Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# રાષ્ટ્રવાદ

ઝીયોનીસ્ટ ચળવળ દ્વારા બનાવામાં આવેલ ઈઝરાયલનો ધ્વજ
**રાષ્ટ્રવાદ** એ એક વિચારધારા અથવા તો આંદોલન છે જે કોઈ ચોક્કસ રાષ્ટ્રના હિતોને પ્રોત્સાહન આપે છે, ખાસ કરીને તેની માતૃભૂમિ ઉપર રાષ્ટ્રનું સાર્વભૌમત્વ ( સ્વ-શાસન) મેળવવા અને જાળવવાના ઉદ્દેશથી. રાષ્ટ્રવાદ માને છે કે દરેક રાષ્ટ્રએ પોતાની જાતે જ શાસન કરવું જોઈએ અને તેથી જ બાહ્ય દખલથી મુક્ત થવું જોઈએ. રાષ્ટ્ર સંસદ માટે કુદરતી અને આદર્શ આધાર છે, અને તે રાષ્ટ્ર રાજકીય શક્તિનો એકમાત્ર હક સ્રોત છે (જેને લોકપ્રિય સાર્વભૌમત્વ કહેવાય છે). રાષ્ટ્રવાદનો ઉદ્દેશ રાષ્ટ્રીય એકતા અને અખંડિતતાને પ્રોત્સાહન આપવું; સમાન સંસ્કૃતિ, ભાષા, સંપ્રદાય, ઈતિહાસ અને રાજનીતિથી એક રાષ્ટ્રીય ઓળખાણનું નિર્માણ કરવું પણ છે. તેથી જ રાષ્ટ્રવાદ રાષ્ટ્રની પરંપરાગત સંસ્કૃતિને જાળવવા, ટકાવવા અને તેને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયત્ન કરે છે, અને સાંસ્કૃતિક પુનરુત્થાન રાષ્ટ્રવાદી આંદોલનોની સાથે સંકળાય છે. તે રાષ્ટ્રીય સિદ્ધિઓમાં ગૌરવને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે, અને દેશભક્તિ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે. રાષ્ટ્રવાદને ઘણીવાર અન્ય વિચારધારાઓ, જેવી કે ઋઢિચુસ્તતા કે સમાજવાદ, સાથે પણ જોડવામાં આવે છે.

## ઈતિહાસ

સમગ્ર ઇતિહાસમાં લોકો તેમના પોતાના જૂથ અને પરંપરાઓ, પ્રાદેશિક અધિકારીઓ અને તેમના વતન સાથેના જોડાણ ધરાવે છે, પરંતુ રાષ્ટ્રવાદને 18 મી સદી સુધી વ્યાપકપણે માન્યતા પ્રાપ્ત થઈ ન હતી. રાષ્ટ્રવાદ ને સમજવા માટે ત્રણ પરિબળો છે. *આદિકાળવાદ* (બારમાસીયવાદ) એ સૂચવે છે કે હંમેશાં રાષ્ટ્રો રહ્યા છે અને રાષ્ટ્રવાદ એ એક કુદરતી ઘટના છે. *એથોનોસિમ્બોલિઝમ* (વંશપ્રતીકવાદ) રાષ્ટ્રવાદને ગતિશીલ અને ઉત્ક્રાંતિની ઘટના તરીકે સમજાવે છે અને રાષ્ટ્રો અને રાષ્ટ્રવાદના વિકાસમાં પ્રતીકો, દંતકથાઓ અને પરંપરાઓના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. *આધુનિકવાદ* એ એવો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે રાષ્ટ્રવાદ એ એક તાજેતરની સામાજિક ઘટના છે જે આધુનિક સમાજની સામાજિક-આર્થિક રચનાઓ જાળવવા માટે અસ્તિત્વમાં હોવી જરૂરી છે.

## પ્રતિભાવ

વ્યવહારમાં રાષ્ટ્રવાદને સંદર્ભ અને વ્યક્તિગત દૃષ્ટિકોણના આધારે સકારાત્મક અથવા નકારાત્મક રીતે જોઈ શકાય છે. રાષ્ટ્રવાદને ગ્રીક ક્રાંતિ, આઇરિશ ક્રાંતિ, ઝાયોનિસ્ટ ચળવળ (કે જેણે ઇઝરાયેલ બનાવ્યું), અને સોવિયેત યુનિયન વિસર્જનમાં મહત્વના પરીબળ તરીકે જોવામાં આવે છે . તેના વિરોધમાં, વંશીય તિરસ્કાર સાથે મળીને આવેલ કટ્ટરપંથી રાષ્ટ્રવાદ પણ નાઝી જર્મની દ્વારા કરવામાં આવેલા હોલોકોસ્ટ(સર્વનાશ) માટે એક મુખ્ય પરિબળ હતું. તાજેતરમાં જ રશિયા દ્વારા ક્રિમીઆના વિવાદિત જોડાણમાં રાષ્ટ્રવાદ એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ હતું.

## સંદર્ભો
# મુસલમાન

ચીનના દોનઝિયાંગમાં મુસ્લિમ વિધાર્થી
**મુસ્લિમ** કે **મુસલમાન** (અરબી: مسلم) લોકો કે જેને અંગ્રેજીમાં ક્યારેક મોસ્લેમ તરીકે પણ બોલાય છે, તેઓ ઇસ્લામ અનુયાયી, એકેશ્વરવાદમાં માનતા, કુરાન પર આધારીત ઇબ્રાહિમ સ્થાપિત ધર્મને અનુસરે છે અને હઝરત મુહમ્મદ મુસ્તફા (સ.અ.વ.)ને અલ્લાહના પયગંબર માને છે. અરબીમાં "મુસ્લિમ"નો અર્થ "એક કે જે અલ્લાહમાં શ્રધ્ધા રાખે છે" એવો થાય છે. સર્વવ્યાપી રીતે ઇસ્લામ ધર્મ પાળતા લોકો મુસ્લિમ કહેવાય છે.

## મુસ્લિમ શબ્દનો ઉદ્ભવ

મુસ્લિમ શબ્દ એ કૃદંતનું કામ કરનારું ઇસ્લામ ક્રિયાપદનું મૂળ રૂપ છે. મહિલા અનુયાયીને મુસ્લિમા કહેવામાં આવે છે. અરબી માં બહુવચનમાં મુસ્લિમુન (مسلمون) કહેવાય છે જ્યારે સ્ત્રીલિંગમાં મુસ્લિમાત(مسلمات) કહે છે. એનો એક અર્થ "સમગ્ર, યોગ્ય" એવો પણ થાય છે.

## *મુસ્લિમ* માટે અન્ય શબ્દો

અંગ્રેજીમાં મુળ શબ્દ "મુસ્લિમ" છે, ક્યારેક તે અપભ્રંશ થઇને "મોસ્લેમ" તરીકે બોલાય છે, જે ખરેખરમાં જુનો શબ્દ છે. અરબી શબ્દ "મુસ્લિમ" નો સમાનાર્થી શબ્દ અંગ્રેજીમાં "Submitter" થાય છે જે ગુજરાતીમાં "સમર્પિત" એવો થાય છે.

મધ્ય-૧૯૬૦ ના અરસા સુધી, ઘણાં અંગ્રેજીભાષી લેખકો "મહોમેડંસ" અથવા "મહોમ્મતન્સ્" શબ્દનો ઉપયોગ કરતાં હતા.

## અર્થ

ઇબ્ન અરબીએ મુસ્લિમ ની વ્યાખ્યા કરતાં જણાવ્યું કે:

>  "મુસ્લિમ એ એવી વ્યક્તિ છે જે માત્ર અને માત્ર અલ્લાહની ઇબાદત કરે છે. "ઇસ્લામ' નો અર્થ થાય છે માત્ર અલ્લાહ ને માનતો એક ધર્મ"
>
>

### પહેલાના પેગંબરોનું કુરાનમાં વર્ણન કરવા માટે વપરાય છે

કુરાનમાં ઇસ્લામ ઘણા પયગંબરો, સંદેશવાહકોને અને તેમના અનુયાયીઓને મુસ્લિમ તરીકે વર્ણવે છે. જેમાં આદમ, નુહ, ઇબ્રાહીમ, યાકૂબ, મુસા, (ઈસા) ઇસુ વિગેરેને કુરાન દ્વારા મુસ્લિમ તરીકે સમર્થન મળ્યું છે. કુરાન જણાવે છે કે આ પુરુષો મુસ્લિમો હતા કારણ કે તેઓ અલ્લાહને સમર્પિત, તેમનો સંદેશો પહોંચાડનાર અને મહત્વ સમજાવનાર હતા. આમાં ઇબાદત, દાન, ઉપવાસ કે રોજા અને પવિત્ર ધર્મયાત્રા કે હજનો સમાવેશ પણ થાય છે. કુરાનની સુરત ૩:૫૨ મુજબ ઇસુના અનુયાયીઓએ ઇસુને કહ્યું "અમે અલ્લાહમાં માનીએ છીએ અને આપ એ વાતના સાક્ષી થાઓ કે અમે મુસ્લિમ છીએ (*wa-shahad be anna muslimūn*)." મુસ્લિમ માન્યતા અનુસાર, કુરાન પહેલાં અલ્લાહે મુસાને તોરાત (ધર્મ પુસ્તક) આપી, દાઉદને ઝબુર(ધર્મ પુસ્તક) આપ્યું અને ઇસાને ઇન્જિલ(ધર્મ પુસ્તક બાઇબલ) આપ્યું, આ મહાભૂતિઓ અગત્યના મુસ્લિમો કે પયગંબર કહેવાય છે.

## વસ્તીની માહિતી

 વિશ્વની મુસ્લિમ વસ્તી ટકાવારી પ્રમાણે
૨૦૦૯નાં આંકડાઓ પ્રમાણે વિશ્વમાં મુસલમાનોની કુલ વસ્તી એક અબજ સત્તાવન કરોડ છે (૧.૫૭ બિલિયન). જેમાં ૭૫-૯૦% સુન્ની અને ૧૦-૨૦% શિયા છે. તેમાંથી 13 લગભગ% ઇન્ડોનેશિયામાં રહે છે, જે સૌથી મોટો મુસ્લિમ દેશ છે, આ ઉપરાંત દક્ષિણ એશિયામાં 25%, મધ્ય પૂર્વમાં 20%, મધ્ય એશિયા માં 2%, 4% બાકી રહેતા દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાના દેશોમાં, અને ઉપ-સહારાના આફ્રિકામાં 15% મુસ્લિમો રહે છે. મુસ્લિમ વિસ્તૃત સમુદાયો ચાઇના અને રશિયામાં પણ તેમજ કેરેબિયન ના ભાગોમાં પણ જોવા મળે છે. રૂપાંતરીત અને સ્થળાંતરિત સમૂદાયો લગભગ વિશ્વના દરેક ભાગમાં જોવા મળે છે.

## સંદર્ભ
# શહેર

શહેર
**શહેર** એ ઘણાં લોકોને કુટુંબ બનાવી રહેવા માટેની પ્રમાણમાં મોટી અને કાયમી વ્યવસ્થા છે, જેમાં આવા કુટુંબો સારી રીતે રહી શકે તે માટે આવાસો, રસ્તાઓ, વીજળી–પાણી, વાહનવ્યવહાર, દુકાનો, શાળા–કૉલેજ, બાગ–બગીચા અને એવી બધી જીવન જરૂરિયાતોની સુવિધા ઉપલબ્ધ હોય. આ માટે નગરપાલિકા કે મહાનગરપાલિકા હોય છે જે આવી વ્યવસ્થાઓ ઊભી કરે છે અને તેનું સંચાલન કરે છે. જોકે એવી ચોક્કસ કોઇ વ્યાખ્યા નથી કે જેનાથી શહેરને નગરથી જુદું પાડી શકાય, છતાં ઘણાં શહેરોને પોતાની એક ખાસ સંચાલકીય, કાયદાકીય, ઐતિહાસિક ઓળખ હોય છે.
# લોકશાહી

લોકશાહી સ્વતંત્રતા અંક, ૨૦૧૯
*ફ્રીડમ ઓફ ધ વર્લ્ડ ૨૦૧૬*ના સર્વેક્ષણ મુજબ ૨૦૧૫ના વર્ષ દરમિયાન વિવિધ દેશોની લોકશાહી સ્વતંત્રતા.
  સ્વતંત્રતા (૮૬)   આંશિક સ્વતંત્રતા (૫૯)   સ્વતંત્રતા નથી (૫૦)
**લોકશાહી** ( ગ્રીક: *δημοκρατία*, **dēmokratía** , શાબ્દિક રીતે "લોકો દ્વારા શાસન") એ સરકારનું એક એવું તંત્ર છે જ્યાં નાગરિકો મત દ્વારા સત્તાનો ઉપયોગ કરે છે. પ્રત્યક્ષ લોકશાહીમાં નાગરિકો સંપૂર્ણ રૂપે એક સંચાલક સંસ્થા બનાવે છે અને પ્રત્યેક મુદ્દા પર સીધો મત આપે છે. પ્રતિનિધિ લોકશાહીમાં નાગરિકો પોતાને માટે પ્રતિનિધિઓ પસંદ કરે છે. આ પ્રતિનિધિઓ એક વહીવટી સંસ્થા, જેમ કે વિધાનસભા રચવા માટે મળે છે. બંધારણીય લોકશાહીમાં બહુમતીની સત્તા પ્રતિનિધિ લોકશાહીના માળખામાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.

લોકશાહી એ સંઘર્ષની પ્રક્રિયા કરવાની એક પ્રણાલી છે જેમાં પરિણામો સહભાગીઓ શું કરે છે તેના પર નિર્ભર છે, પરંતુ કોઈ એક બળ તેનું શું થાય છે અને તેના પરિણામોને નિયંત્રિત કરે છે. પરિણામોની અનિશ્ચિતતા લોકશાહીમાં સહજ છે. લોકશાહી બધા જ દળોને તેમનાં હિતોને સમજાવવા માટે વારંવાર સંઘર્ષ કરે છે અને લોકોનાં જૂથોથી સત્તાના નિયમોને સ્થાપિત કરે છે.

કોઇ પણ એક વ્યક્તિની નિરપેક્ષ રાજાશાહી, અથવા અલ્પજનતંત્ર કે જ્યાં એક સત્તા તરીકે વ્યક્તિઓ એક નાની સંખ્યા રાજ કરે છે, તેની સરખામણીમાં લોકશાહી અલગ છે. તેમ છતાં ગ્રીક ફિલસૂફીમાંથી વારસાગત આ વિરોધ હવે અસ્પષ્ટ છે કારણ કે સમકાલીન સરકારોએ લોકશાહી, અલ્પજનતંત્ર અને રાજાશાહી તત્વો મિશ્ર કર્યા છે. કાર્લ પોપરે લોકશાહીને સરમુખત્યારશાહી અથવા અત્યાચારથી વિપરીત વ્યાખ્યાયિત કરી, જેથી લોકો તેમના નેતાઓને અંકુશમાં લેવા અને ક્રાંતિની જરૂરિયાત વિના તેમને બહાર કાઢવાની તકો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે.

## સંદર્ભ
# ક્રાંતિ

**ક્રાંતિ** અથવા **રેવોલ્યુશન** (અંગ્રેજી: Revolution) એટલે પ્રણાલિકાગત પુરાણી વ્યવસ્થાનો નાશ અને નવી વ્યવસ્થા માટેનું એકાએક પરિવર્તન. ઓક્સફર્ડ શબ્દકોશમાં ક્રાંતિ એટલે 'આમૂલ પરિવર્તન', 'પરિસ્થિતિમાં મહાન પલટો' જેવા અર્થ આપવામાં આવ્યા છે.

વિવિધ ક્ષેત્રે ક્રાંતિના વિવિધ અર્થો થાય છે. કૃષિ ક્ષેત્રે હરિયાળી ક્રાંતિ, ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ, સામાજિક ક્ષેત્રે સામાજિક ક્રાંતિ તથા સંચાલન ક્ષેત્રે સંચાલકીય ક્રાંતિ વગેરે પારિભાષિક શબ્દો જે-તે ક્ષેત્રમાં ધરમૂળથી આવેલાં પરિવર્તનને દર્શાવવા માટે પ્રચલિત બન્યા છે.

## ઈતિહાસ

'ક્રાંતિ' (Revolution) શબ્દનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ મધ્યયુગના પાછળના ભાગમાં ઇટાલિયન સિટી સ્ટેટ્સમાં થયો હતો. તે સમયે આ શબ્દનો ઉપયોગ ધાર્મિક સુધારણાના અર્થમાં થતો હતો. આ શબ્દ ઈ.સ. ૧૬૦૦ની આસપાસ અંગ્રેજી ભાષામાં પ્રવેશ્યો અને તેનો ઉપયોગ જૂની વ્યવસ્થાનું પુન:સ્થાપન કરવાના અર્થમાં થવા લાગ્યો. ક્રાંતિને મૂળભૂત સામાજિક પરિવર્તન તરીકે ગણવાનો ખ્યાલ અઢારમી સદીમાં ઉદભવ્યો હતો. આજે આ શબ્દ સામાજિક જીવનનાં વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મૂળગામી પરિવર્તન સૂચવવા માટે વપરાય છે. કેટલીક વાર આ શબ્દ રાજકીય સત્તાપલટાના અર્થમાં પ્રયોજાય છે. આમ છતાં, સામાજિક, આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક જીવનમાં પાયાનું પરિવર્તન સૂચવવા માટે 'ક્રાંતિ' કે 'સામાજિક ક્રાંતિ' શબ્દોનો ઉપયોગ સામાજિક વિજ્ઞાનીઓ કરતાં હોય છે.

## ક્રાંતિના પ્રકારો

જ્યારે કોઈ ઘટનાને ક્રાંતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે જ તે ઘટનાની પ્રક્રિયામાં અમુક ચોક્કસ પરિબળોની ભૂમિકા અપેક્ષિત હોય છે. ક્રાંતિના સંદર્ભમાં પ્રક્રિયા ઉપરાંત પરિણામ પણ મહત્ત્વનું લક્ષણ ગણવામાં આવે છે. અમુક પરિણામ આવે તો જ ક્રાંતિ થઈ એમ કહેવાય છે. આથી પ્રક્રિયા અને ઘટના ઉપરાંત તેના પરિણામે શું સિદ્ધ થાય છે તેના આધારે, સમગ્ર ઘટના અને પ્રક્રિયાને ક્રાંતિનું બિરુદ પ્રાપ્ત થાય છે. આમ ક્રાંતિ ચોક્કસ લક્ષવાળું, વિશિષ્ટ પરિબળો ધરાવતું પરિવર્તન છે.

હેતુ, સ્વરૂપ અને પરિણામોની દ્રષ્ટિએ ક્રાંતિના વિવિધ પ્રકારો પાડવામાં આવ્યા છે. ક્રાંતિનો પ્રકાર તે માનવીના કયા પાસાને સ્પર્શે છે તેની પર આધાર રાખે છે. મુખ્ય પ્રકારો તરીકે રાજકીય ક્રાંતિ અને સામાજિક ક્રાંતિને ગણાવી શકાય. સામાજિક ક્રાંતિમાં ક્રાંતિના બધા જ પ્રકારોનો સમાવેશ થાય છે, કારણ કે ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક, આર્થિક કે રાજકીય ક્રાંતિઓ થોડે ઘણે અંશે વહેલા કે મોડા માનવસમાજને સ્પર્શે છે.

### રાજકીય ક્રાંતિ

કોઈ એક દેશના થોડાક લોકો અથવા વિશાળ જનસમુદાય પ્રવર્તમાન રાજતંત્રની સામે વિદ્રોહ કરીને તેમાં સંપૂર્ણ પરિવર્તન લાવે તેને સામાન્યપણે રાજકીય ક્રાંતિ કહેવામાં આવે છે. રાજકીય ક્રાંતિઓ અને રાજકીય બળવાઓ મોટાભાગના દેશોમાં સામાન્યપણે વખતોવખત થતા રહે છે.

### સામાજિક ક્રાંતિ

સામાજિક ક્રાંતિ સર્વગ્રાહી પરિવર્તન લાવનારી ક્રાંતિ છે. તેમાં સમાજની તલસ્પર્શી કાયાપલટ થાય છે. સામાજિક ક્રાંતિ કરવા માટે બળનો કે હિંસાનો ઉપયોગ અનિવાર્ય નથી હોતો. આ પ્રકારની ક્રાંતિમાં સરકારનું સમગ્ર તંત્ર અને સમાજનું સમગ્ર માળખું બદલી નાખવાની નેમ હોય છે.

## સંદર્ભો