Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1961

**1961** ary.

## Oararecha'akue

* David Galeano Olivera - 18 jasykõi

## Omano'akue

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **1961** rehegua Commons.

---

...1960-1961-1962...
# Tembiasagua'u

Aranduka rova oĩva tembiasagua'u *Karai Kihóte* (1605), oje'e ha'eha tembiasagua'u peteĩha osẽ va'ekue arandukápe ñande Ára Javegua aja.
**Tembiasagua'u** térã **tembiasaguasu** ha'e tembiapo haipyre osẽva ava rembiasakuégui, uperire oñembohasa kuatiañe'ẽme térã ta'angambyry rupive opavavépe oguahẽ hag̃ua (tembiasagua'u ta'angambyrýgui). Tembiasagua'u oporombovy'ase omombe'upukúvo mba'eichaitépa tapichakuéra rekove, rekoha, remiandu, rembiasa ha remimo'ã.

Umi mba'e ohechaukáva pe tembiapo haipyre ha'eha peteĩ tembiasagua'u niko ko'ãva:

* Omombe'u mba'e gua'u térã mba'e ojehuva'ekue (oimérõ ojehúva añetehápe ikatu ojehero "tembiasaguasu").
* Tuichaitépe ojehecha mba'e omombe'úva, sapy'ánte oĩ avei: mombe'u'anga, ñemongeta, ñe'ẽha'eño térã kuatiañe'ẽ.
* Heta omombe'u'anga mba'éichapa tenda oikohápe pe tembiasa.
* Ñe'ẽsyrýpe ojehai va'erã
* Oiporavokuaa porãite ñe'ẽnguéra.
* Avakuéra rekotee oñemombe'u pukuve umi kásogui.
* Ipukuite, jepínte oreko amo 50 000 térã 200 000 ñe'ẽ, térã 150 amo 1200 kuatiarogue, térã hetave.

## Mandu'apy

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Tembiasagua'u** rehegua Commons.
# Etóña

| *Eesti Vabariik* Tetã Etóña |
| --- |
|
Etóña |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Poyvi |  Ha'erã'i
 |

 |
|
Tetã ñe'ẽ akã: Ndorekói |
|
Tetã Momorãhéi: *Mu isamaa, mu õnn ja rõõm* |
|  |
| Tavusu |
Tálĩ |
| Ñe'ẽnguéra |
Etoñañe'ẽ |
| Tetãygua réra |
Etoñagua |
| Tekuái reko |
República parlamentaria |
| Presidente Primer Ministro |
Kersti Kaljulaid Andrus Ansip |
| Tetã Amandaje |
Riigikogu |
| Independencia  • Declarada  • Reconocida  • Perdida Independencia  • Re-declarada |
De la Rrusia Imperial 24 de febrero de 1918 2 de febrero de 1920 16 de junio de 1940 De la Unión Soviética 20 de agosto de 1991 |
| Yvy apekue |
Ñemoĩha 133.º |
|  • Opaite |
45 226 km² |
|  • Y (%) |
4,56% |
| Tembe'y |
633 km |
| Y rembe'y |
3794 km |
| Yvyty yvatevéva |
Suur Munamägi |
| Ava hetakue |
Ñemoĩha 148.º |
|  • Hetakue |
1 332 893 (2005 est.) hab. |
|  • Typy'ũ |
29,8 hab./km²\* |
| PIB (PPA) |
Ñemoĩha 107.º |
|  • Opaite (2007) |
$ 26 994 sua |
|  • Per cápita |
$ 20 115 (2007) |
| PIB (nominal) |
Ñemoĩha 94.º |
|  • Opaite (2007) |
$ 19 573 milloness |
|  • Per cápita |
$ 14 585 (2007) |
| IDH (2007) |
0,860 (44.º) – Alto |
| Viru |
Corona estonia (`EEK`) |
| Ára |
EET (UTC+2) |
|  • Arahakúpe |
EEST (UTC+3) |
| ISO Jehero |
223 / EST / EE |
| Tetã renda tee Ñandutíme | `.ee` |
| Tetã pumbyry papapy | `+372` |
| Tetã puhoe papapy | `ESA-ESZ` |
| COI Jehero |
EST |
|

AtyveteUE, ONU, OTAN, OSCE
 |
| **Opaite Tetã Yvýgui** |
| [editar datos en Wikidata] |

Ta'ãnga:Drone video of Estonia 2021.webmEtóña 2021
Oĩ ko **Etóña** Európape tetã.

* Ñe'ẽ: etoñañe'ẽ.
* Itavaguasu ha'ehína: Talĩ
* Tavayguakuéra: 1.324.333 ava.

|  |
| --- |
| **Európa** |
|
Alemáña | Andorra | Aservaijã | Ayméña | Áuteria | Aváña | Avekásia | Chekía‎ | Chípere | Elovákia | Elovéña | Epáña | Etóña | Georgia | Gyrésia | Hĩlándia‎ | Hungyria | Hyãsia‎ | Irilánda | Itália‎ | Ilándia | Kosovo | Kyoásia | Letóña | Liechytenteĩ‎ | Lituáña | Luxemburgo | Yvate Masendóña | Malta | Mónako‎ | Montenégyro‎ | Moyndávia‎ | Noruéga | Ndinamáka | Polóña‎ | Poytuga‎ | Rrumáña‎ | Rrúsia‎ | San Maríno | Sévia | Suésia | Suísa | Táva Vatikáno | Tavetã Joaju | Tetãnguéra Yvýi | Tuykía | Ukyáña | Véyhika | Vielorrúsia | Vónia ha Hesegovína | Vugária |
# 11 jasypa

Ára **11 jasypa** ha'e ára 284ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 285ha umi ary hekope'ỹme. Umi 81 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Arete

## Tembiasa

## Teñõi

## Mano

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **11 jasypa** rehegua Commons.
# Parkinson mba'asy

| Parkinson mba'asy |
| --- |
|  |
| Ñemohenda ha marandu ambuéva |
| CIE-10 |
G20, F02.3 |
| CIE-9 |
332.0 |
| CIAP-2 |
N87 |
| OMIM |
168600 |
| DiseasesDB |
9651 |
| MedlinePlus |
000755 |
| PubMed |
Buscar en Medline mediante PubMed (en inglés) |
| Sinónimos |
|
IDAT |
|  Pohano rehegua  |
| [editar datos en Wikidata] |

**Parkinson mba'asy** ojeheróva avei **parkinson** añónte, ha'e peteĩ tajyapỹi mba'asy vaiete oikóva umi tajyapỹi oñembyaívo ha ohundíva yvypóra rete pehẽnguekuéra ku'erã ha ambuéva pehẽngue. Mbeguekatúpe ojehechauka ko mba'asy, ivaivévo, ojehechaukave mba'asyapypẽ yvypóra rete pehẽngue ku'erãme. Umi mba'asyapypẽ ojehechavéva tapicha hasývape iñepyrũme niko ipo ryrýiva, hete nomýi porãiva ha oku'e mbegue, ha hasy ichupe oguata hag̃ua. Ikatu avei hasy ichupe ojepy'amongeta hag̃ua, oke porã ha oñeñandukuaa hag̃ua. Teko tarova oúva ko mba'asýgui ojehechave heta ára rire umi tapicha hasývape.

Yvypóra rete pehẽnguekuéra ku'erã oñembyai omanógui umi tekoveapỹi oĩva peteĩ vorekuépe yvypóra apytu'ũme ojejapohápe dopamína (ko dopamína ha'e tekoveapỹi ogueraháva marandu tekoveapỹi ambuévape, upéicha ikatu jajapo ñande retépe mba'e jajaposéva).) Ne'ĩra ojeikuaa porãite mba'érepa omano umi tekoveapỹi apytu'ũme.

Ndojeikuaa porãi avei moõguipa ou ko mba'asy, oje'e ouha ojoajúvo mba'e heñoi'ypýva (mba'e ñande retépe oúva ypykuekuéragui) ha mba'e ñande rekohágui ikatúva ome'ẽ ko mba'asy. Umíva oreko peteĩ hasýva ijypykue térã iñemoñare apytépe ojehechave tesaparápe. Mba'e ñande rekohágui ikatu ha'e ñane aguĩetérõ umi tymbachu'i jukahágui, oñembota vaírõ térã ojeikutúrõ ñane akã; térã heta ára pukukuévo ñane aguĩetérõ peteĩ *solvente*-gui hérava *tricloroetileno*. Ambuéicha rupi, ojehecha oñangarekoha ko mba'asýgui yvypóra retére umi cafeína ha nicotína .

Jaikuaa hag̃ua ñande rasýrõ, jahecha va'erã mba'épa umi mba'asyapypẽ, ikatu jajapo apytu'ũ ra'anga resa'ỹijo jaikuaa porã hag̃ua ndaha'eiha mba'asy ambuéva. Parkinson mba'asy jepínte ojehecha tapichakuéra orekóva hetave 60 arýgui, umíva niko amo 1% opaite yvypóra yvy ape ári oreko ko mba'asy. Ary 2015 jave, ko mba'asy ombohasa'asy 6.2 sua tapichápe ha amo 117.400 omano. Oikuaa rire hasyha, ikatu oiko gueteri 7 térã 15 ary omano mboyve.

Ndaipóri mba'e omonguerakuaáva ko mba'asy; oñempohanónte ani hag̃ua ivaive umi mba'asyapypẽ.

Ko mba'asy réra ou pohanohára Ingyatérra pegua James Parkinson, oikuaauka va'ekue ary 1817-pe aranduka peteĩha omombe'úva hesakãitépe ko mba'asy rehegua.

## Mandu'apy
# Tague

Ava rague.
Guyra rague.
Yvypóra rague.
**Tague** (karaiñeꞌẽme: *Pelo, pluma*) mba'e raviju térã mba'e akua osẽva máva ha mymba rete rehe, ikatu ojejuhu opaichagua. Mymba okambúva (jagua, kavaju, vaka, chavurro) rete osẽ ipo'i overáva. Oĩ mymba hague ravijúva: ovecha ha umíva. Guyrakuéra retére osẽva ipo'i puku, haviju ha ijape opaichagua.
# Tatamboguehára

Tatambogueharakuéra omba’apóvo
**Tatamboguehára** ha’e upe téra oñeme’ẽva umi avápe omba’apóva tata ñemboguehápe ha oipytyvõva umi oĩméva upe tenda okáivape.

Ojapo hag̃ua hembiapo, tatambogueharakuéra ikatu oiporu y térã tatambogueha.

## Mandu’apykuéra
# Hirohito

Mburuvicha guasu Hirohito

**Mburuvicha Hirohito**| Ñorairõ kuera | Ñorairõ Guasu Mokõiha |
| Período de gobierno - Hapõ Mburuvi: | 25 jasypakõi 1926 7 jasyteĩ 1989 |
| Mboyvégua: | Taishõ |
| Hekovia: | Akihito |
| Ára reñói: | 29 jasyrundy ary 1901 |
| Tenda reñóiha: | Tokio |
| Ára mano: | 7 jasyteĩ ary 1989 |
| Tenda omanóvape: | Tókio |
| Ñemoñare: | Mburuvicha guasu Akihito
Princesa Teru
Princesa Hisa
Princesa Taka
Princesa Yori
Princesa Suga
Príncipe Masahito |

**Hirohito** ha'e akue mburuvicha guasu Hapõ Mburuvípe ary 1926 guive 1947 peve, upe rire ha'e mburuvicha guasu tetã Hapõ-me.

## Tembiasakue

### Hirohito Imitã

Hirohito imitãrõ guare 1902-pe.
Hirohito heñói pe palacio Aoyama tokio-pe ary 1901-pe, Pe Mburuvicha guasu Yoshihito ha pe princesa Sadako memby, oñembohera chupe "*michi no miyi*" ("Principe Michi"), ojegueraha mombyry ituvákuerari imichiti'ove, ojejapohaicha pe tradición-pe. Ojemomarandu heta preceptorekuera ndive. Umi apytepe oha'ihuveva ha'e akue pe general Nogi Maresuke, peteĩ veterano ñorairõhara inacionalistaitereiva, ha'e ojuka hañoite omano rire mburuvicha guasu Meiji , 1912 oiko chugui pe principe heredero. 1908 rire 1914 peve oike peteĩ mbo'ehape Gakushuin, 1914 rire 1921 peve oike peteĩ mbo'ehara umi principe heredero muara. 1921 oho Európa-pe umi tetãnguera ohecha akue upepe ha'e Tavetã Joaju, Hyãsia, Véyhika, Itália, Paises bajos ha Táva Vaticano pegua. 1921-pe oiko chugui peteĩ regente ituvá hasy hague

## Ehecha avei

* Hapõ
* Aldolf Hitler
# Jasyporundy

**Jasyporundy** (karaiñeꞌẽme: *Septiembre*) Arapapaha Gyregoriopegua ijasy 9, oguereko 30 árakuera.

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Jasyporundy** rehegua Commons.