Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Belyrat

Belyrat
**Belyrat** (Београд; *Beograd*) ha'ehína táva guasu Sevia, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 1 166 763 ava (2011).

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Belyrat** rehegua Commons.
* Website oficial
# Taiuã

| **中華民國Zhōnghuá Mínguó* República de China |
| --- |
|
Tekosãso namoañetéiva |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Poyvi |  Ha'erã'i
 |

 |
|
Tetã Momorãhéi: 中華民國國歌
Tavakuairetã Chína Momorãhéi |
|  |
| Tavusu |
Taipéi |
| Táva tuichavéva |
Taipéi Pyahu |
| Ñe'ẽnguéra |
Chinañe'ẽ |
| Tetãygua réra |
Chinagua |
| Tekuái reko |
Tavakuairetã mburuvichavy rapépe |
|  • Tendota |
Tsai Ing-wen |
|  • Ombuekoviáva |
Chen Chien-jen |
|  • Sãmbyhyhára peteĩha |
Su Tseng-chang |
| Tetã Amandaje |
Yuan Legislativo National Assembly Yuan de Control National Assembly (Beiyang government) Provisional Senate |
| Ñepyrũ  • Jekuaauka  • Ñemoĩmbyre  •Jeho Taiuãme |
Revolución de Xinhai 10 jasypa ary 1911 1 jasyteĩ ary 1912 7 jasypakõi ary 1949 |
| Yvy apekue |
Ñemoĩha 137.º |
|  • Opaite |
35 980 km² |
|  • Y (%) |
2,8% |
| Tembe'y |
0 km  |
| Y rembe'y |
1566,3 km  |
| Yvyty yvatevéva |
Yu Shan |
| Ava hetakue |
Ñemoĩha 47.º |
|  • Hetakue |
23 113 990 hab. |
|  • Typy'ũ |
640 hab./km²\* |
| PIB (PPA) |
Ñemoĩha 21.º |
|  • Opaite (2016) |
US$ 1 156 439 sua |
|  • Per cápita |
US$ 49 096 |
| IDH (2016) |
0,885 (27.º) – **Iporãite** |
| Viru |
Nuevo dólar taiwanés ($, TWD) |
| Ára |
UTC +8 |
|  • Arahakúpe |
Ndorekói |
| ISO Jehero |
158 / TWN / TW |
| Tetã renda tee Ñandutíme | `.tw` |
| Tetã pumbyry papapy | `+886` |
| Mba'yrumýi papapy tee |
RC |
| COI Jehero |
ROC TWN CHN TPE |
|

AtyveteAPEC, UNPO
 |
| **Opaite Tetã Yvýgui** |
| [editar datos en Wikidata] |

**Taiuã** (chinañe'ẽ mba'eteéva: 臺灣, oje'eháicha: *Táiwān*), héra tee niko **Tavakuairetã Chína** (chinañe'ẽ mba'eteéva: 中華民國, oje'eháicha: *Zhōnghuá Mínguó*, Wade-Giles: *Chung-hua Min-kuo*) ha'e peteĩ tetã hekosãso namoañetéiva opa tetã ambuévape ha peteĩ ypa'ũme oĩva, ojejuhúva Ásia ipehẽngue kuarahyresẽguáme.

Tavakuairetã Chína rekuái ou opa rire upe mburuvi guasu pahague, ku Qing mburuvi, upéicha oñemoĩ tavakuairetã Chína rekuái rekóicha ary 1912-pe. Opa rire Chína ñorairõ ary 1949-pe, mokõi aty ojokuaikuaáva oñorairõ aja, aty ipu'akáva (Karai Mao Zedong aty ojokuaikuaáva comunista) omoañete upe Chína Tetarã Retã táva Pekĩme ha aty ambuéva ojokuai akue Tavakuairetã Chínare, upe Chína Aty Tetãitéva térã Kuomintang Karai Chiang Kai-shek pegua ojuhu hekoharã ypa'ũ Taiuãme, Chína yvy pehẽngue ha'eñóva ndo'ái Chína rekuái pyahu poguýpe ha ojejuhuhápe Tavakuairetã Chína ko'ãga meve.

Ary 1949 guive, ko Tavakuairetã Chína ojokuái ypa'ũnguéra añónte, upe tuichavéva hína ypa'ũ Taiuã, ha hetaite ypa'ũ aty ambuéva.

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Taiuã** rehegua Commons.
* Taiuã rekuái henda tee Internet-pe (karaiñe'ẽme).
* Radio Taiwán Internacional (karaiñe'ẽme).
* El conflicto China-Taiwán (karaiñe'ẽme).
# Vãkoke

Vãkoke henda porã.
**Vãkoke** (taiñe'ẽme:*กรุงเทพมหานคร*, *Krung Thep Mahanakhon* - karaiñe'ẽme: Bangkok) ha'e táva guasuve ha Tailandia itavaguasu. Ko táva oguereko 6.355.144 tavayguakuéra ha Vãkoke renda ykére oguereko 11.971.000 tavayguakuéra (jasyteĩ 2008-pe aja). Ko'ã tavayguakuéra omoambue ko retã Tailandia, ha omojopara Tailandia hekovekuéra, mojoparava máva ou Kuarahy reike, China ha ambue renda.

## Mandu'apy
# Mitã Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 2018

Umi **Mitã Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 2010 táva Buenos Aires-pe**, hérava ha'etehápe **Mbohapyha Mitã Ñembosaraipavẽ Arahakúpe**, ha'éta mbohapyha jey ojejapóva Mitã Ñembosaraipavẽ Arahakúpe, peteĩ jetepyso ñembyaty jetepysohára opa tetãgua hi'ary 14 gotyo 18 oñeha'ã mante. Ojejapóta ára 11 jasyporundy guive 23 jasyporundy peve ary 2018-pe táva Buenos Aires , Argentina retãme, upévare kóva ha'éta peteĩha ñembosaraipavẽ ojejapóta ku tetãme.

## Mandu'apy

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Tenondegua:Nankín 2014** | **3ha Mitã Ñembosaraipavẽ ArahakúpeBuenos Aires 2018** | **Riregua:- Ndojeikuaái 2022 -** |
# Kuarepotiju'atã Ára

Tembiporu ha mboka ojehechavéva Kuarepotiju'atã Ára pukukuévo.
**Kuarepotiju'atã Ára** ha'e ára pukukue oñepyrũrõguare tapichakuéra ojapo hembipururã kuarepoti jehe'águi ojeheróva kuarepotiju'atã. Oñepyrũ opa rire Ita Ára. Kuarepotiju'atã ha'e oñembojehe'ávo kuarepoti pytã ha itamembeatã. Oipuru avei hikuái yvyra ha ita ojapo hag̃ua hembipurukuéra, hákatu ko kuarepotiju'atã oikytĩkuaa porãve ha hasy'ỹ oñemboysaja hag̃ua. Ndaha'éi ko Kuarepotiju'atã Ára oñepyrũ ijoja oparupi, oĩgui avano'õ oñemotenonde va'ekue oñepyrũ hag̃ua oipuru tembiporu kuarepotiju'atãgui ijapopyre ha ambuéva katu oñepyrũ heta ára rire. Techapyrã, Kuarahyreike Európape oñepyrũ amo ary 2000 Kirito mboyve ha opa amo 800 Kirito mboyve, Kuarahyresẽ Mbyteguápe oñepyrũ amo 1000 ary mboyve (ojepururaẽ kuarepotiju'atã Mesopotámiape amo ary 3300 Kirito mboyve).

Ko ára pukukue aja, tapichakuéra omba'apojoave jekupytýpe, hasýgui jajapo hag̃ua ñaneaño tembiporu kuarepotígui. Heta hendápe ko Kuarepotiju'atã Ára oñepyrũjoa yvypóra ohaírõguare iñe'ẽ ha oheja hembiasakue umi omoñe'ẽkuaávape, tapichakuéra ohechakuaa ohai va'erãha oñangareko hag̃ua imba'ekuérare ha oñesãmbyhy porãve hag̃ua.

Upe rire, oñepyrũvo ojehechave oparupi umi tembiporu itakanduágui ijapopyre, opa ko Kuarepotiju'atã Ára ha oñepyrũ Itakandua Ára. Hasy'ỹve ojejuhu hag̃ua itakandua, upévare tapichakuéra oñepyrũ oipuruve ko kuarepoti.

## Mandu'apy
# Paraguasu Py'aguapy

Paraguasu Py'aguapy
**Paraguasu Py'aguapy** oĩ peteĩ paraguasu Yvype. Ijykére oĩ yvate gotyo Paraguasu Árktiko; kuarahyresẽ gotyo Amérika; kuarahyreike gotyo Asia ha Autaralia; ha ñemby gotyo Antártida.

Paraguasu Py'aguapy niko oreko 165.000.000 km² (parakuerandive).

## Parakuéra

* Para Hapõ
* Para Koralo
* Para Tasmano
* Para Kuarahyresẽ China
# Ñembykuarahyresẽ Ásia

**Ñembykuarahyresẽ Ásia**|

|  |  |
| --- | --- |
| **Apekue** | 5.000.000 km² |
| **Tapichakuéra** | 581.000.000 ava |
| **Ava apekuére** | 116,5 ava/km² |
| **Oikovéva ipype herotee** | Ñembykuarahyresẽgua |
| **Tetãnguéra** |  Miama  Mburunéi  Kambója  Filipína  Indonésia  Láo  Malásia  Singapúra  Tailándia  Kuarahyresẽ Timor  Vienã |
| **Táva tuichavéva** | Jakarta Manila Bangkok Ho Chi Minh Kuala Lumpur Singapur Yangón Bandung Hanói Surabaya Medan |
| **Joaty** |
| Asociación de Naciones del Sureste Asiático |

 |

**Ñembykuarahyresẽ Ásia** ha'e peteĩ Ásia yvy vore opytáva ñemby gotyo China Tekoha Tetãgua ha kuarahyresẽ Indiagua.

| Tetã héra ha ambuéva, ipoyvi avei | Tuichakue (km²) | Ava (1 jasypokõi 2008 est.) | Ava tetã ituichakuére (km² rupive) | Tavusu |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ñembykuarahyresẽ Asia:** |
|  Mburunéi | 5.770 | 381.371 | 66,1 | Bandar Seri Begawan |
|  Miama | 676.578 | 47.758.224 | 70,3 | Naipyidó |
|  Kambója | 181.035 | 13.388.910 | 74 | Nom Pen |
|  Filipína | 300.000 | 92.681.453 | 308,9 | Manila |
|  Indonésia | 1.919.440 | 230.512.000 | 120,1 | Yakarta |
|  Láo | 236.800 | 6.677.534 | 28,2 | Vientián |
|  Malásia | 329.847 | 27.780.000 | 84,2 | Kuala Lumpur |
|  Singapúra | 704 | 4.608.167 | 6.545,7 | Singapur |
|  Tailándia | 514.000 | 65.493.298 | 127,4 | Bangkok |
|  Vienã | 331.690 | 86.116.559 | 259,6 | Hanói |  |

## Mandu'apy
# Mbyte Amérika

**Mbyteamérika** ha'e peteĩ yvyrusu Amérikape. Ipukukue rupi, 731.000 km²

## Tetãnguéra

| Tetãnguéra  | Pukukue (km²) | Ava (Est. 2009) | Ava tenda rehe (por km²) | Táva Guasu |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Velíse | 22.966 | 321.115 | 13 | Belmopán |
|  Kosta Rrika | 51.100 | 4.615.518 | 90 | San José |
|  Salvador | 21.041 | 6.094.889 | 290 | San Salvador |
|  Guatemála | 108.894 | 14.713.763 | 134 | Guatemala Táva |
|  Ondúra | 112.492 | 8.143.564 | 72 | Tegucigalpa |
|  Nikarágua | 129.494 | 5.815.500 | 44 | Managua |
|  Panama | 75.517 | 3.474.562 | 46 | Panama Táva |
| **Opaite** | 521.504 | 43.110.162 |  |  |

**Yvyvusu ha tetãnguéra ñande Yvýgui**

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Európa |  Áfrika |  Ásia |  Oseanía |  Yvateamérika |  Mbyteamérika |  Ñembyamérika |
|  Eurásia |  Eurafrásia | Yvyvusu ymaguare Gondwana • Laurásia • Pãhéa • Panótia • Odínia Kolúmbia • Sahul • Kenorland • Albarra |  Amérika |  Antártida |
# Voronéo

Ypa'ũ Voronéo oñemohendaháicha.
**Voronéo** ha'e hína ypa'ũ tuichavéva mbohapyha opaite Yvýgui ha ojejuhu Ásia ipehẽngue ñemby kuarahyresẽme. Ko ypa'ũ oñemohenda mbohapy tetãre: Mburunéi, Malásia ha Indonésia.

Ijyvy apekue ohupyty amo 743 330 km² ha ary 2000-pe ojeipapa amo 16.400.000 tekovekuéra oikóva ipype.

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Voronéo** rehegua Commons.
# 2001

**2001** - ary

**oikova ekue**

11 jasyrundy

## Oararecha'akue

## Omano'akue

* Oscar Cardozo Ocampo - 21 jasypokõi
* Cirilo R. Zayas - 19 jasyporundy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **2001** rehegua Commons.

---

...2000-2001-2002...
# Para

Para Chile pe gua
**Para** térã **yguasu** ha'e hina pe hi'yetereiva jukyrýicha ha hypy ojejuhúva ijerére yvy, imichĩvéva paraguasúgui. Yguasúre ikatu oiko y apeno yvytu hatã ojapóva. Heta mymba guasu ha opaichagua pira kuera oiko yguasu pe.

* Para Karíve
* Para Hapõ
* Para Yvy mbytépe
# Rróma papapykuéra

Rróma papapykuéra
**Rróma papapykuéra** oñepyrũ va'ekue Rróma Mburuvípe. Ko'ãva rupi ojehechaukáva papapykuéra umi tai Rróma peguáicha. Ndaipóri va'ekue papapy "mba'eve" rechaukarã (*cero*).

| Rróma papapykuéra | Papapy *desimal* |
| --- | --- |
| I | Peteĩ |
| II | Mokõi |
| III | Mbohapy |
| IV | Irundy |
| V | Po |
| VI | Poteĩ |
| VII | Pokõi |
| VIII | Poapy |
| IX | Porundy |
| X | Pa |
| XI | Pateĩ |
| XII | Pakõi |
| XX | 20 |
| XXX | 30 |
| XL | 40 |
| L | 50 |
| LX | 60 |
| LXX | 70 |
| LXXX | 80 |
| XC | 90 |
| LXIX | 69 |
| CDL | 450 |
| DCLXVI | 666 |
| CMXCIX | 999 |
| MCDXLIV | 1.444 |
| MMVIII | 2.008 |
| MMIX | 2.009 |
| MMXI | 2.011 |
| MMXII | 2.012 |
| MMXIII | 2.013 |
| MMXIV | 2.014 |
| MMXV | 2.015 |
| MMXVI | 2.016 |
| XVDX | 15.510 |
# 1900

**1900** - ary

## Oararecha'akue

* Rigoberto Fontao Meza - 29 jasypakõi

## Omano'akue

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **1900** rehegua Commons.

---

...1899-1900-1901...
# 13 jasypokõi

Ára **13 jasypokõi** ha'e ára 194ha ary pegua ku Gyregório arapapahápe ha ára 195ha umi ary hekope'ỹme. Amo 171  ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Tembiasa

## Teñói

## Mano

* 1981: Julián Rejala

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **13 jasypokõi** rehegua Commons.