Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ypa'ũ

Peteĩ ypa'ũ.
**Ypa'ũ** ha'e peteĩ yvyvore ijerére y (para) opayképe. Ikatu oĩ ypa'ũ ysyrype, ypape, parape ha paraguasupe avei. Kyoẽlándia ha'e ypa'ũ tuichave yvóragua, oĩ paraguasu Atlántikope.
# Ysyry Sa'yju

Ysyry Sa'yju táva Lanzhou-pe.
**Ysyry Sa'yju** (chinañe'ẽme: *黃河/黄 河/黃 河*) ha'e peteĩ ysyry puku Kuarahyresẽ Asia pegua osyry China Tekoha Tetã rupive, oguereko 5.464 km, ha'e hína ysyry pukuvéva 6ha ha mokõiha China pegua, peteĩha hína upe ysyry Yangtze. Oñepyrũ amo yvyty Bayan Har-pe, kuarahyreike China-pe, ha osẽ para Vohai-pe. Ku ysyry ojepuruita jegueraha hag̃ua mba'e oñeñemúva.

## Mandu'apy

## Ehecha avei

* Ysyrykuéra rysýi pukukuére
# Herusalẽ

Islã tupão Herusalẽ-pe
**Herusalẽ** hína tavusu tetã Israelpegua. Paletína avei ojerure hese itavusurã, he'ihái hembiapoukapýpe, upéicha oñemboja'o ko táva ha oiko ko Kuarahyresẽ Herusalẽ. Herusalẽ táva marangatu Hesu, Moise ha Islã rape. Upépe oĩ Salomõ tupãokue ha avei Islã tupão (térã meskíta) "Al-aqsa". Amo 993.200 tavayguakuéra oiko ipype.

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Herusalẽ** rehegua Commons.
# Maryland

Mariland poyvi.
**Maryland** ha'e niko peteĩva Tetãvore Joapykuéra apytépe.

* Tavayguakuéra: 6.016.447 - 2016
* Táva guasu: Annapolis
* Ambue táva: Baltimore, Columbia, Towson, Frederick, Bethesda, Ocean City

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Tetãvore Joapykuéra yvy ñemohenda** |  |
|
Aláka | Alaváma | Arisóna | Arkansas | Connecticut | Dakóta Ñembygua | Dakóta Yvategua | Delaware | Florida | Georgia | Havái | Idaho | Illinois | Indiána | Iowa | Kalifórnia | Kansas | Kentucky | Kolorádo | Kuarahyresẽ Virginia | Luisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Méhiko Pyahu | Michigan | Minesóta | Misisípi | Misúri | Montána | Nebraska | Neváda | New Hampshire | New Jersey | New York | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pensilvania | Rhode Island | Tenesi | Texas | Utah | Vermont | Virginia | Washington | Wisconsin | Wyoming | Yvate Karolina | Yvy Karolina
* "Kolumbia Táva"
 |
# Papapykuaa

Mbo'ehára ohechaukáva ogykehaípe papapykuaa rembiapo.
**Papapykuaa** ha'e pe tembikuaaty ohesa'ỹijóva papahakuéra, ysajakuéra ha mba'éichapa mba'ekuéra oñemohenda ha oñembohysýi. Ikatu ojereho avei **matemátika**, ñe'ẽngue oúva Gyresiañe'ẽgui *μάθημα* (máthema) ha he'ise "tembikuaaty térã ñemoarandu".

Ko tembikuaaty rupive ikatu ñañemoarandu ko'ã mba'e rehe:

* Papaha: ikatu jaikuaa mba'éichapa ojepapa mba'ekuéra.
* Mba'ekuéra rekopy: omombe'u ñandéve mba'éichapa mba'ekuéra oñemohenda hetepýpe, mba'éichapa ikatu heko ambue térã oñembohysýita, upe he'ise ko tembiapo rupive ikatu jaikuaa pe papapy ne'ĩra jaikuaa, ko tembiapo ojehero *álgebra*.
* Ñemohenda: ikatu jaikuaa moõpaite oĩ mba'ekuéra ha mba'éichapa oñemohenda peteĩ tendápe, ko'ápe ikatu jaipuru umi *coordenada*. Kóva jahero ysajarekokuaa.
* Ñemoambue: mba'éichapa mba'ekuéra iñambue, kóva jahero papapykuaa ñehesa'ỹijo.

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Papapykuaa** rehegua Commons.
# Mbyja apesã

Peteĩ mbyja apesã hérava Eichu.
Mbyja apesã hérava Kurusu.
**Mbyja apesã** tẽra **mbyja aty** ha'e yvága pehẽngué ikatúva jahecha ta'angáramo. Pe Mbyjakuaa Joaju Tetã Apytepegua oiporavova'ekue 88 umívagui imbyja apesãteetéramo. Oĩ katu ohecháva opaichagua ta'anga. Techaukapy, oĩ guarani ohecháva ko'ãva:

* Eichu
* Guasupytã
* Ñanduguasu
* Tuja'i

## Ojeleeva'ekue
# Apopyvusu oku'éva

Ubuntu GNU/Linux, peteĩ apopyvusu oku'éva kombutadórape guarã ndojehepy me'ẽiva.
**Apopyvusu oku'éva** térã **ypykatu omomba'apóva** ha'e kombutadóra rembiaporape atýra, ha'éva umi mba'e omboguatáva ha ombohapéva peteĩ kombutadóra oiko porã hag̃ua ha . Apopyvusu oku'éva niko pe omboguatáva *software* ha *hardware* peteĩ kombutadórape.

Pe apopyvusu oku'éva kombutadórape guarã ojepuruvéva ha'e Microsoft Windows, oĩva 82,74% opaite kombutadóragui, upe rire oĩ macOS ha'éva Apple Inc. mba'e (13,23%), ha upéi GNU/Linux (1,57%). Pumbyry apopyvusu oku'éva jareko Android ohupytýva amo 70% ary 2017 jave.

## Mandu'apy
# Jasykõi

**Jasykõi** (karaiñeꞌẽme: *Febrero*), Arapapaha Gyregoriopegua jasy mokõiha.

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Jasykõi** rehegua Commons.
# Arisóna

Arisóna poyvi.

**Arisóna** niko peteĩva Tetãvore Joapykuéra apytépe.

* Tavayguakuéra: 6.931.071 - 2016 (joheipyre).
* Táva guasu: Phoenix
* Ambue táva: Tucson

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Tetãvore Joapykuéra yvy ñemohenda** |  |
|
Aláka | Alaváma | Arisóna | Arkansas | Connecticut | Dakóta Ñembygua | Dakóta Yvategua | Delaware | Florida | Georgia | Havái | Idaho | Illinois | Indiána | Iowa | Kalifórnia | Kansas | Kentucky | Kolorádo | Kuarahyresẽ Virginia | Luisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Méhiko Pyahu | Michigan | Minesóta | Misisípi | Misúri | Montána | Nebraska | Neváda | New Hampshire | New Jersey | New York | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pensilvania | Rhode Island | Tenesi | Texas | Utah | Vermont | Virginia | Washington | Wisconsin | Wyoming | Yvate Karolina | Yvy Karolina
* "Kolumbia Táva"
 |