Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Piráta

Jolly Roger, pirata poyvi
Oñembohéra **piráta** (karaiñe’ẽgui, *pirata*) peteĩ avápe oikóva parápe ha ojupíva peteĩ ygaratápe iñirũnguéra ndive omonda hag̃ua.

## Mandu’apykuéra
# Kuvuasu

Kuvuasu'akuéra´

*Theobroma cacao*
**Kuvuasu** (karaiñe'ẽ: *cacao* / latinañe'ẽ: *Theobroma cacao*) ha'e peteĩ ñana, ha avei pe yva he'ẽ yvyra kuvuasu rehegua. Ha'ỹi opuruva japo hag̃ua chokora.

Chokora ojapova kuvuasu rehe.
# Volga

Ysyry Volga hasaha Sarátov-pe
**Volga** (rrusiañe'ẽme: *Волга*) ha'e upe ysyry pukuvéva ha hi'y hetavéva opa Európa yvyrusu pegua. Umi ysyry ambuéva osẽ Volga ysyryhápe ndive omohe'õ heta yvy Rrusia Európa pegua. Ysyry Volga oñepyrũ umi yvyty Valdái-pe 228 metro yvatekuépe, umi táva Mosku ha San Petersburgo ha osẽ para Káspio. Ipukukue ha'e 3.700 km.

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Volga** rehegua Commons.
* Recorridos en el río Volga (Inglés)
# Tetãnguéra Irũjoa

**Tetãnguéra Irũjoa** (epañañe’ẽme: Sociedad de Naciones térã Liga de las Naciones), oñemombykypyréva **TI** (SDN); ha’eva’ekue peteĩ ñemohenda heñoiva’ekue ary 1919 jave ha hekovéva ary 1946 peve. Ko irũjoa tembipota ha’eva’ekue tetãnguéra py’aguapy ha ijokupyty, uvei ko tembipota ndojehupytúi guasu.

Tetãnguéra Irũjoa ojavýramo jepe hembipota jehupytýpe, hembiapo oikova’ekue oñemopyenda hag̃ua Tetãnguéra Joaju ñepyrũ.

## Mandu’apykuéra
# Áfrika jaguarete

|
Afrika jaguarete |
| --- |
|  |
| Tekovekuaaty ñemohenda |
| Tavetã: |
Animalia |
| Pehẽ'a: |
Chordata |
| Jueheguasã: |
Mammalia |
| Tekovety: |
Carnivora |
| Tekovetyguy: |
Feliformia |
| Juehepehẽ: |
Felidae |
| Juehepehẽguy: |
Felinae |
| Jueheguaty: | **Acinonyx** Brookes, 1828 |
| Juehegua: | **A. jubatus** Brookes, 1828 |
| Omboherokõiva |
| Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) |
|  Distribución basada en los datos del Zoológico de San Diego |
| [editar datos en Wikidata] |

Afrika jaguarete
**Afrika jaguarete** (Acinonyx jubatus), hérava avei **Gepáydo** (karaiñeꞌẽme: *Guepardo*), ha'e peteĩ mymba ñarõ guasu okambúva, mbarakajarundipe oñemohenda chupe. Ha'e mymba'uha mbarete, oguereko tesapysoete ha ipy'aeitéva.

Ku mymba ipy'aevéva mymba oĩ Yvýpe, ohupyty hína 95 amo 115 km/h, 400 rehe gotyo 500 metro.

Ku mymba humba'apiete, pe áfrika guasu (*gaséla*). Afrika jaguarete hete piru, hákatu imbaretete, hague ha ipire oguereko apu'ami hũva.

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Áfrika jaguarete** rehegua Commons.
* Wikiespecies oguereko peteĩ kuatiarogue **Áfrika jaguarete** rehegua. Wikispecies
# Sapatu

Kuimba’e sapatu hũ.
Peteĩ **sapatu** ha’e peteĩ pyrehegua ojejapopyréva vakapígui térã ambue mba’égui, ijurúva ipyta gotyo ha oguerekóva sã térã musurã oñeñapytĩ hag̃ua puruhára pýre.

## Mandu’apykuéra
# Kasahitã

| Қазақстан Республикасы *Qazaqstan Respūblīkasy* Республика Казахстан *Respublika Kazajstan* República de Kazajstán |
| --- |
|
de Kazajistán |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Poyvi |  Ha'erã'i
 |

 |
|
Tetã ñe'ẽ akã: *ninguno* |
|
Tetã Momorãhéi: *Менің Қазақстаным* |
|  |
| Tavusu |
Nursultan¹ |
| Ñe'ẽnguéra |
kasahitãñe'ẽ, rrusiañe'ẽ² |
| Tetãygua réra |
Kazajo, kazako |
| Tekuái reko |
República presidencialista |
| Jefe de Estado Primer ministro |
Kassym-Jomart Tokayev Alihan Smaiylov |
| Tetã Amandaje |
Parlamento de Kazajistán |
| Independencia - fecha |
de la Unión Soviética 16 jasypakõi 1991-gua |
| Yvy apekue |
Ñemoĩha 9.º |
|  • Opaite |
2.727.300 km² |
|  • Y (%) |
1,7 % |
| Tembe'y |
12.012 km |
| Y rembe'y |
0 km |
| Yvyty yvatevéva |
Khan Tengri |
| Ava hetakue |
Ñemoĩha 61.º |
|  • Hetakue |
15.233.244 hab. |
|  • Typy'ũ |
6,2 hab./km² |
| PIB (PPA) |
Ñemoĩha 56.º |
|  • Opaite (2006) |
USD 137.964 millones |
|  • Per cápita |
USD 9.134 (2006) |
| PIB (nominal) |
Ñemoĩha 56.º |
|  • Opaite (2006) |
USD 77.237 millones |
|  • Per cápita |
USD 5.113 (2006) |
| IDH (2008) |
0.807 (71.º) – alto |
| Viru |
Tenge (KZT) |
| Ára |
UTC+5 |
| ISO Jehero |
398 / KAZ / KZ |
| Tetã renda tee Ñandutíme | `.kz`, `.қаз` |
| Tetã pumbyry papapy | `+7` |
| Tetã puhoe papapy | `UNA-UQZ` |
| COI Jehero |
KAZ |
|

AtyveteONU, OSCE, CEI, OCS, OCE
 |
| **Opaite Tetã Yvýgui** |
|  |
| [editar datos en Wikidata] |

Oĩ ko **Kazajistán** Europape ha Asiape tetã.

* Ñe'ẽ: kazajiñe'ẽ, rrusiañe'ẽ.
* Itavaguasu ha'ehína: Astana
* Tavayguakuéra: 15.233.244 ava.

|  |
| --- |
| **Ásia** |
|
Ahyganitã | Arávia Saudíta | Ayméña | Aservaijã | Chína Tetarã Retã | Arávia Emiráto Joapykuéra | Filipína | Hapõ | Horytáña‎ | Índia‎ | Indonésia‎ | Irã | Irake | Israel‎ | Jemẽ | Kambója | Kasahitã | Katára‎ | Kirigitã‎ | Kuáite‎ | Kuarahyresẽ Timor | Láo‎ | Lívano | Malásia‎ | Mayndíva‎ | Miama | Mongólia | Mburunéi‎ | Nepal | Ñemby Koréa | Omána | Pakitã | *Paletína‎* | Rrúsia‎ | Singapúra | Síria‎ | Siri Lãka | Tajikitã | Tailándia | Tuykía | Tuykomenitã | Uvekitã | Varéĩ | Vangyladẽ | Vienã | Vutã | Yvate Koréa |
# El Salvador

**El Salvador** térã **Éy Sayvatóry** (karaiñe'ẽme: *República de El Salvador*) ha'e peteĩ tetã Ñembyamérikapegua. Ijerére ojejuhu yvate ha kuarahyresẽ gotyo Ondúra, ñemby gotyo Paraguasu Py'aguapy ha kuarahyreike gotyo Guatemála. Ary 2012 El Salvador oguerekova 6.251.495 tetãyguakuéra ha ipukukue ha'e 21.041 km². Ko tetã oñe'ẽ karaiñe'ẽ. Itavusu ha'e táva San Salvador.

|  |
| --- |
| **Yvateamérika** |
|
Antigua ha Barbuda | Guatemála | Gyranáta | Haiti | Hamáika | Kanatã | Kosta Rrika | Kúva | Méhiko | Nikarágua | Ndominíka | Ondúra | Panama | Salvador | San Cristóbal ha Nieves | Santa Lucía | San Vicente ha Granadinas | Tetã Ndominikagua | Tetãvore Joapykuéra | Trinidad ha Továgo | Vaamakuéra | Varvado | Velíse
Kyoẽlándia | Martiníka | Guadalúpe | Puerto Rico | Anguilla | Montserrat | Vermúda | Terks ha Kaikos  |
# Apo

Kuatia apo, peteĩ kuña ojapo kuatia ojegua hag̃ua.
**Apo** (karaiñeꞌẽme: *manufactura*) ha'e yvypóra rembiapo peteĩ mba'ére, ku'ekavoña, tembipuru térã mba'e ambuéva ikatu omoambue mba'ekuéra ojepuruporã hag̃ua rire, ku tembiapo ava ojapóva.

Ava rembiapo heta niko: óga apo, tembi'u apo, mba'yruguata apo, kaguy apo, ao apo ha opa mba'e ñandejeréva, upévare yvypóra oipuru heta ku'ekavoña (mákina) ha tembipuru opaichagua omba'apo pya'eve hag̃ua ha ojapove mba'ekuéra (taha'e ao, óga, tembipuru ambuéva térã tembi'u).

Mba'eapopyha ha'e oimeraẽ óga yvypóra oipurúva ojapo hag̃ua peteĩ mba'e térã tembiporu, ipype oiĩ heta ku'ekavoña térã ava mba'apohára, umi óga ombopy'aeve mba'ekuéra apo.´

## Ehecha avei

* Mba'eapopyha
* Ku'ekavoña