# ઋગ્વેદ

|  હિંદુ ધર્મને લગતો લેખ **હિંદુ** |
| --- |
|
**હિંદુ**  • **ઇતિહાસ** |
| દેવીદેવતાઓ [બતાવો]

|  |
| --- |
| **ત્રિમૂર્તી**
બ્રહ્મા  • વિષ્ણુ  • શિવ
**દેવીઓ અને દેવતાઓ**
સરસ્વતી  • લક્ષ્મી  • પાર્વતી
શક્તિ  • દુર્ગા  • કાલિકા
ગણેશ  • શુબ્રમન્ય  • અયપ્પા
રામ  • કૃષ્ણ
હનુમાન
પ્રજાપતિ  • રુદ્ર
ઇન્દ્ર  • અગ્નિ  • દ્યૌષ
ભુમી  • વરૂણ  • વાયુ |

 |
| દર્શનશાસ્ત્ર [બતાવો]

|  |
| --- |
|  |
| **વિચાર** |
|
બ્રાહ્મણ **·** ૐ **·** ઈશ્વર
આત્મા **·** માયા
કર્મ **·** સંસાર
**પુરૂષાર્થ**
(ધર્મ **·** અર્થ **·** કામ **·** મોક્ષ)
નિર્વાણ |
|  |
| **વિદ્યા** |
| **આસ્તિક**
સાંખ્ય **·**
યોગ
ન્યાય **·**
વૈશેષિક
પુર્વ મીમાંસા
ઉત્તર મીમાંસા (વેદાંત)
(*દ્વૈત*, *અદ્વૈત*, *વિશિષ્ટાદ્વૈત*)
**નાસ્તિક**
ચાવાર્ક |

 |
| ગ્રંથો [બતાવો]

|  |
| --- |
|  |
| **વેદ** |
|
ઋગ્વેદ • યજુર્વેદ
સામવેદ • અથર્વવેદ
*ભાગ*
સમહિત, બ્રાહ્મણમ, આરણ્યક, ઉપનિષદ્ |
|  |
| **ઉપવેદ** |
|
આયુર્વેદ • ધનુર્વેદ
ગાંધર્વેદ • સ્થાપત્યવેદ  |
|  |
| **વેદાંગ** |
|
શિક્ષા **·**
કાંડ **·**
વ્યાકરણ
નિરુક્ત **·**
કલ્પ **·**
જ્યોતિષ |
| **ઉપનિષદ** |
| *ઋગવેદ*
ઐતરેય
*યજુર વેદ*
બૃહદારણ્યક **·** ઈશ તૈત્રિય **·** કથા **·** શ્વેતાશ્વર
*સામવેદ*
છાંદોગ્ય **·** કેન
*અથર્વેદ*
મૂંડક **·**  માંડૂક્ય **·** પ્રશ્ન |
|  |
| **પુરાણો** |
| *બ્રહ્મ પુરાણો*
બ્રહ્મ **·** બ્રહ્માંડ બ્રહ્મ વૈવર્વત માકઁડેય **·** ભવિષ્ય
*વૈષ્ણવ પુરાણો*
વિષ્ણુ **·** ભાગ્વત નારદ **·** ગરુડ **·** પદ્મ
*શિવ પુરાણો*
શિવ **·** લિંગ સ્કંદ **·** અગ્નિ **·** વાયુ |
|  |
| **ઇતિહાસ** |
|
રામાયણ **·** મહાભારત |
|  |
| **અન્ય ગ્રંથો** |
|
ભગવદ્ ગીતા
ધર્મશાસ્ત્ર **·** મનુસ્મૃતી
અર્થશારસ્ત્ર **·** યોગ વશિષ્ડ
સુત્રો **·** સ્ત્રોત **·** તંત્ર
યોગ સુત્ર
*અન્ય* |
|  |
| **ગ્રંથોનું વર્ગીકરણ** |
|
શ્રુતી **·** સ્મૃતી |
|  |
| **સમયગાળો** |
|
હિંદુ સાહિત્ય |

 |
| Practices [બતાવો]

|  |
| --- |
|  |
| **Worship** |
|
Puja **·**  Japa **·** Bhajana
Tapa **·** Dhyana Yajna **·** Homa
Tirthadana **·** Naivedhya
Temple **·** Vigraha **·** Bhakti |
|  |
| **Samskaras** |
|
Garbhadhana **·** Pumsavana **·** Simantonayana **·** Jatakarma **·** Namakarana **·** Nishkramana **·** Annaprashana **·** Chudakarana **·** Karnavedha **·** Vidyarambha **·** Upanayana **·** Praishartha **·** Keshanta **·** Ritushuddhi **·**
Samavartana **·** Vivaha **·** Antyeshti |
|  |
| **Varnashrama Dharma** |
| **Varna**
Brahmin **·** Kshatriya Vaishya **·** Shudra
**Ashrama**
Brahmacharya **·**
Grihastha
Vanaprastha **·** Sanyasa |
| **Festivals** |
|
Navaratri
Vijayadashami (Dasara)
Deepavali **·**
Shivaratri **·**
Holi
Kumbha Mela **·**
Ratha Yatra **·**
Vishu **·** Bihu **·** Baisakhi **·** Puthandu
Ganesh Chaturthi **·** Onam
Rama Navami **·**
Janmashtami
Raksha Bandhan |

 |
| Philosophers [બતાવો]

|  |
| --- |
| *Ancient*
Gautama **·**
Jaimini **·**
Kanada **·**
Kapila **·**
Markandeya **·**
Patañjali **·**
Valmiki **·**
Vyasa
*Medieval*
Adi Shankara **·**
Basava **·**
Dnyaneshwar **·**
Chaitanya **·**
Gangesha Upadhyaya **·**
Gaudapada **·**
Jayanta Bhatta **·**
Kabir **·**
Kumarila Bhatta **·**
Madhusudana **·**
Madhva **·**
Namdeva **·**
Nimbarka **·**
Prabhakara **·**
Raghunatha Siromani **·**
Ramanuja **·**
Srimanta Sankardeva **·**
Vedanta Desika **·**
Tukaram **·**
Tulsidas **·**
Vachaspati Mishra **·**
Vallabha
*Modern*
Aurobindo **·**
Coomaraswamy **·**
Dayananda Saraswati **·**
Gandhi **·**
Krishnananda **·**
Narayana Guru **·**
Prabhupada **·**
Ramakrishna **·**
Ramana Maharshi **·**
Radhakrishnan **·**
Sivananda **·**
Vivekananda **·**
Yogananda |

 |
| Other Topics [બતાવો]

|  |
| --- |
|
Hindu denominations Hinduism by country
Mythology • Hindu calendar
Hindu law • Hindu iconography
Hindu nationalism • Hindutva
Hindu pilgrimage sites
Persecution • Criticism
Glossary |

 |
|
**Hinduism PortalHindu Mythology Portal v
* t
* e
 |

ઋગવેદની હસ્તપ્રત
**ઋગ્વેદ** (સંસ્કૃત: ऋग्वेद:) એ વિશ્વનો સૌથી પ્રાચીનતમ ધાર્મિક ગ્રંથ છે આથી તેને ‘માનવજાતિના પ્રથમ વિધાન’ તરીકે ઓળખાય છે. તેનો રચનાકાળ પૂર્વ વૈદિક કાળ (ઈ.સ. પૂર્વે ૧૫૦૦ થી ૧૦૦૦) મનાય છે. આ ગ્રંથ ભારતીય પ્રાચીન વૈદિક ઋષિકુળો દ્વારા રચાયેલ સંસ્કૃત ઋચાઓનું સંકલન છે જે બલિના સમયે અથવા અન્ય પારંપરિક પ્રથાઓ સમયે ભાવપૂર્વક ગાવામાં આવતી હતી. ઋગ્વેદમાં ૧૦૧૭ (વાલખિલ્ય પાઠના ૧૧ સૂક્તોં સહિત કુલ ૧૦૨૮) સૂક્ત છે જે ૧૦ મંડળોમાં વિભાજીત છે. એક મત પ્રમાણે પ્રથમ અને દસમું મડળ બાદમાં જોડવામાં આવેલું છે કારણ કે તેની ભાષા અન્ય આઠ સૂક્તોથી અલગ છે. દસમા મંડળમાં પ્રસિદ્ધ પુરુષસૂક્તનો સમાવેશ થાય છે જેના અનુસાર ચાર વર્ણ (બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય તથા ક્ષુદ્ર) આદિ પુરુષ બ્રહ્માના ક્રમશ મુખ, ભુજાઓ, જંઘાઓ તથા ચરણોમાંથી ઉત્પન થયેલ છે. ઋગ્વેદમાં આપેલ કુલ સ્ત્રોતની સંખ્યા ૧૦,૫૫૨ છે.

## ઋગ્વેદના અગ્નિ સૂત્રો

* યજુર્વેદ
* સામવેદ
* અથર્વવેદ

## સંદર્ભ

## બાહ્ય કડીઓ

* ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં ઋગ્વેદ.
* વિકિસ્ત્રોત સંસ્કૃત પર ऋग्वेदः
* વેદ-પુરાણ - અહી ચાર વેદો તથા દશ થી વધુ પુરાણ હિંદી અર્થ સહિત ઉપલબ્ધ છે.