Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ભારતીય અમેરિકનો

ભારતીય અમેરિકનો| કુલ વસ્તી |
| --- |
| ૩૯,૮૨,૩૯૮ (૨૦૧૫) |
| નોંધપાત્ર વસ્તી સાથેના વિસ્તારો |
| ન્યૂ જર્સી, ન્યૂ યોર્ક સિટી, સાન ફ્રેનસિસકો, બૉસ્ટન, એટલેન્ટા, હૂસ્ટન, શિકાગો, ફ્લોરીડા, ડિટ્રોઇટ, લોસ એન્જલસ |
| ભાષાઓ |
| અમેરિકન ઇંગ્લિશ, તમિળ, તેલુગુ, મલયાલમ, હિંદી, ગુજરાતી, પંજાબી, અધિકૃત ભારતીય ભાષાઓ |
| ધર્મ |
| ૫૧% હિંદુ ધર્મ, ૧૮% ખ્રિસ્તી ધર્મ, ૧૦% ઇસ્લામ, 10% અધર્મિક, ૫% શીખ, ૨% જૈન ધર્મ  |
| સંબંધિત વંશીય સમૂહો |
| એશિયન અમેરિકનો  |

**ભારતીય અમેરિકનો** એટલે અમેરિકનો, મૂળ ભારત દેશના લોકો. મોટાભાગના ભારતીય અમેરિકનો ગુજરાતી છે.

## ભાષા

**ઘરમાં બોલાતી ભાષાઓ**| ભાષા | વસ્તીના ટકા | બોલનારાની સંખ્યા |
| --- | --- | --- |
| અંગ્રેજી | ૮૦% | ૨૩,૩૭,૮૦,૩૩૮ |
| અંગ્રેજી ઉપરાંત બઘી ભાષાઓ | ૨૦% | ૫,૭૦,૪૮,૬૧૭ |
| હિંદી | ૦.૨૦% | ૫,૮૬,૧૭૩ |
| ઉર્દુ | ૦.૧૨% | ૩,૫૬,૬૨૧ |
| ગુજરાતી | ૦.૧૧% | ૩,૩૩,૪૨૮ |

## સંદર્ભ
# કર્ણાટક

| કર્ણાટક |
| --- |
| રાજ્ય |
|
*સમઘડી દિશામાં ઉપરથી:* મૈસુર પેલેસ, પત્તડકલ, હોયસલ સામ્રાજ્યનું ચિહ્ન, હમ્પી મંદિરો, વૃંદાવન બગીચાઓ, શિવસમુદ્ર ધોધ |
| નું રાજચિહ્નCoat of arms |
| કર્ણાટકનો નકશો |
| અક્ષાંશ-રેખાંશ (બેંગ્લોર): ﻿ / ﻿ |
| દેશ |  ભારત |
| સ્થાપના | ૧ નવેમ્બર ૧૯૫૬ (મૈસુર રાજ્ય તરીકે) |
| પાટનગર અને સૌથી મોટું શહેર | બેંગ્લોર (બેંગ્લુરુ) |
| સરકાર |
|  • માળખું | કર્ણાટક સરકાર |
|  • ગવર્નર | વજુભાઇ વાળા |
|  • મુખ્ય મંત્રી | બી.એસ.યેદિયુરપ્પા(ભારતીય જનતા પાર્ટી ) |
|  • ઉપ મુખ્ય મંત્રી | (1)સી.એન.અશ્વાથ નારાયણ
= (2)ગોવિંદ કરજો
= (3)લક્ષ્મણ સવાદી |
|  • ધારાસભા | બે ગૃહ |
|  • હાઇકોર્ટ | કર્ણાટક હાઇકોર્ટ |
| વિસ્તાર ક્રમ | ૭મો |
| મહત્તમ ઊંચાઇ | ૧,૯૨૫ m (૬૩૧૬ ft) |
| ન્યૂનતમ ઊંચાઇ | ૦ m (૦ ft) |
| વસ્તી (૨૦૧૧) |
|  • કુલ | ૬,૧૧,૩૦,૭૦૪ |
|  • ક્રમ | ૮મો |
| ઓળખ | કન્નડિગા |
| GDP (2018–19) |
|  • કુલ | ₹૧૪.૦૮ લાખ કરોડ (US$૧૮૦ billion) |
|  • વ્યક્તિ દીઠ | ₹૧,૭૪,૫૫૧ (US$૨,૩૦૦) |
| સમય વિસ્તાર | UTC+૦૫:૩૦ (IST) |
| ISO 3166 ક્રમ | IN-KA |
| અધિકૃત ભાષા | કન્નડ |
| સાક્ષરતા | ૭૫.૬૦% (૨૦૧૧) |
| માનવ વિકાસ સૂચાંક |  ૦.૬૧૭૬ (મધ્યમ) |
| HDI ક્રમ | ૮મો (૨૦૧૫) |
| વેબસાઇટ | www.karnataka.gov.in |

**કર્ણાટક** દક્ષિણ-ભારતના પાંચ રાજ્યોમાંનું એક છે. તેનું પાટનગર બેંગ્લોર છે. આ રાજ્યની મુખ્ય ભાષા કન્નડ ભાષા છે.

## જિલ્લાઓ

કર્ણાટક રાજ્યમાં કુલ ૨૭ જિલ્લાઓ છે:

* ઉડ્ડપી જિલ્લો
* ઉત્તર કન્નડ જિલ્લો
* કોડાગુ જિલ્લો
* કોપ્પલ જિલ્લો
* કોલાર જિલ્લો
* ગડગ જિલ્લો
* ગુલબર્ગ જિલ્લો
* ચામરાજનગર જિલ્લો
* ચિકમંગલૂર જિલ્લો
* ચિત્રદુર્ગ જિલ્લો
* તુમકુર જિલ્લો
* દક્ષિણ કન્નડ જિલ્લો
* દાવનગિરી જિલ્લો
* ધારવાડ જિલ્લો
* બિડાર જિલ્લો
* બિજાપુર જિલ્લો
* બગલકોટ જિલ્લો
* બેંગલોર (શહેરી) જિલ્લો
* બેંગલોર (ગ્રામીણ) જિલ્લો
* બેલગામ જિલ્લો
* બેલ્લારી જિલ્લો
* માંડ્યા જિલ્લો
* મૈસૂર જિલ્લો
* શિમોગા જિલ્લો
* રાયચૂર જિલ્લો
* હસન જિલ્લો
* હાવેરી જિલ્લો

## ઇતિહાસ

૧૯૫૬માં કર્ણાટકનું નિર્માણ
૧૯૭૦ સુધી આ રાજ્ય મૈસુર રાજ્યના નામે ઓળખાતું હતું, પણ તે પછી તેમાં અસલ મૈસુર રાજ્ય ઉપરાંત આજુબાજુના રાજ્યોમાંથી ભેગા કરાયેલા કન્નડ બોલીની બહુમતી વાળા પ્રદેશોનો ઉમેરો કરાયો હતો અને કર્ણાટક રાજ્યની રચના થઇ હતી.

## સંદર્ભ

## બાહ્ય કડીઓ

* કર્ણાટક સરકારનું અધિકૃત વેબસાઇટ
* કર્ણાટક સરકાર સૂચના વિભાગ
# ભરતનાટ્યમ

નટરાજની ઓળખ સમી મુદ્રાને પ્રદર્શિત કરતી એક નૃત્યાંગના
**ભરતનાટ્યમ** અથવા **ભારતનાટ્યમ** (તમિળ: பரதநாட்டியம்) એ તામિળનાડુ ક્ષેત્રમાં ઉદ્ગ્મ પામેલ એક શાસ્ત્રીય નૃત્ય શૈલિ છે., . ભારતનાટ્યમ સાથે મોટે ભાગે શાસ્ત્રીય સંગીત સંલગ્ન હોય છે. આ નૃત્યને તેની પ્રેરણા પ્રાચીન ચિદંબરમના મંદિરના શિલ્પો પરથી મળે છે.

## નામ વ્યૂત્પતિ

ભરત નાટ્યમ એ શબ્દ **ભા**વ , **રા**ગ, **તા**લ અને **નાટ્ય** (શાસ્ત્રીય સંગીત નાટિકા) પરથી ઉઅતરી આવ્યો છે. આજે, તે સૌથી પ્રખ્યાત અને સૌથી વધુ પ્રસ્તુત થતી નૃત્ય શૈલિ છે અને સમગ્ર વિશ્વમાં ઘણા નર્તકો તેને કરે છે. એનસાયક્લોપેડીયા બ્રિટાનીકા એ ભરત નાટ્યમને ભારતના નૃત્યનું સંસ્કૃત વર્ણન કહે છે.

## પારંપારિક મૂળ

પ્રચીન સમયમાં આને મંદિરોમાં દેવદાસીઓ દ્વારા "દાસીત્તમ" તરીકે પ્રસ્તુત કરાતો. ઘંણા હિંદુ મંદિરો પર કોતરેલા શિલ્પો ભરતનાટ્યમની મુદ્રાઓ પ્રદર્શિત કરે છે.
એમ પણ મનાય છે કે આ નૃત્ય એ અપ્સ્રા પ્સરાઓ દ્વારા સ્વર્ગમાં કરાતા દૈવી નૃત્યનું પૃથ્વીય સંસ્કરણ છે. હિંદુ મંદિર પરંપરામાં મંદિરના દેવને એક રાજસી મહેમાન ની રીતે જોવાય છે અને તેમના આનંદ પ્રમોદ અને આરામ માટે તેમને ૧૬ પ્રકારની સેવાઓ અર્પણ કરાય છે તેમાંની જ એક એટલે સંગીત અને નૃત્ય. આ અર્થે પ્રાચીન સમયમાં રાજાઓની જેમ જ મંદિરો પણ પ્રશિક્ષિત નર્તકો અને સંગીતકારોને પોષતા.

કળી યુગમાં, મોટા ભાગની દરેક ભારતીય પારંપારિક કળાનું કેંદ્ર બિંદુ “ભક્તિ” રહી અને તેની અસર હેઠળ ભરતનાટ્યમ અને કર્ણાટક સંગીત બંને નો વિકાસ ભક્તિના વિષય ની આસપાસ થયો. એમ કહેવાય છે કે ભારતનાટ્યમ એ સંગીતનું મૂર્ત સ્વરૂપ છે, એક ઉત્સવ છે અને ભક્તિ ર્દશાવવાનું એક માધ્યમ છે. સઁગીત અને નૃત્ય એક અવિભાગનીય સ્વરૂપો છે; *સંગીતમ્* (સંગીત) વડે જ નૃત્યની ની સંકપના થઈ શકે.

ભરતનાટ્યમના ત્રણ મુખ્ય અંગો છે: *નૃત્ત* (તાલ બદ્ધ નૃત્યની ચાલ), *નાટ્ય* (નાટક કે કથાનો અંગ), અને *નૃત્ય* (નૃત્ત અને નાટ્યનો સંગમ).

તામિલ ક્ષેત્રમાઁ ખાસ કરીને તાંજાવુર (તાંજોર) હમેંશા શિક્ષણ અને સંસ્કૃતિનું કેંદ્ર રહ્યું છે. મરાઠી રાજા સરાબોજી(૧૭૯૮-૧૮૨૪)ના દરબારના પ્રખ્યાત ચતુષ્ક ચિન્નૈય્યા, પોનૈય્યા, સિવાનંદમ અને વડીવેલુએ સંગીત અને ભરતનાટ્યમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવ્યાં અને ભર્તનાટ્યમ શાસ્ત્રને પુનરુથ્થાન કરી તેને તેના આજના સ્વરૂપમાં લઈ આવ્યાં જેમાં તેમણે અપારિપુ, જાતિ-સ્વરમ, વર્ણમ્, સદાનમ્, પદમ્, તિલ્લના જેવા સ્વરૂપો ઉમેર્યાં. આ ચાર ભાઈઓના વારસદારો તાંજાવુરના નટ્ટુવાનર કે નૃત્ય શિક્ષકોના મૂળ જૂથના સભ્યો હતા. મૂળત્ એમણે એક પંથ સ્થાપ્યો અને તેમાં મોટાભાગના લોકો શૈવ અબ્રાહ્મણ હતાં.

એમ પણ મનાય છે કે ભરતનાટ્યમ મૂળતો પ્રાચીન મંદિર નૃત્ય કાથીરનું સુધારીત સ્વરૂપ છે.

## આવશ્યક પરિકલ્પના

ભર્તનાટ્યમ ને અગ્નિ નૃત્ય ગણવામાં આવે છેૢ જે માનવ શરીરના ગૂઠ આધ્યાત્મીક તત્વ પ્રદીપ્ત અગ્નિનું રૂપ છે. આ નૃત્યની પાંચ મુખ્ય પ્રકારોમાંની એક છે જેમાં ઓડીસી (પાણીનું તત્વ), મોહીનીઅટ્ટમ (હવા તત્વ), કુચીપુડી (પૃથ્વી તત્વ) અને કથકલી (આકાશ તત્વ). એક પ્રમાણભૂત ભરતનાટ્યમ નર્તકની ચાલ અને ભાવ ભંગિમા ડોલતી જ્વાળા સમાન હોય છે. અમુક રૂઢી ચુસ્ત ઘરાના સિવાય અર્વાચીન ભરતનાટ્યમ એ ભાગ્યેજ નાટ્ય યોગ ('નૃત્ય યોગ ' તરીકે પ્રચલિત), એક પવિત્ર આધ્યાત્મીક પરંપરા,તરીકે અભ્યાસ કરે છે.

મૂળત: ભરતનાટ્યમ એ એક નર્તક નૃત્ય હોય છે, જેના બે આયામ હોય છે, લસ્ય, જેમાં સ્ત્રી સહજ લાલિત્ય પૂર્ણ રેખાઓ અને ચાલ હોય છે, અને તાંડવ આનંદ તાંડવમ્ (તમિલ) (શિવનું નૃત્ય), મરદાના આયામ, છે જે ચીનના યીન અને યાંગ ની સમાન હોય છે. એમ પણ મનાય છે કે ભરતનાટ્યમ એ શાશ્વત વિશ્વના અસ્તિત્વને ભૌતિક શરીરના શૃંગાર કરીને ઉજવવાની પ્રાચીન વિચરધારાના પ્રતીક સમો નૃત્ય છે.

## સંદર્ભો
# ઓડિયા ભાષા

**ઓડિયા** (ଓଡ଼ିଆ **Oṛiā** ; કે જે અગાઉ **ઓરિયા** તરીકે ઓળખાતી હતી) એ ભારતના ઓડિશા રાજ્યમાં બોલાતી એક ઈન્ડો-આર્યન (ભારત-આર્યન) ભાષા છે.

તે ઓડિશા (જે અગાઉ ઓરિસ્સા તરીકે ઓળખાતું હતું) ની સત્તાવાર ભાષા છે, જ્યાં ભાષાના મૂળ વક્તાઓ વસ્તીના ૮૨% છે. આ સિવાય પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ, છત્તીસગઢ અને આંધ્રના ભાગોમાં પણ આ ભાષા બોલાય છે. ઓડિયા ભારતની ઘણી સત્તાવાર ભાષાઓમાંની એક છે; તે ઓડિશાની સત્તાવાર ભાષા અને ઝારખંડની બીજી સત્તાવાર ભાષા છે. છત્તીસગઢમાં ઓછામાં ઓછા ૧૦ લાખ લોકોની વસ્તી દ્વારા પણ આ ભાષા બોલાય છે.

લાંબી સાહિત્યિક ઇતિહાસ ધરાવતા અને અન્ય ભાષાઓ પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ઉધાર લીધા ન હોવાના આધારે ઓડિયા એ ભારતમાં ક્લાસિકલ લેંગ્વેજ (પ્રમાણિત ભાષા) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવેલી છઠ્ઠી ભારતીય ભાષા છે.ઓડિયાને ૨૦૧૪માં ક્લાસિકલ લેંગ્વેજનો દરજ્જો અપાયો હતો. ઓડિયામાં સૌથી પ્રાચીન શિલાલેખ એ ૧૦ મી સદીનો છે.

## ભૌગોલિક વિતરણ

### ભારત

ઓડિયા મુખ્યત્વે પૂર્વ ભારતના ઓડિશા રાજ્યમાં બોલાય છે, પરંતુ આંધ્રપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ અને છત્તીસગઢ જેવા પડોશી રાજ્યોમાં નોંધપાત્ર ઓડિયાભાષી વસ્તી છે; તેમજ ત્રિપુરા અને પાડોશી દેશ બાંગ્લાદેશમાં પણ તેઓ વસેલા છે.

મજૂરીના કારણે વધતા સ્થળાંતરને લીધે, પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં પણ ઓડિયા બોલનારાઓની વસ્તીમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે.

## ઇતિહાસ

 ભારતનું લિપી વૃક્ષ
ઓડિયા એ ભારત-આર્યન ભાષા પરિવાર સાથે સંકળાયેલી પૂર્વીય ભારત-આર્યન ભાષા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તે સીધી જ મગધિ પ્રાકૃતમાંથી ઉદ્ભવી હતી. અર્ધ મગધિ જેવી જ રીતે મગધિ પ્રાકૃત પણ પૂર્વ ભારતમાં ૧૫૦૦ વર્ષ પહેલાં બોલાતી હતી અને હજુ પણ પ્રારંભિક જૈન ગ્રંથોમાં વપરાતી પ્રાથમિક ભાષા છે. ફારસી અને અરબીની અન્ય મુખ્ય ઉત્તર ભારતીય ભાષાઓ પર અસર જોતા, તેમની સરખામણીમાં ઓડિયા પર સૌથી ઓછી અસર હતી એવું દેખાય છે.

## ભાષાના નમૂના

ઓડિયામાં માનવાધિકારની સાર્વત્રિક ઘોષણાત્મક લેખનો પ્રથમ લેખ

ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମକାଳରୁ ସ୍ୱାଧୀନ. ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଅଧିକାର ସମାନ. ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ବିବେକ ନିହିତ ଅଛି. ପରଷ୍ପର ପ୍ରତି ଭ୍ରାତୃଭାବ ପୋଷଣ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର.

*બધા મનુષ્ય મુક્ત છે અને સમાન માન અને અધિકારમાં જન્મે છે.* *તેઓ તર્ક અને વિવેકથી સંપન્ન છે અને તેથી ભાઈચારાની ભાવનાથી એક બીજા પ્રત્યે વર્તવું જોઈએ.*

## સંદર્ભ

## બાહ્ય કડીઓ

* ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં ઓડિયા ભાષા.
# મહેબૂબ ખાન

| મહેબૂબખાન |
| --- |
| ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર મહેબૂબ ખાન અને ફિલ્મ 'મધર ઇન્ડિયા'નું દૃશ્ય |
| જન્મની વિગત | મહેબૂબખાન રમઝાનખાન (1907-09-09)૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૭ બીલીમોરા, બરોડા સ્ટેટ, બ્રિટીશ ભારત |
| મૃત્યુ | ૨૮ મે ૧૯૬૪(૧૯૬૪-૦૫-૨૮) (ઉંમર 56) બોમ્બે, મહારાષ્ટ્ર, ભારત |
| અંતિમ સ્થાન | બડા કબ્રસ્તાન, મરાઈન લાઇન્સ, મુંબઈ |
| વ્યવસાય | ફિલ્મ દિગ્દર્શક, નિર્માતા |
| સક્રિય વર્ષો | ૧૯૩૧–૧૯૬૨ |
| જીવનસાથી | ફાતિમા (અલગ થઈ ગયેલ) સરદાર અખ્તર |
| સંતાનો | ૪; એક દત્તક |
| સન્માનો | પદ્મશ્રી (૧૯૬૩) |

**મહેબૂબ ખાન** (૭ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૭- ૨૮ મે ૧૯૬૪) આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ પ્રાપ્ત હિન્દી ફિલ્મોના નિર્માતા-દિગ્દર્શક હતા.

## જીવન

તેમનો જન્મ ૭ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૭ના રોજ બીલીમોરા, વલસાડ જિલ્લા ખાતે થયો હતો. તેમનું મૂળ નામ રમતન ખાન હતું. તેઓએ પ્રાથમિક શિક્ષણ મદરેસામાંથી લીધું હતું.

## કારકિર્દી

હિન્દી ફિલ્મોમાં શરૂઆત તેમણે નાના મોટા અભિનયથી કરેલી પરંતુ તેઓ ભારતીય સિનેજગતમાં ખ્યાતનામ ફિલ્મનિર્માતા તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામ્યાં. ઇ.સ. ૧૯૨૭માં *ઇમ્પિરિયલ કંપની* *ચોર*માં અભિનય કર્યો. ત્યારબાદ તેઓ વાર્તાલેખન તરફ વળ્યાં. તેમની એક વાર્તા પરથી ઇ.સ.૧૯૩૪માં *જજમેન્ટ ઓફ અલ્લાહ* નામની એક ફિલ્મ પણ બનેલી. તેઓએ સાત ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું. હતું. ઇ.સ. ૧૯૪૦માં તેમણે પર્લબકની નવલકથા મધર પરથી *ઔરત* કર્યું. આ ફિલ્મની સફળતાથી તેઓની ગણના પ્રથમ પંક્તિના દિગ્દર્શકોમાં થવા લાગી. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન તેમણે *રોટી* ફિલ્મનું સર્જન કર્યું. ઇ.સ. ૧૯૪૯માં *અંદાજ* અને ૧૯૫૨માં *આન* જેવી ફિલ્મોની રજૂઆત કરી તેઓ હિન્દી સિનેજગત પર પોતાનો જાદુ છોડવામાં સફળ રહ્યા. ઇ.સ. ૧૯૫૭માં તેમણે નિર્માણ કરેલ ફિલ્મ *મધર ઇન્ડિયા* આજે પણ હિન્દી ફિલ્મજગતમાં માઇલસ્ટોન ગણાય છે. ઇ.સ. ૧૯૨૮માં મહેબૂબ પ્રોડક્શન નામે કંપની શરૂ કરી. જેના નેજા હેઠળ *નજમા*, *તકદીર*, *અંદાજ*, *અણમોલ ઘડી* જેવી યાદગાર ફિલ્મો આપી. ઇ.સ. ૧૯૫૦માં તેમણે પોતાના સ્વતંત્ર સ્ટુડિયોની સ્થાપના કરી. તેમની ફિલ્મ કંપનીનો લોગો (પ્રતીક) દાતરડું અને હથોડી હતાં.

## સન્માન

* ૧૯૫૮ – ફિલ્મફેર સર્વશ્રેષ્ઠ નિર્દેશક પુરસ્કાર – મધર ઇન્ડિયા.
* ઇ.સ. ૧૯૬૩માં ભારત સરકાર દ્વારા હિન્દી ફિલ્મજગતમાં તેમના પ્રદાન બદલ તેમને પદ્મશ્રીનો ખિતાબ આપવામાં આવ્યો હતો.
* ૩૦ માર્ચ, ૨૦૦૭માં ભારત સરકારના ટપાલ વિભાગે મહેબૂબ ખાનની ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડી હતી.

## ફિલ્મોગ્રાફ (નિર્દેશક)

| વર્ષ | ફિલ્મ |
| --- | --- |
| ૧૯૪૩ | નજમા |
| ૧૯૪૫ | હુમાયું |
| ૧૯૪૬ | અનમોલ ઘડી |
| ૧૯૪૯ | અંદાજ |
| ૧૯૫૨ | આન |
| ૧૯૫૪ | અમર |
| ૧૯૫૭ | મધર ઇન્ડિયા |

## સંદર્ભ

## બાહ્ય કડીઓ

* મહેબૂબ ખાન ઇન્ટરનેટ મૂવી ડેટાબેઝ પર
# સુનિલ દત્ત

| સુનિલ દત્ત |
| --- |
|  |
| Sunil Dutt  |
| જન્મ | ૬ જૂન ૧૯૨૯  |
| મૃત્યુ | ૨૫ મે ૨૦૦૫  મુંબઈ  |
| વ્યવસાય | ચલચિત્ર નિર્માતા, રાજકારણી, અભિનેતા  |
| રાજકીય પક્ષ | ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ  |
| જીવન સાથી | નરગીસ  |

**સુનિલ દત્ત** (જન્મે બલરાજ દત્ત; ૬ જૂન ૧૯૨૯ - ૨૫ મે ૨૦૦૫) ભારતીય અભિનેતા, ફિલ્મ નિર્માતા, દિગ્દર્શક અને રાજકારણી હતા. તેઓ મનમોહનસિંઘની સરકારમાં (૨૦૦૪-૨૦૦૫) યુવા બાબતો અને રમતગમત પ્રધાન હતા. તેઓ મુંબઈના પૂર્વ શેરિફ હતા. તેઓ અભિનેતા સંજય દત્ત અને રાજકારણી પ્રિયા દત્તના પિતા છે.

૧૯૬૮માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. ૧૯૮૪માં તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ પક્ષમાં જોડાયા હતા અને મુંબઈ ઉત્તર પશ્ચિમના મતવિસ્તારમાંથી પાંચ ટર્મ માટે ભારતની સંસદમાં ચૂંટાયા હતા.

## સંદર્ભ
# ગિરિશ કાસરવલ્લી

ગિરિશ કાસરવલ્લી
**શાજી નિલાકાન્તન કરૂન** (અંગ્રેજી:Shaji Neelakantan Karun);(હિંદી:शाजी निलाकान्तन करून) ભારત દેશના કર્ણાટક રાજ્યમાં રહેતા એક સિનેમા દિગ્દર્શક છે. તેમને સિનેમા-દિગ્દર્શક તરીકે કરેલા ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન બદલ ઈ. સ. ૨૦૧૧ના વર્ષમાં ભારત સરકાર તરફથી પદ્મશ્રી વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## સંદર્ભો
# આકાશવાણી

આકાશવાણી ( ઓલ ઇન્ડીયા રેડિયો ) એ ભારતની રાષ્ટ્રીય પ્રસારણ સેવા છે અને હાલ પ્રસારભારતીની અંતર્ગત કાર્ય કરે છે. આકાશવાણીની શરુઆત " ઓલ ઇન્ડીયા રેડીઓનાં નામે ૧૯૩૬માં થઈ હતી અને ૧૯૫૯ની સાલથી આકાશવાણીના નામથી ઓળખાય છે. આકાશવાણી દ્વારા દેશમાં ૯૨ ટકા ભૌગોલિક વિસ્તારને આવરી લેવામાં આવ્યો છે અને દેશની ૯૯ ટકા કરતા વધુ જનસંખ્યા તેનો લાભ લે છે. હાલમા આકાશવાણીના ૪૨૦ જેટલા સ્ટેશનો કાર્યરત છે જે દેશની ૨૩ જેટલી ભાષાઓ અને ૧૭૯ જેટલી લોકબોલીઓમાં વિવિધ કાર્યક્રમોનું પ્રસારણ કરે છે.

## ઇતિહાસ

આકાશવાણીની શરુઆત ૨૩મી જુલાઈ ૧૯૨૭ના રોજ મુંબઈમાં ઇન્ડીયન બ્રોડકાસ્ટીંગ સર્વિસના નામે શરુ થઈ હતી જે ૧ માર્ચના રોજ તત્કાલીન સરકારે ખોટમાંથી ઉગારવાને કારણે હસ્તગત કરી હતી જે ત્યાર બાદ ઇન્ડીયન સ્ટેટ બ્રોડકાસ્ટીંગ સર્વિસના નામે ઓળખાતી હતી. ઈ.સ ૧૯૩૬માં તેનુ સત્તાવાર નામ ઓલ ઇન્ડીયા રેડિયોમાં પરિવર્તીત થયુ હતું. દેશના ભાગલા સમયે આકાશવાણીના સમગ્રદેશમાં માત્ર ૬ પ્રસારણ કેન્દ્રો હતા. આકાશવાણીની લોકપ્રીય વિવિધભારતી સેવાનું પ્રસારણ ૩જી ઓક્ટોબર ૧૯૫૭ના રોજ થઈ હતી જેનો આશય તે વખતની લોકપ્રીય રેડિયો સેવા રેડિયો સીલોનનો મુકાબલો કરવા થઈ હતી.વિવિધ પ્રકારના રસ-રુચીને પોષક કાર્યક્રમ "વિવિધ ભારતી"ને નામે બે લઘુતરંગ (શોર્ટ-વેવ) ટ્રાન્સમીટરો સહીત એકસાથે ૪૫ મથકોથી પ્રસારિત થાય છે. રેડિયો પર જાહેરાત સેવાનો પ્રારંભ ૧ નવેમ્બર,૧૯૬૭ થી મુંબઈ,નાગપુર,પુણે કેન્દ્ર પરથી પ્રાયોગિક ધોરણે શરુ થયો હતો.આજે વિવિધ ભારતી ૬૦ કરતા વધુ કેન્દ્ર પરથી પ્રસારિત થાય છે.

## રાષ્ટ્રીય સેવાઓ

આજે આકાશવાણી તેની સ્થાનીય સેવાઓ ઉપરાંત વિવિધ ભારતી, રેઇન્બો એફ.એમ, એફ.એમ. ગોલ્ડ, શાસ્ત્રીય સંગીત માટે રાગમ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે જ્ઞાનવાણી જેવા રાષ્ટ્રિય પ્રસારણો ચલાવે છે. આ ઉપરાંત આકાશવાણી ખેડુતો, કામદારો અને મહીલાઓને અનુલક્ષીને જુદાજુદા કાર્યક્રમોનું પ્રસારણ કરે છે. દેશની સરહદ સંભાળતા સૈન્યના જવાનો માટે ખાસ જયમાલા કાર્યક્રમ વરસોથી નિયમિત રીતે પ્રસારીત થાય છે. ગુજરાત રાજ્યમાં અમદાવાદ, વડોદરા, રાજકોટ, ભૂજ, સુરત, આહવા અને ગોધરામાં આકાશવાણીના પ્રસારણ કેન્દ્રો આવેલા છે. આકાશવાણી સમાચાર અને અહેવાલોના માધ્યમ દ્વારા લોકોને આબોહવા અને સરકારી યોજનાઓ જેવી વિગતો વિશે માહિતગાર કરે છે. આ ઉપરાંત વિજ્ઞાન, કૃષિ અને આરોગ્ય જેવા વિષયો પર પણ કાર્યક્રમો રજૂ કરી ને છેવાડાના લોકો સુધી પહોંચાડે છે. આકાશવાણી હવે માત્ર પરંપરાગત રેડિયોના માધ્યમ પૂરતી સિમિત ન રહેતા ડિજિટલ માધ્યમોમાં પણ પ્રવેશી રહી છે. પોડકાસ્ટ, મોબાઇલ એપ્સ અને ઓનલાઈન સ્ટ્રીમિંગ સેવાઓ દ્વારા તે યુવા પેઢી વચ્ચે પણ પહોંચી રહી છે.

## આંતરરાષ્ટ્રીય સેવાઓ

આકાશવાણીની આંતરરાષ્ટ્રીય સેવાઓ ૨૭ જેટલી ભાષાઓમા "શોર્ટવેવ" અને " મિડિયમ વેવ" બેન્ડ પર પ્રસારીત થાય છે. આ ભાષાઓમાં ૧૬ જેટલી વિદેશી અને ૧૧ જેટલી ભારતીય ભાષાઓ છે. વિદેશી ભાષાઓમાં મુખ્યત્વે દારી, પુસ્તો, ફારસી, અરબી, અંગ્રેજી, બર્મીઝ, જાપાનીઝ, મેન્ડેરીન, મલય અને ફ્રેન્ચ મુખ્ય છે. પોડકાસ્ટ, મોબાઇલ એપ્સ અને ઓનલાઈન સ્ટ્રીમિંગ સેવાઓ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉપલબ્ધ છે.

## સંદર્ભ

## બાહ્ય કડી

* ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં આકાશવાણી.
* પ્રસારભારતી
# જૉન મથાઈ

| પદ્મવિભૂષણ જૉન મથાઈ |
| --- |
| જૉન મથાઈ (૧૯૪૯) |
|  |
| સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના પ્રથમ ચેરમેન |
| **પદ પર** ૧ જુલાઈ ૧૯૫૫ – ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૬ |
| પ્રધાન મંત્રી | જવાહરલાલ નહેરુ |
| પુરોગામી | *નવનિર્મિત પદ* |
| અનુગામી | એચ. વી. આર. આયંગર |
| કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રી |
| **પદ પર** ૨૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮ – ૧ જૂન ૧૯૫૦ |
| પુરોગામી | આર. કે. શણમુખમ શેટ્ટી |
| અનુગામી | સી. ડી. દેશમુખ |
| કેન્દ્રીય રેલ્વે મંત્રી |
| **પદ પર** ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ – ૨૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮ |
| પુરોગામી | *નવનિર્મિત પદ* |
| અનુગામી | એન. ગોપાલસ્વામી આયંગર |
|  |
| અંગત વિગતો |
| જન્મ | (1886-01-10)૧૦ જાન્યુઆરી ૧૮૮૬ કાલિકટ, મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી, [બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન કોઝીકોડે, કેરલ, ભારત) |
| મૃત્યુ | 1959 (aged 73) |
| રાષ્ટ્રીયતા | બ્રિટીશ ભારતીય (૧૮૮૬-૧૯૪૭) ભારતીય (૧૯૪૭-૫૯) |
| રાજકીય પક્ષ | ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ |
| માતૃ શિક્ષણસંસ્થા | મદ્રાસ વિશ્વવિદ્યાલય (મદ્રાસ ક્રિસ્ટીઅન કૉલેજ, મદ્રાસ લૉ કોલેજ) |

**જૉન મથાઈ** (૧૦ જાન્યુઆરી, ૧૮૮૬ – ૧૯૫૯) એક ભારતીય અર્થશાસ્ત્રી હતા જેમણે સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ રેલ્વે મંત્રી અને ત્યારબાદ ભારતના નાણામંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી.

## જીવન

તેમનો જન્મ ૧૦ જાન્યુઆરી, ૧૮૮૬ના રોજ ચલિયાલ થોમસ મથાઈ અને અન્ના થૈયલના પુત્ર તરીકે એક એંગ્લિકન સીરિયન ખ્રિસ્તી પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે મદ્રાસ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી અર્થશાસ્ત્રમાં સ્નાતક થયા. તેમણે ૧૯૨૨ થી ૧૯૨૫ સુધી મદ્રાસ યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર અને વડા તરીકે સેવા આપી હતી. તેમણે ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં પણ અભ્યાસ કર્યો હતો. ભારતના નાણામંત્રી તરીકે તેમણે બે બજેટ રજૂ કર્યા, પરંતુ આયોજન પંચ અને પી. સી. મહાલનોબિસની વધતી જતી શક્તિના વિરોધમાં ૧૯૫૦ના બજેટ બાદ તેમણે રાજીનામું આપ્યું. ૧૯૫૫માં જ્યારે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાની સ્થાપના થઈ ત્યારે તેઓ તેના પ્રથમ અધ્યક્ષ હતા. તેઓ નવી દિલ્હીમાં નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એપ્લાઇડ ઇકોનોમિક રિસર્ચ (NCAER) ના ગવર્નિંગ બોડીના સ્થાપક પ્રમુખ હતા, જે ૧૯૫૬ માં સ્થપાયેલી ભારતની પ્રથમ સ્વતંત્ર આર્થિક નીતિ સંસ્થા હતી. તેમણે ૧૯૫૫ થી ૧૯૫૭ સુધી મુંબઈ યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર તરીકે સેવા આપી હતી અને ત્યારબાદ ૧૯૫૭ થી ૧૯૫૯ સુધી કેરળ યુનિવર્સિટીના પ્રથમ વાઇસ ચાન્સેલર તરીકે સેવા આપી હતી. તેમના ભત્રીજા, વર્ગીસ કુરિયન, સામાન્ય રીતે ભારતની શ્વેત ક્રાંતિના શિલ્પી તરીકે ઓળખાય છે. તેમના પરિવાર દ્વારા દાનમાં આપેલા વિશાળ પ્લોટ પર સ્થિત ત્રિશૂરનું 'ડૉ. જોન મથાઈ સેન્ટર',નું નામ તેમના માનમાં રાખવામાં આવ્યું છે. તેમની પત્ની, અચમ્મા મથાઈ એક ભારતીય સામાજિક કાર્યકર અને મહિલા અધિકાર કાર્યકર્તા હતા. ભારત સરકારે તેમને સમાજમાં તેમના યોગદાન બદલ ૧૯૫૪માં ચોથા સર્વોચ્ચ ભારતીય નાગરિક પુરસ્કાર, પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કર્યા હતા.

૧૯૩૪માં જોન મથાઈને *કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ઈન્ડિયન એમ્પાયર* (CIE) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, અને ૧૯૫૯માં તેમને પદ્મવિભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એપ્લાઇડ ઇકોનોમિક રિસર્ચ (NCAER) એ તેના ગવર્નિંગ બોડીના પ્રમુખ નંદન નીલેકણીના નેતૃત્વમાં અને નીલેકણી ધર્માદા ટ્રસ્ટના સમર્થનથી, ૨૦૧૯માં નવી દિલ્હીમાં તેના કેમ્પસમાં NCAERના નવા ઓફિસ બિલ્ડિંગને જોન મથાઈ ટાવર નામ આપીને જોન મથાઈનું સન્માન કર્યું હતું.

## સંદર્ભ

## બાહ્ય કડી

*  ડૉ. જૉન મથાઈ સેન્ટર
# મહાદેવી વર્મા

| મહાદેવી વર્મા |
| --- |
|  |
|  |
| જન્મ | ૨૬ માર્ચ ૧૯૦૭  |
| મૃત્યુ | ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૭  પ્રયાગરાજ  |
| વ્યવસાય | લેખક, prose writer  |
| કાર્યો | Yama  |
| પુરસ્કારો | * જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ (૧૯૮૨)
 |
| સહી |
|  |

**મહાદેવી વર્મા** (૨૬ માર્ચ ૧૯૦૭ - ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૭) હિંદીની સર્વાધિક પ્રતિભાવાન કવયિત્રીઓમાંથી છે. તેઓ હિન્દી સાહિત્યમાં છાયાવાદી યુગના ચાર પ્રમુખ સ્થંભોમાંના એક મનાય છે. આધુનિક હિન્દીની સૌથી સશક્ત કવયિત્રીઓમાંના એક હોવાને કારણે એ આધુનિક મીરાના નામથી પણ ઓળખાય છે. કવિ નિરાલાએ એમને “હિન્દીના વિશાલ મંદિરની સરસ્વતિ" પણ કહ્યું છે.

એમણે ખડી બોલી હિન્દીની કવિતામાં એ કોમળ શબ્દાવલિનો વિકાસ કર્યો જે આજ સુધી ફક્ત વ્રજભાષામાં જ સંભવ મનાય છે. એ માટે એમણે પોતાના સમયને અનુકૂળ સંસ્કૃત અને બંગાળીના કોમળ શબ્દ ચૂંટી હિન્દીના પહેરણ પહેરાવ્યા. સંગીતની જાણકાર હોવાને કારણે એમના ગીતોના નાદ-સૌંદર્ય અને પૈની ઉક્તિઓની વ્યંજના શૈલી અન્યત્ર દુર્લભ છે. એમણે અધ્યાપનથી પોતાના કાર્યજીવનની શરૂઆત કરી અને અંતિમ સમય સુધી એ પ્રયાગ મહિલા વિદ્યાપીઠની પ્રધાનાચાર્ય બની રહી. એમનો બાળ-વિવાહ થયો પરંતુ એમણે અવિવાહિતની જેમ જીવન વિતાવ્યું. પ્રતિભાવંત કવિયત્રી અને ગદ્ય લેખિકા મહાદેવી વર્મા સાહિત્ય અને સંગીતમાં નિપુણ હોવાની સાથે સાથે કુશળ ચિત્રકાર અને સૃજનાત્મક અનુવાદક પણ હતા.

## પુરસ્કારો અને શ્રદ્ધાંજલિ

* ૧૯૫૬: પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર.
* ૧૯૭૯: સાહિત્ય અકાદમી ફેલોશીપ.
* ૧૯૮૨: જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર, તેમની કાવ્ય સંગ્રહ *યમ* માટે.
* ૧૯૮૮: પદ્મવિભૂષણ.
* ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૧૮: મહાદેવી વર્મા ભારતીય ગુગલ ડુડલ પર દર્શાવાયા.

## સંદર્ભો
# પી.એન.ભગવતી

| પ્રફુલ્લચંદ્ર ભગવતી |
| --- |
|  |
|  |
| ૧૭મા મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ, ભારતનું સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય |
| **પદ પર** ૧૨ જુલાઇ ૧૯૮૫ – ૨૦ ડિસેમ્બર ૧૯૮૬ |
| નિમણૂક | ઝૈલસિંઘ |
| પુરોગામી | વાય. વી. ચંદ્રચુડ |
| અનુગામી | આર. એસ. પાઠક |
| ગુજરાતના ગવર્નર (કાર્યકારી) |
| **પદ પર** ૧૭ માર્ચ ૧૯૭૩ – ૪ એપ્રિલ ૧૯૭૩ |
| પુરોગામી | શ્રીમાન નારાયણ |
| અનુગામી | કે. કે. વિશ્વનાથન |
| મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ, ગુજરાત હાઇ કોર્ટ |
| **પદ પર** ૧૬ ઓગસ્ટ ૧૯૬૭ – ૧૭ જુલાઇ ૧૯૭૩ |
| ગુજરાતના ગવર્નર (કાર્યકારી) |
| **પદ પર** ૭ ડિસેમ્બર ૧૯૬૭ – ૨૬ ડિસેમ્બર ૧૯૬૭ |
| પુરોગામી | નિત્યાનંદ કાનુગો |
| અનુગામી | શ્રીમાન નારાયણ |
|  |
| અંગત વિગતો |
| જન્મ | પ્રફુલ્લચંદ્ર નટવરલાલ ભગવતી (1921-12-21)૨૧ ડિસેમ્બર ૧૯૨૧ અમદાવાદ, બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી, બ્રિટિશ ભારત |
| મૃત્યુ | ૧૫ જૂન ૨૦૧૭(૨૦૧૭-૦૬-૧૫) (ઉંમર 95) નવી દિલ્હી, ભારત |
| માતૃ શિક્ષણસંસ્થા | બોમ્બે યુનિવર્સિટી, ગવર્મેન્ટ લૉ કોલેજ, બોમ્બે |

**પી. એન. ભગવતી**, (૨૧ ડિસેમ્બર ૧૯૨૧ - ૧૫ જૂન ૨૦૧૭) ભારતના અગ્રણી ન્યાયવિદ તથા દેશના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ૧૭મા મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ હતા.

## પ્રારંભિક જીવન અને અભ્યાસ

તેમનું આખું નામ પ્રફુલ્લચંદ્ર નટવરલાલ ભગવતી હતું. તેમના પિતા નટવરલાલ અગ્રણી ધારાશાસ્ત્રી તથા સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ન્યાયમૂર્તિ હતા. તેમના માતાનું નામ સરસ્વતીબહેન હતું. ૧૯૩૭માં સોળ વર્ષની ઉંમરે મૅટ્રિકની પરીક્ષામાં સમગ્ર વિસ્તારમાં બીજા નંબરે ઉત્તીર્ણ થયા પછી તેમણે મુંબઈની એલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાંથી ૧૯૪૧માં બી.એ.ની પરીક્ષા પાસ કરી અને એક વર્ષ માટે એ કૉલેજના ફેલો નિમાયા (૧૯૪૧–૪૨). ત્યારબાદ ગાંધીજીની હાકલને માન આપી ભારત છોડો આંદોલનમાં ઝંપલાવ્યું અને આઠ માસ સુધી ભૂગર્ભ પ્રવૃત્તિઓ કરી. ૧૯૪૩માં મુંબઈની સરકારી લૉ કૉલેજમાં દાખલ થયા, જ્યાંથી ૧૯૪૫માં એલ.એલ.બી.ની પદવી પ્રાપ્ત કરી. ત્યારબાદ ઍડ્વોકેટ (ઓ.એસ.)ની પરીક્ષા પાસ કરી.

## કારકિર્દી

ત્યાર પછી તેમણે મુંબઈની વડી અદાલતમાં વકીલાત શરૂ કરી. ટૂંક સમયમાં વ્યવસાયક્ષેત્રે નામના મેળવી. ‘મુન્દ્રા કૌભાંડ’ નામથી જાણીતા બનેલા કેસમાં એમણે ‘ચાગલા તપાસ પંચ’ સમક્ષ તે વખતના સંરક્ષણસચિવ એચ. એમ. પટેલનો કુશળતાપૂર્વક બચાવ કરેલો.

બૃહદ મુંબઇ રાજ્ય (૧૯૫૬–૬૦)નું મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત આ બે અલાયદાં રાજ્યોમાં વિભાજન થતાં, ૧૯૬૦માં નવી રચાયેલી ગુજરાતની વડી અદાલતના ન્યાયમૂર્તિ તરીકે તેમની વરણી થઈ. ૧૯૬૫માં ઑસ્ટ્રેલિયા ખાતે ત્રીજી રાષ્ટ્રકુટુંબ કાયદા પરિષદમાં ભારતના પ્રતિનિધિ તરીકે તેઓ હાજર રહ્યા હતા. ૧૯૬૭માં ગુજરાતની વડી અદાલતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના પદ પર તેમની નિમણૂક થઈ અને ત્યારે તેઓ ભારતના સૌથી નાની ઉંમરના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ હતા. તેમના કુશળ નેતૃત્વ હેઠળ ગુજરાતની વડી અદાલતે ભારતની અન્ય વડી અદાલતોમાં અગ્રિમ સ્થાન પ્રાપ્ત કરી લીધું હતું. જુલાઈ ૧૯૭૩માં સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયમૂર્તિ તરીકે તેમને બઢતી મળી. જુલાઈ ૧૯૮૫માં તેઓ ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા અને ડિસેમ્બર ૧૯૮૬માં તે પદ પરથી તેઓ નિવૃત્ત થયા.

ઇ.સ. ૨૦૦૭માં તેમને પદ્મવિભૂષણનો પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો.

## સંદર્ભ
# ઝાકીર હુસૈન ‍‍(રાજકારણી)

| ઝાકીર હુસૈન |
| --- |
| ઝાકીર હુસૈન |
|  |
| ભારતના ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ |
| **પદ પર** ૧૩ મે ૧૯૬૭ – ૩ મે ૧૯૬૯ |
| પ્રધાન મંત્રી | ઈન્દિરા ગાંધી |
| ઉપ રાષ્ટ્રપતિ | વરાહગીરી વેંકટગીરી |
| પુરોગામી | સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન |
| અનુગામી | વરાહગીરી વેંકટગીરી (કાર્યકારી) |
| ભારતના બીજા ઉપરાષ્ટ્રપતિ |
| **પદ પર** ૧૩ મે ૧૯૬૨ – ૧૨ મે ૧૯૬૭ |
| રાષ્ટ્રપતિ | સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન |
| પ્રધાન મંત્રી | જવાહરલાલ નેહરુ લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી ઈન્દિરા ગાંધી |
| પુરોગામી | સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન |
| અનુગામી | વરાહગીરી વેંકટગીરી |
| બિહારના ગવર્નર |
| **પદ પર** ૬ જુલાઇ ૧૯૫૭ – ૧૧ મે ૧૯૬૨ |
| મુખ્ય મંત્રી | કૃષ્ણા સિંહા દીપ નારાયણ સિંહ |
| પુરોગામી | આર. આર. દિવાકર |
| અનુગામી | મદભુષિ અનંતસાયનમ ઐયંગર |
| રાજ્ય સભાના સભ્ય (નામાંકિત) |
| **પદ પર** ૩ એપ્રિલ ૧૯૫૨ – ૨ એપ્રિલ ૧૯૬૨ |
|  |
| અંગત વિગતો |
| જન્મ | (1897-02-08)૮ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૭ હૈદરાબાદ, હૈદરાબાદ રાજ્ય, બ્રિટિશ ભારત (હવે, તેલંગાણામાં) |
| મૃત્યુ | ૩ મે ૧૯૬૯(૧૯૬૯-૦૫-૦૩) (ઉંમર 72) નવી દિલ્હી, ભારત |
| રાજકીય પક્ષ | અપક્ષ |
| જીવનસાથી | શાહ જહાં બેગમ |
| માતૃ શિક્ષણસંસ્થા | અલાહાબાદ યુનિવર્સિટી (એમ.એ.) હંબોલ્ટ યુનિવર્સિટી ઓફ બર્લિન (પીએચ.ડી.) |
| પુરસ્કારો | ભારત રત્ન (૧૯૬૩) |

**ઝાકીર હુસૈન ખાન** (૮ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૭ - ૩ મે ૧૯૬૯) ભારતીય અર્થશાસ્ત્રી અને રાજકારણી હતા. તેઓ ૧૩ મે ૧૯૬૭ થી ૩ મે ૧૯૬૯ (તેમના અવસાન સુધી)ના સમયગાળા દરમિયાન ભારતના ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કાર્યરત રહ્યા હતા.

તેઓ ૧૯૫૭ થી ૧૯૬૨ દરમિયાન બિહારના ગવર્નર અને ૧૯૬૨ થી ૧૯૬૭ દરમિયાન ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદે રહ્યા હતા. તેઓ જામીયા મિલિયા ઇસ્લામિયાના સહસ્થાપક હતા અને ૧૯૨૮થી તેના વાઇસ-ચાન્સેલર પણ હતા. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ જામીયામાં ભારતની સ્વતંત્રતાની ચળવળે જોર પકડ્યું હતું. ૧૯૬૩માં તેમને ભારતના સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર ભારત રત્નથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## છબીઓ

* ઝાકીર હુસૈન, ૧૯૯૮ની ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર
* જામીયા મિલિયા ઇસ્લામિયા ખાતે ઝાકીર હુસૈનનો મકબરો
* કબર
* ઝાકીર હુસૈન અને તેમની પત્નિ શાહ જહાં બેગમના મકબરાની અંદરનો દેખાવ

## સંદર્ભ
# ઈલા ગાંધી

| ઈલા ગાંધી |
| --- |
|  |
|  |
| જન્મ | ૧ જુલાઇ ૧૯૪૦  ડર્બન  |
| અભ્યાસ સંસ્થા | * University of Natal
 |
| વ્યવસાય | રાજકારણી  |
| રાજકીય પક્ષ | African National Congress  |
| જીવન સાથી | Mewa Ramgobin  |

**ઈલા ગાંધી** (જન્મ: ૧ જુલાઇ ૧૯૪૦) મહાત્મા ગાંધીના પૌત્રી છે અને શાંતિ માટેના ચળવળકાર છે. તેઓ રંગભેદ વિરોધી અભિયાન માટે જાણીતા છે.

## જીવન

તેમનો જન્મ ડરબન, દક્ષિણ આફ્રિકામાં થયો હતો અને તેમના પિતા મણીલાલ ગાંધી હતા.
# મધુપ્રમેહ

**મધુપ્રમેહ** (અંગ્રેજી: *ડાયાબિટીસ*) એ પર્યાવરણ કે વંશાનુગત કારણોનાં મેળથી, ચયાપચયની ક્રિયાની ખામીને કારણે ઉત્પન થતો રોગ છે. જેનાં પરીણામ સ્વરૂપે રક્તમાં શર્કરાનું પ્રમાણ વધી જાય છે. જે ઘટનાને શાસ્ત્રીયભાષામાં "હાઇપરગ્લાસેમિયા" (hyperglycemia) કહે છે.

## નોંધ