Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ypa'ũ Taiuã

Ypa'ũ Taiuã ojehechaháicha yvága guive.
**Ypa'ũ Taiuã** (chinañe'ẽ mba'eteéva: 台灣/臺灣, chinañe'ẽ mombykypyre: 台湾, oje'eháicha: *Táiwān*), hérava avei ymaguare **Formosa** (Poytugañe'ẽgui *Ilha Formosa*), ha'e peteĩ ypa'ũ ijapekue amo 36 000 km², ko yvy oĩ Tavakuairetã Chína ipoguy ha ojejuhu China Tekoha Tetã rembe'y henondépe.

Tavakuairetã Chína rekuái ou opa rire upe mburuvi guasu pahague, ku Qing mburuvi, upéicha oñemoĩ tavakuairetã Chína rekuái rekóicha ary 1912-pe. Opa rire Chína ñorairõ ary 1949-pe, mokõi aty ojokuaikuaáva oñorairõ aja, aty ipu'akáva (Karai Mao Zedongaty ojokuaikuaáva comunista) omoañete upe Chína Tetarã Retã táva Pekĩme ha aty ambuéva ojokuai akue Tavakuairetã Chínare, upe Chína Aty Tetãitéva térã Kuomintang Karai Chiang Kai-shek pegua ojuhu hekoharã ypa'ũ Taiuãme, Chína yvy pehẽngue ha'eñóva ndo'ái Chína rekuái pyahu poguýpe ha ojejuhuhápe Tavakuairetã Chína ko'ãga meve.

## Ehecha avei

* Taiuã

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Taiwán** rehegua Commons.
# Saára

Saára ojehechaháicha yvateite guive.
**Saára** (Áraveñe'ẽme: الصحراء الكبرى, *aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā* , «yvy ojeiko'ỹha guasu») ha'e upe yvy ojeiko'ỹha hi'arahakúva tuichavéva, upe tave'ỹ tuichavéva mbohapyha opa umi yvy ojeiko'ỹha apytépe, Antártida ha Ártico rire. Ijyvy apekue ohupyty amo 9 065 000 km2, upéicha oĩ ipype haimete opa Áfrika ijyvy apekue pehẽngue yvategua. Saára oñemyasãi upe para Pytã guive, oñehembe'y upe para Yvy mbytére, oguahẽ meve paraguasu Atlántiko rembe'ýre.

Saára-pe ojehecha yvyku'i yvyty ohupytýva amo 193 m ijyvatekue. Ko ñe'ẽ Saára ou araveñe'ẽ pegua, ohasa rire karaiñe'ẽ rupi ha upéicha oñemoambue ko ñe'ẽ صحرا, áraveñe'ẽme he'iséva yvy ojeiko'ỹha ha oje'e [Sáhara].

## Mandu'apy

## Joaju

* Flora y fauna del Sahara
* Atlas del Sáhara central (en inglés)
# Paraguasu Atlántiko

Paraguasu Atlántiko

**Paraguasu Atlántiko** oĩ peteĩ paraguasu Yvype. Ijykére oĩ yvate gotyo Paraguasu Árktiko; kuarahyresẽ gotyo Europa ha Afrika; kuarahyreike gotyo Amérika; ha ñemby gotyo Antártida.

Paraguasu Atlántiko niko oreko 106.400.000 km² (parakuerandive).

## Parakuéra

* Para Karíve
* Para Yvategua
* Para Yvy mbytépe (Mediterráneo)
* Para Sargaso
* Para Báltiko
# Hungyria

Hungyria
**Hungyria** (hungyriañe'ẽme: *Magyarország)* Ha'e peteĩ umi mokõipa poteĩ tetã hekosãsóvagui oĩva pe Európa Joajúpe. Oĩ pe Panónia ñu guasúpe ha ijerére ojejuhu yvate gotyo Elovákia, Ukyáña ha Rrumáña ojejuhu kuarahyresẽ ngotyo, Sevia ha Kyoásia ñemby gotyo ojejuhu, Elovákia jey ñemby kuarahyreike gotyo ha Áuteria kuarahyreike gotyo. Itavusu ha táva tuichavéva niko Budapest. Iñe'ẽ tee niko ko hungyriañe'ẽ térã *magiar* ñe'ẽ, kóva hína pe ñe'ẽ ndaha'éiva indoeuropa atygua ojeipuruvéva Európape.

* Ñe'ẽ: hungyriañe'ẽ. RCh
* Itavaguasu ha'ehína: Budapest
* Tavayguakuéra: 9.981.334 ava.

## Galería

*
*
*

|  |
| --- |
| **Európa** |
|
Alemáña | Andorra | Aservaijã | Ayméña | Áuteria | Aváña | Avekásia | Chekía‎ | Chípere | Elovákia | Elovéña | Epáña | Etóña | Georgia | Gyrésia | Hĩlándia‎ | Hungyria | Hyãsia‎ | Irilánda | Itália‎ | Ilándia | Kosovo | Kyoásia | Letóña | Liechytenteĩ‎ | Lituáña | Luxemburgo | Yvate Masendóña | Malta | Mónako‎ | Montenégyro‎ | Moyndávia‎ | Noruéga | Ndinamáka | Polóña‎ | Poytuga‎ | Rrumáña‎ | Rrúsia‎ | San Maríno | Sévia | Suésia | Suísa | Táva Vatikáno | Tavetã Joaju | Tetãnguéra Yvýi | Tuykía | Ukyáña | Véyhika | Vielorrúsia | Vónia ha Hesegovína | Vugária |
# Lívia

| الجمهورية الليبية *Al-Ŷumhūriyyah Al-Lībiyyah* ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰⵏⵜ ⵏ ⵍⵉⴱⵢⴰ *Tagdudant n Libya* *Repubblica Libica* Tetã Livia |
| --- |
|
{{{nombre\_común}}} |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Poyvi |  Ha'erã'i
 |

 |
|
Tetã Momorãhéi: *Lībiyā, Lībiyā, Lībiyā* (avañe'ẽme: *Livia, Livia, Livia*) *Nerehendúirõ* |
|  |
| Tavusu (ha táva tuichavéva) |
Trípoli |
| Ñe'ẽnguéra |
Áraveñe'ẽ, Mberevereñe'ẽ ha Italiañe'ẽ |
| Tetãygua réra |
liviagua |
| Tekuái reko |
Tekuái jererekóva Congreso General Nacional de Libia Islã Tetã |
| Mburuvicha |
Mohamed Yousef al-Magariaf |
| Tetã Amandaje |
Cámara de Representantes Consejo de Estado Superior |
| Sãso  |
Italiagua |
| Yvy apekue |
Ñemoĩha 17.º |
|  • Opaite |
1.759.540 km² |
|  • Y (%) |
0% |
| Y rembe'y |
1.770 km |
| Yvyty yvatevéva |
Bikku Bitti |
| Ava hetakue |
Ñemoĩha 108.º |
|  • Hetakue |
6.293.253 (2016) hab. |
|  • Typy'ũ |
3,55 hab./km²\* |
| PIB (PPA) |
Ñemoĩha 71..º |
|  • Opaite (2010) |
USD 90.841 millones |
|  • Per cápita |
USD 13.846 |
| PIB (nominal) |
Ñemoĩha 63..º |
|  • Opaite (2010) |
USD 71.336 suakuéra |
|  • Per cápita |
USD 10.873 |
| IDH (2011) |
0,760 (64.º) – **Tuicha** |
| Viru |
Ndinar liviagua (`LYD`) |
| Ára |
UTC+2 |
| ISO Jehero |
434 / LBY / LY |
| Tetã renda tee Ñandutíme | `.ly` |
| Tetã pumbyry papapy | `+218` |
| Tetã puhoe papapy | `5AA-5AZ` |
| COI Jehero |
LBA |
|

AtyveteUA, ONU, OPEP, COMESA
 |
| **Opaite Tetã Yvýgui** |
|  |
| [editar datos en Wikidata] |

**Tetã Livia** (áraveñe'ẽ: ‏ليبيا, «*Lībiyā*»; italiañe'ẽ: *Libia*) ha'e peteĩ tetã oĩ Yvate Afrikape. Itavusu ha tenonde táva ha'e Trípoli. Ijykére oĩ yvate gotyo Para Yvy Mbytépe, kuarahysẽ gotyo Ehipto ha Sudano, kuarahyreike gotyo Tunes ha Arhelia, ñembykuarahyreike gotyo Níher ha ñemby gotyo Chade .

## Mandu'a

|  |
| --- |
| **Áfrika** |
|
Angola | Arhélia | Cháde‎ | Ehíto | Erityréa | Eswatini | Etiopía | Gámbia‎ | Gána | Gavõ‎ | Ginéa | Ginéa Ekuatogua‎ | Ginéa Mbisáu‎ | Jimbúti‎ | Kamerũ | Kávo Véyde‎ | Kéña‎ | Komóra‎ | Lesóto‎ | Livéria‎ | Lívia | Maláui‎ | Mali | Mandagaka | Marfil Rembe'y‎ | Marruéko‎ | Maurísio‎ | Mauritáña‎ | Mosambíke | Mbenĩ‎ | Namívia‎ | Nihéria | Níher‎ | Rruánda‎ | Sámbia | Santo Tome ha Príncipe‎ | Séichele‎ | Senegal | Siérra Leõ‎ | Simbávue | Somália | Sudano | Tavakuairetã Kóngo | Tãsáña | Tetã Jekopytyjoja Kongo | Tetã Mbyteafrikagua | Tógo | Tunísia | Ugánda | Votusuana | Vukína Fáso | Vurundi | Yvyáfrika‎ | Yvy Sundã |
# Paraguasu Ártiko

Paraguasu Árktiko
**Paraguasu Ártiko** oĩ peteĩ paraguasu Yvýpe. Ijykére oĩ ñemby gotyo paraguasu Atlántiko, paraguasu Py'aguapy, Yvateamérika, Európa ha Ásia.

Paraguasu Atlántiko niko oreko 14 750 000 km² (parakuéra ndive).

## Parakuéra

* Para Barents
* Para Kara
* Para Laptev
* Para Morotĩ
* Para Noruéga
# Yvytyrysýi Ural

Yvytyrysyi Ural jehecha.
**Yvytyrysýi Ural** (Rrusiañe'ẽme: Ура́льские го́ры, *Urál'skiye góry*) ha'e peteĩ yvyty aty omboja'óva hekopete Európa ha Asia yvyrusu. Opyta Rrusia ha Kazajistán retãme.

Oguereko 2.500 km ipukukuére, hu'ã yvatevéva opytáva yvyty Narodnaya-pe, ha oguereko 1.895 métro, kóva ha'e hína yvyty yvatevéva opaite Ural pegua. Ijyvy oguereko heta ambopyita, tatapỹi, itakyra ha ambuéva, upévare oĩ heta mba'eapopyha Rrusia retã renda.
# Para Aral

Para Aral ary 1989 iporã ha hekopotĩva hákatu ary 2008 ojehecha mba'éichapa yvypóra omokã ha ombyái ku ypa.

**Para Aral** ha'e akue peteĩ ypa guasu, opyta Mbyte Asia-pe, umi Kazajistán retã ha Uzbekistán mbytépe. Ymaguare para Aral niko ypa guasuvéva irundyha, hi'apekue ohupyty akue 68.000 km2, hákatu Aral oñemomichĩ ha oñemokã ary 1960 guive, karai kuéra soviétiko omombia rire umi mokõi ysyry omyenyhẽva chupe (ysyry Amu Daria ha ysyry Sir Daria), omohe'õ hag̃ua iñemitỹnguéra, ha upévare para Aral hekomichĩ hína ha heko juky vai hína.

Yvypóra ombyái avei ku para ha omongy'a hi'y, para Aral ko'ãga niko iky'a ha imichĩ, hi'y sa'i ha jukyeterei, heta mba'eapopyha omosẽ yty para Aral avei ha omongy'ave hi'y.

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Para Aral** rehegua Commons.
* **Karaiñe'ẽme:**
	+ Reportaje sobre el Mar de Aral elaborado tras viajar hasta Moynaq, en Uzbekistán
	+ Blog sobre el Mar de Aral. Noticias, videos, reportajes
	+ Termal içlik
# Para Árave

Para Arávia pegua ra'anga.
**Para Árave** térã **para Arávia pegua** ha'e niko yguasu upe paraguasu Índikope oĩva ha ojejuhúva Ásia ipehẽngue ñemby kuarahyreikegua rembe'ýre, Arávia yvyapy ha Índia mbytépe. Ko yguasu apekue niko 3 862 000 km², tetãnguéra ko para omohembe'ýva hína Jemẽ, Omã, Pakitã, Irã, Índia ha Mayndíva.

## Mandu'apy