Vietnamese)

* બારમું પગલું (જાન્યુઆરી ૩૦, ૨૦૦૯ના દિવસે લૉન્ચ થયું)
	+ આલ્બેનિયન
	+ ઇસ્ટોનિયન

## બાહ્ય કડીઓ

* ગૂગલ અનુવાદનું ઘર સંગ્રહિત ૨૦૦૮-૦૭-૧૯ ના રોજ વેબેક મશિન
* Google translate, statistical machine translation live
* Web Portal that uses Google Translate સંગ્રહિત ૨૦૦૮-૧૧-૦૨ ના રોજ વેબેક મશિન
# અરવલ્લી

| અરવલ્લી પર્વતમાળા |
| --- |
| રાજસ્થાનમાં અરવલ્લી પર્વતમાળા |
| શિખર માહિતી |
| શિખર | ગુરૂ શિખર, માઉન્ટ આબુ |
| ઉંચાઇ | 1,722 m (5,650 ft) |
| અક્ષાંસ-રેખાંશ | ﻿ / ﻿  |
| પરિમાણો |
| લંબાઇ | 692 km (430 mi) |
| નામ |
| ઉચ્ચાર | હિંદી pronunciation: [aa ra vli] |
| ભૂગોળ |
| પર્વતમાળા દર્શાવતો ભારતનો નકશો
 |
| દેશ |  India |
| રાજ્યો | રાજસ્થાન, હરિયાણા, દિલ્હી and ગુજરાત |
| વિસ્તાર | ઉત્તર ભારત, પશ્ચિમ ભારત |
| રહેણાંક | દિલ્હી, ગુરગાંવ, માઉન્ટ આબુ |
| વિસ્તાર રેખાંશો | ﻿ / ﻿ |
| નદીઓ | બનાસ નદી, લુણી નદી, સખી and સાબરમતી નદી |

**અરવલ્લી** પશ્ચિમ ભારતમાં સ્થિત એક પર્વતમાળા છે. તેની લંબાઈ લગભગ 692 km (430 mi) છે. તે મુખ્યત્વે રાજસ્થાન પ્રદેશમાં છે, પણ તેનો પૂર્વ છેડો હરિયાણા પ્રદેશ સુધી ખેંચાઇ ને દિલ્લી નજીક અંત પામે છે.

માઉન્ટ આબુમાં આવેલ ગુરૂ શિખર આ પર્વતમાળાનો સૌથી ઊંચો પર્વત છે. તેની ઊંચાઈ ૫૬૫૩ ફૂટ છે.

અરવલ્લી ભારતની સૌથી જૂની પર્વતમાળામાંની એક છે.

## સંદર્ભ

## બાહ્ય કડીઓ

* ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં અરવલ્લી.
# હિમાલય

હિમાલય
**હિમાલય** એશિયામાં સ્થિત એક પર્વતમાળા છે. તે ભારત ઉપમહાદ્વીપને તિબેટ ઉચ્ચપ્રદેશથી અલગ પાડે છે. હિમાલયમાં કારાકોરમ અને હિંદુ કુશ જેવા પર્વતો પણ ગણાય છે. હિમાલયનું નામ સંસ્કૃતના શબ્દ હિમ (એટલે કે બરફ) અને આલય (એટલે કે રહેઠાણ) થી આવ્યુ છે. આ પર્વત અફઘાનિસ્તાનથી બ્રહ્મદેશ સુધી લગભગ ૧૬૦૦ માઈલ લાંબો અને ૨૦૦ માઈલ પહોળો છે. તેની સરાસરી ઊંચાઈ ૧૮૦૦૦ થી ૨૦૦૦૦ ફૂટ છે. તેમાંનાં ૭૦ શિખરો તો ૨૪ હજાર ફૂટ કરતાં પણ વધારે ઊંચા છે. તેનું સૌથી ઊંચામાં ઊંચું શિખર ગૌરીશંકર ૨૯,૦૦૦ ફૂટ એટલે લગભગ ત્રણેક ગાઉ જેટલું ઊંચું છે. તેના ઉપર ચડવાને તેનસિંગ શેરપાએ પ્રયત્ન કર્યો ત્યાં સુધી તે અજેય હતું. આખી દુનિયામાં આટલું ઊંચું બીજું કોઈ સ્થળ નથી; અને તેથી જ હિમાલયને ગિરિરાજ એટલે પર્વતોને રાજા કહ્યો છે. પર્વતનાં બધાં ઊંચાં શિખરો નિરંતર બરફથી ઢંકાયેલાં રહે છે, કેમકે તે બધાં હિમરેખાથી ઊંચાં છે. હિમરેખા ૧૫૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએ આવે છે. કશ્મીર, નેપાળ, સિક્કિમ, દાર્જિલિંગ, ભૂતાન અને બીજાં ઘણાં રાજ્યો હિમાલયની તળેટીમાં રહેલાં છે. વિવિધ ભાષા અને આકૃતિનાં માણસો ત્યાં રહે છે. તિબેટ પણ હિમાલયની તળેટીમાં છે. ઉત્તર દિશા તરફ જનારી પર્વત શ્રેણી મનુષ્યોથી અગમ્ય છે. હિમાલયમાં પ્રુથ્વીના સૌથી ઊંચા પર્વત છે. તેમાંથી એક માઉંટ એવરેસ્ટ પણ છે જે દુનિયાનો સૌથી ઊંચો પર્વત છે.

## પૌરાણિક મહત્વ

ગંગા, સિંધુ, બ્રહ્મપુત્રા જેવી વિશાળ નદીઓ હિમાલયમાંથી નીકળે છે. હિમાલય આયુર્વેદની અનંત ઔષધિઓનો અખૂટ ભંડાર છે, વિવિધ વનરાજીના બહારનો વિભૂષિત વિસ્તાર છે. અવનિમાં ઉચ્ચતમ પદ ધારણ કરી વ્યોમમાં વાતો કરતો આર્યભૂમિનો આ એકલ કોટ અનુલ્લંઘનીય છે, અદ્વિતીય છે, અજોડ છે. હિમાલય એ શંકર પાર્વતીનું નિવાસ્થાન છે. હિમાલયની વાયવ્ય મર્યાદા સિંધુ નદી સુધી છે. મહાકવિ કાલિદાસ કહે છે તેમ તે પૃથ્વીનો માનદંડ છે. પૌરાણિક કોષમાં લખ્યા મુજબ એની પૂર્વ પશ્ચિમ લંબાઈ એંસી સહસ્ત્ર યોજન છે. પૂર્વ પશ્ચિમ બંને છેડે સમુદ્રને અડકેલો છે. અલકનંદાના સપ્ત પ્રવાહ માંહેના ગંગા નામના પ્રવાહનું મૂળ આ પર્વતમાં હોઇને તે ઉદ્ગમ સ્થળમાંથી તે કન્યાકુમારી ભૂશિર સુધી એક હજાર યોજન લંબાઈ છે. હિમાલયના મૂર્તિમાન દેવ હિમાલયને મેના સ્ત્રી હતી. તેને પેટે મેનાક, ક્રૌંચ પુત્રો અને અપર્ણા પર્ણા અને એકપર્ણા એમ ત્રણ પુત્રીઓ હતી.

## સાહિત્યમાં

કાકાસાહેબ કાલેલકર લખે છે કે,

> હિમાલય આર્યોનું આદ્યસ્થાન, તપસ્વીઓની તપોભૂમિ, પુરુષાર્થી લોકોને માટે ચિંતન કરવાનું એકાંત સ્થાન, થાક્યાં પાક્યાંનો વિસામો, નિરાશી જનોનું સાંત્વ, ધર્મનું પિયેર, મુમુક્ષુઓની અંતિમ દિશા, સાધકોનો આધાર, મહાદેવનું ધામ અને અવધૂતાની પથારી છે. પુરાણ પ્રમાણે તે અજનાભ અથવા ભારતવર્ષની ઉત્તરે અને હૈમવત અથવા કિંપુરુષની દક્ષિણે એમ એ દેશની વચ્ચે સીમારૂપ આવેલો પર્વત છે.
>
>

## સ્ત્રોત

* હિમાલય સંગ્રહિત ૨૦૨૨-૧૨-૦૬ ના રોજ વેબેક મશિન, ભગવદ્ગોમંડલ પર.
# હોયસલ સામ્રાજ્ય

|  |
| --- |
| હોયસલ  |
| ಹೊಯ್ಸಳ |
| સામ્રાજ્ય (૧૧૮૭ સુધી પશ્ચિમી ચાલુક્યોના ખાંડીયા રાજા તરીકે) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **૧૦૨૬–૧૩૪૩** |  |

 |
| Location of હોયસલ સામ્રાજ્યહોયસલ સામ્રાજ્ય વિસ્તાર (૧૨૦૦) |
| **રાજધાની** | હલેબિદુ બેલુર |
| **ભાષાઓ** | કન્નડ, સંસ્કૃત |
| **ધર્મ** | હિંદુ, જૈન |
| **સત્તા** | રાજાશાહી |
| **રાજા** |  |
|  •  | ૧૦૨૬-૧૦૪૭
  | નૃપ કામ દ્વિતિય |
|  •  | ૧૨૯૨-૧૩૪૩ | વિર ભલ્લાલ તૃતિય |
| **ઇતિહાસ** |  |
|  •  | શરુઆતી હોયસલોનો ઉલ્લેખ | ૯૫૦ |
|  •  | સ્થાપના | ૧૦૨૬ |
|  •  | અંત | ૧૩૪૩ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **પહેલાનું શાસન** | **પછીની સત્તા** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | પશ્ચિમી ચાલુક્ય સામ્રાજ્ય |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| વિજયનગર સામ્રાજ્ય |  |

 |

 |

**હોયસલ સામ્રાજ્ય**, ભારતીય ઉપખંડનું એક કન્નડ સામ્રાજ્ય હતું. જેનું ૧૦મી થી ૧૪મી સદી વચ્ચે વર્તમાન કર્ણાટક રાજ્યના મોટાભાગના પ્રદેશ પર શાસન હતું. હોયસલોની શરુઆતી રાજધાની બેલુર હતી, ત્યારબાદ હલેબિદુમાં ખસેડાયી હતી.

## સંદર્ભો
# ચાલુક્ય વંશ

**ચાલુક્ય** પ્રાચિન ભારતનો એક પ્રસિદ્ધ રાજવંશ હતો. તેઓની રાજધાની બાદામી(વાતાપી) હતી. પોતાના શ્રેષ્ઠ સમયે, ૭મી શતાબ્દીમાં, ચાલુક્ય સામ્રાજ્ય વર્તમાનના સંપુર્ણ કર્ણાટક, સંપુર્ણ મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમી આંધ્ર પ્રદેશ, દક્ષિણી મધ્ય પ્રદેશ અને દક્ષિણી ગુજરાત પર ફેલાયેલું હતું. કર્ણાટકમાં ચાલુક્ય રાજ્યકાળને કર્ણાટકના ઇતિહાસનો સુવર્ણ યુગ માનવામાં આવે છે, તેલુગુ સાહિત્યનો જન્મ પણ ચાલુક્ય કાળમાં જ થયો હતો. ગુજરાત પર પ્રભાવી રાજ્ય ચલાવનાર સોલંકી વંશ પણ ચાલુક્ય વંશનો એક શાખા વંશ હતો.

## સંદર્ભો
# નાગેશ્વર

| નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ |
| --- |
| નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિર |
| ધર્મ |
| જોડાણ | હિંદુ |
| જિલ્લો | હિંગોલી જિલ્લો |
| દેવી-દેવતા | શિવ |
| તહેવારો | મહા શિવરાત્રિ |
| સ્થાન |
| સ્થાન | ઔંધ નાગનાથ |
| રાજ્ય | મહારાષ્ટ્ર |
| દેશ | ભારત |
| નાગેશ્વરનું ભારતમાં સ્થાન |
| અક્ષાંશ-રેખાંશ | ﻿ / ﻿ |
| સ્થાપત્ય |
| સ્થાપત્ય પ્રકાર | હેમાદપંથી |
| નિર્માણકાર | સ્વયંભુ |

ઔંધ નાગનાથના મંદિર પરનું શિલ્પ
**નાગેશ્વર** કે **નાગનાથ** એ શંકરના બાર જ્યોતિર્લિંગો પૈકીનું એક છે જેનો ઉલ્લેખ શિવપુરાણ અને અન્ય હિંદુ શાસ્ત્રોમાં કરવામાં આવેલો છે. આ જ્યોતિર્લિંગનું મૂળ મંદિર મહારાષ્ટ્રના ઔંધમાં આવેલું છે. ગુજરાતના દ્વારકાની સીમમાં પણ આવા એક મંદિરનો દાવો ૧૯૮૦ના દાયકા બાદ કરવામાં આવતો રહ્યો છે. આ ઉપરાંત ઉત્તરાખંડના અલમોડા સ્થિત જગતેશ્વર મંદિર પણ નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગનું મંદિર હોવાના દાવા થાય છે.

નાગેશ્વરનો અર્થ નાગોના ભગવાન એવો થાય છે અને તે વિષથી મુક્તિ અર્થાત શિવજી દ્વારા ખરાબ વૃત્તિઓથી મુક્તિને પ્રદર્શિત કરે છે. રુદ્ર સંહિતામાં શિવને દારુકાવન નાગેશમ્ તરીકે ઓળખાવ્યા છે. નાગેશ્વરને પૃથ્વી પરનું પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ માનવામાં આવે છે.

* નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિર (નાગનાથ), મહારાષ્ટ્ર
* નાગેશ્વર મંદિર, ગુજરાત
* જગતેશ્વર મંદિર, ઉત્તરાખંડ

## કથા

શિવ પુરાણ અનુસાર નાગેશ્વર દારુકાવન (એક પૌરાણીક જંગલનું નામ)માં આવેલું છે. અન્ય પ્રાચીન ગ્રંથો જેવા કે કામ્યકવન, દ્વૈતવન અને દંડકવન આદિમાં દારુકાવનનો ઉલ્લેખ આવે છે.

દારુકા નામની રાક્ષસી એ મહાન તપ કરીને દેવી પાર્વતીને પ્રસન્ન કર્યા. તેણે માતાને કહ્યું હતું કે "વનમાં ઘણી ઔષધિઓ હોય. જ્યાં લોકોને તેની જરૂરત હોય ત્યાં હું વનને લઇ જઈ શકું એવું વરદાન આપો." માતાએ તેને સત્કર્મ કરવા માટે વરદાન આપી દીધું.

શિવપુરાણ અનુસાર સુપ્રિય નામના શિવભક્ત અને અન્યોને દારુકાએ દારુકવનમાં બંદી બનાવી રાખ્યા હતા. આ વન સર્પોનું હતું અને દારુકા તેમની સ્વામીની હતી. સુપ્રિયના કહેવાથી સૌએ શિવના જાપ શરૂ કર્યાં અને ભોળાનાથ પ્રકટ થયાં, તેમણે રાક્ષસોનો નાશ કર્યો અને ત્યાં જ્યોતિર્લિંગ તરીકે રહેવા લાગ્યાં.

## સંદર્ભ
# ગોકુળ

| ગોકુળ |
| --- |
| શહેર |
| ગોકુળનું એક મંદિર |
| ગોકુળઉત્તર પ્રદેશ, ભારતમાં સ્થાન |
| અક્ષાંશ-રેખાંશ: ﻿ / ﻿ |
| દેશ |  ભારત |
| રાજ્ય | ઉત્તર પ્રદેશ |
| જિલ્લો | મથુરા |
| ઊંચાઇ | ૧૬૩ m (૫૩૫ ft) |
| વસ્તી (૨૦૦૧) |
|  • કુલ | ૪,૦૪૧ |
| ભાષાઓ |
|  • અધિકૃત | હિંદી |
| સમય વિસ્તાર | UTC+5:30 (IST) |

**ગોકુળ (ગોકુલ)** એ ભારત દેશનાં ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના મથુરા જિલ્લામાં સ્થિત એક નગર છે. આ નગર મથુરાથી ૧૫ કિ.મી. દક્ષિણ-પૂર્વમાં આવેલું છે. હિંદુ પૌરાણિક માન્યતાનુસાર વિષ્ણુનાં અવતાર શ્રી કૃષ્ણનું બાળપણ અહીં વિત્યું હતું.

નાગદમનનું ચિત્ર
## ભૂગોળ

ગોકુળ ﻿ / ﻿ અક્ષાંશ-રેખાંશ પર સ્થિત છે. સમુદ્ર સપાટીથી શરેરાસ ઉંચાઈ ૧૬૩ મી. (૫૩૪ ફીટ) છે.

## વસતી

ભારતની વસતી ગણતરી ૨૦૦૧ મુજબ, ગોકુળની વસતી ૪,૦૪૧ લોકોની છે. જેમાં ૫૫% પુરુષો અને ૪૫% સ્ત્રીઓ છે. ગોકુળનો શરેરાસ સાક્ષરતા દર ૬૦% છે જે રાષ્ટ્રીય શરેરાસ ૫૯.૫% કરતાં વધુ છે. પુરુષ સાક્ષરતા ૬૮% અને સ્ત્રી સાક્ષરતા ૪૯% છે. ૧૮% વસતી ૮ વર્ષથી નાના બાળકોની છે.

કાલિયનાગનાં મસ્તક પર નૃત્યરત કૃષ્ણ, પ્રેમ મંદિર, વૃંદાવન
## સંદર્ભો
# જલપાઈગુડી

**જલપાઈગુડી** ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યમાં આવેલા જલપાઈગુડી જિલ્લામાં આવેલું એક મહત્વનું શહેર છે. જલપાઈગુડી શહેરમાં આ જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક આવેલું છે.
# ત્રિશૂલ

ત્રિશૂલધારી શિવ, દિલ્હી

**ત્રિશૂલ** (સંસ્કૃત : त्रिशूल, અંગ્રેજી : trident) એ દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં જોવા મળતું ત્રિપાંખીયું આયુધ છે. હિંદુ ધર્મનાં ઘણાં દેવી દેવતાઓના આયુધ તરીકે ત્રિશૂલ (ત્રિશૂળ) ઘણું જાણીતું છે. જેમ કે શિવ, દુર્ગા વગેરે. સંસ્કૃત ભાષાના આ શબ્દનો અર્થ ‘ત્રણ ફણાવાળું’ એવો થાય છે.
# સત્યાગ્રહ

૧૯૩૦ના પ્રખ્યાત દાંડી સત્યાગ્રહની આગેવાની કરતા મહાત્મા ગાંધી, જે સત્યાગ્રહનું એક નોંધપાત્ર ઉદાહરણ છે.
**સત્યાગ્રહ** (સંસ્કૃત: *सत्याग्रह*) એ અહિંસક પ્રતિકાર અથવા નાગરિક પ્રતિકારનું એક વિશેષ સ્વરૂપ છે. જે કોઈ સત્યાગ્રહ કરે છે તે, **સત્યાગ્રહી** છે.

*સત્યાગ્રહ* શબ્દ મહાત્મા ગાંધી (૧૮૬૯-૧૯૪૮) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અને અગાઉ દક્ષિણ આફ્રિકામાં ભારતીયોના અધિકાર માટેના સંઘર્ષો દરમિયાન સત્યાગ્રહને જમાવ્યો હતો. સત્યાગ્રહના સિદ્ધાંતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં નાગરિક અધિકાર ચળવળ દરમિયાન માર્ટિન લ્યુથર કિંગ અને જેમ્સ બેવલના અભિયાન તેમજ દક્ષિણ આફ્રિકામાં નેલ્સન મંડેલાના રંગભેદ અને અન્ય સામાજિક ન્યાય અને સમાનતાની લડત પર પ્રભાવ પાડ્યો હતો.

## આ પણ જુઓ

* દાંડી સત્યાગ્રહ
* ધરાસણા સત્યાગ્રહ
* ચંપારણ સત્યાગ્રહ
* બારડોલી સત્યાગ્રહ
* બોરસદ સત્યાગ્રહ

## સંદર્ભ

## બાહ્ય કડીઓ

* 'Satyagraha 100 Years Later', અરુણ ગાંધીનું સત્યાગ્રહ પરનું મંતવ્ય.
* સત્યાગ્રહની વાર્તા, ડો. જયોત્સના કામત દ્વારા
* GandhiPoetics.com ગાંધીના સત્યાગ્રહ ઉપરની કવિતાઓ
* દક્ષિણ આફ્રિકામાં સત્યાગ્રહ