Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Para Yvy mbytépe

Para Yvy mbytépe ra'anga.
**Para Yvy mbytépe** (karaiñeꞌẽme: *Mar Mediterráneo*) ha'e peteĩ para oĩ Paraguasu Atlántiko, ijykére ojejuhu yvate gotyo Europa, ñemby gotyo yvate Afrika ha kuarahyresẽ gotyo kuarahyreike Asia, oguereko heta ypa'ũ guasu. Ituichakue ha'e 2.500.000 km². Y ku para pegua osẽ paraguasu Atlántiko-pe ypo'i Hivyraytã rupi, ha para Pytãme, y hasaha Sues rupi. Y para Hũ pegua osẽ avei para Yvy mbytépe ypo'i Vóyhoro ha Ndandanelo rupi.

## Ambue Henda

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Para Yvy mbytépe** rehegua Commons.
* *Atlas ambiental del Mediterráneo* en el Centro Virtual Cervantes
* Valor natural, amenazas y soluciones del Mediterráneo por Greenpeace
* Rápida inundación del Mediterráneo (en inglés)
# Yrape Suez

Yrape Suez ojehechávo yvateite guive.
**Yrape Suez** ha'e peteĩ yrape yvypóra ojapo va'ekue toiko hag̃ua ygarata hasaha ramo, ojejuhu Ehítope ha ombojoaju para Yvy mbytépe (*Mediterráneo*) ha parapyte Suez, oĩva para Pytãme, ohasávo upe yvyjyva hérava avei Suez. Ojejapopa rire ko yrape, oiko yvy hérava Sinaígui peteĩ yvyapy pyahu, upéicha ojapo avei mba'e omohembe'yitéva Áfrika ha Ásia. Ipukukue ohupyty 193 km oñemyasãivo amo Ygarupa Saíd guive, *Mediterráneo* rembe'ýpe, amo Suez peve, para Pytã rembe'ýpe. Ary 2020 pukukuévo, hetave 18 500 ygarata ohasa ko yrapére (amo 51,5 ára ha ára).

Ojajepo 1859 ha 1869 apytépe, omyakãvo Fernando de Lesseps ha Louis Maurice Adolphe Linant de Bellefonds. Ko yrape Ehíto mba'e 1956 guive, ojeipuruite ojegueraha hag̃ua itakyra Európape ha oñeñemu pya'eve tetãnguéra apytépe.

Jepémo oĩ va'ekue ko yrape Ehíto rekuái poguýpe, heta umi Europagua oikóva ijára ramo jasypokõi 1956 meve, oikórõguare Ehíto mburuvicha Gamal Abdel Nasser omoĩmbaite hetã poguýpe, upe rire oñepyrũ Sinai ñorairõ oikóva jasypa ha jasypateĩ 1956 aja.

Ary 2014 jave, Ehíto oñepyrũ omoporãve ko yrape ombopukuvévo peteĩ ivorekue orekóva 35 km, upéicha ipya'evéta ojehasa hag̃ua hese.

## Mandu'apy
# Arávia Yvyapy

Yvyapy Aravia.
**Arávia** (áraveñe'ẽme: شبه الجزيرة العربية) herava avei **Árave Yvyapy**, ha'e peteĩ yvyapy tuicha oĩ Asiape. Aráviape oĩ pokõi tetã ha 70.000.000 tetãyguakuéra nunga.

* Arávia Saudíta: 1.960.582 km² - 24.300.000 tetãyguakuéra
* Varéĩ: 665 km² - 670.000 tetãyguakuéra
* Arávia Emiráto Joapykuéra: 83.600 km² - 3.500.000 tetãyguakuéra
* Jemẽ: 527.970 km² - 20.000.000 tetãyguakuéra
* Kuáite: 17.818 km² - 2 596 799 tetãyguakuéra
* Omã: 212.460 km² - 3.000.000 tetãyguakuéra
* Katára: 11.437 km² - 770.000 tetãyguakuéra
# Para Pytã

Para Pytã ra'anga.
Ko **para Pytã** (áraveñe'ẽme: البحر الأحمر, *Baḥr al-Aḥmar* ha evréo ñe'ẽme: ים סוף, *Yam Suf*) ha'e parapyte upe paraguasu Índiko pegua ojejuhúva Áfrika ha Ásia mbytépe. Oñembojoaju ñemby gotyo paraguasu Índiko rehe, upe ypo'i Bab el-Mandeb ha parapyte Andẽ pegua rupive. Yvate gotyo ojejuhu yvyapy Sinai. Ipukukue yvate guive ñemby meve ohupyty amo 2.200 km ha kuarahyreike guive kuarahyresẽ meve ohupyty amo 335 km.

Para Pytã réra evréo ñe'ẽme, *Yam Suf*, he'ise "para Kapi'i pegua". Ndojeikuaái mba'érepa ojehero para Pytã umi ñe'ẽ ambuévape, oñeimo'ã ikatu umi yvyty ita pytãva oĩ ijerére.

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Para Pytã** rehegua Commons.