Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 5 jasypokõi

Ára **5 jasypokõi** ha'e ára 186ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 187ha umi ary hekope'ỹme. Amo 179  ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Tembiasa

## Teñói

## Mano

* 2019: Joel Holden Filártiga Ferreira

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **5 jasypokõi** rehegua Commons.
# Yvoty

Yvotykuéra opaichagua oúva 12 ka'avo iñambuévagui.
**Yvoty** ha'e ka'avo ipotýva vorekue oñemoña hag̃ua. Yvotykuéra ojehero avei poty térã ka'avo poty. Yvoty henyhẽmba ijerére hopégui ha imbytépe oĩ vorekue omoheñóiva yvoty ra'ỹi ha ka'avo ra'ỹi. Osẽ chugui hi'a térã ha'ỹi oñemoña hag̃ua.

Ka'avokuérape ko yvoty ha'e upe isa'y hetavéva, oje'e ka'avo 'ipotyha' térã 'ipoty jeraha' oñepyrũvo okakuaa ha ojepe'a ko vorekue isa'y hetavéva. Yvotykuéra niko opaichagua, oĩ michĩva ha tuicháva, herakuã porãva ha inéva. Okakuaa avei oparupi, taha'e ha'éva hakuhápe térã ro'yhápe.

## Mandu'apy
# Yva

Yva ñemuha.
**Yva** (karaiñeꞌẽme: *Fruta*) yvyra ha ka'avo pehẽngue ojejuhuhápe ka'avo ra'ỹi. Jepínte jaipuru ko ñe'ẽ "yva" jaheróvo ka'avo ro'o, ikatu jajapo chugui ñande rembi'urã térã hykue. Avañe'ẽme ikatu ñambohéra yvyramáta yva ñambojoajúvo «'a» hérape, upéicha jareko tarumaite'a (tarumaite máta yva), guavirana'a (guavirana máta yva), ha heta ambuéva.

Yva hína heñói ka'avo potykuégui, ogueraha ipype ka'avo ra'ỹi ha upégui osẽta ka'avo ipyahúva.

## Mandu'apy
# Ahy'o

Yvypóra ahy'o ra'anga.
**Ahy'o** (karaiñeꞌẽme: *garganta*) ha'e yvypóra ha mymba ajúra pehẽngue oĩva atukupe kangue rysýi renondépe. Yvypóra ipytuhẽvo, yvytu ohasáta ahy'óre, upéicha avei ho'úvo, tembi'u ohasa va'erã ko ajúra pehẽnguére.
# Pire

Yvypóra pire.
**Pire** (karaiñeꞌẽme: *Piel*) ha'e yvypóra rete ha mymba rete mboapakuaha, ha'e tete pehẽngue ipohyivéva ha oñangarekóva pe tete.

Yvypóra pire ha mymba okambúva pire haguepa, ikatu ñañandu pe japokóva ñande pire rupive.

## Ambue Henda

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Pire** rehegua Commons.

Wikcionario

* Vikiñe'ẽndýme ikatu rehecha mba'épa he'ise **pire**.
# Mbyte Európa

Európa iñemohenda.
**Mbyte Európa** ha'e peteĩ yvy guasu oguerekóva ipype opaite teãnguéra oĩva mbyte Európa-pe. Ndaipóri ñe'ẽme'ẽ térã kuatiaete he'íva mba'épa tetãnguéra oĩ va'erã ipype. Umi tetãnguéra oĩva ipype oĩgui tembiasakuére. Mbyte Európa ohasa hetaeterei ñemoambuépe, upépe oñepyrũ Peteĩha Ñorairõ Guasu ha Mokõiha Ñorairõ Guasu.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * **-** Suisa
* **-** Alemaña
* **-** Liechytenteĩ
* **-** Eloveña
* **-** Auteria
 |  |
Tetãnguéra álpesygua |
| * **-** Hungyria
* **-** Polóña
* **-** Chekia
* **-** Elovakia
 |  |
Aty Visegrád  |
| * **-** Lituaña
* **-** Letoña
* **-** Etoña
 |

## Joaju

* Oskar Krejčí: Geopolítica de las región central europea. La vista desde Praga y Bratislava Bratislava: Veda, 2005. 494 p. (Descarga gratuita).