# Kanada

| *Canada* Kanada |
| --- |
|
Kanada |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Poyvi |  Ha'erã'i
 |

 |
|
Tetã ñe'ẽ akã: *A Mari Usque Ad Mare* (latinañe'ẽme: 'Yguasúpegua yguasúpe'). |
|
Tetã Momorãhéi: *O Canada* Himno real: *God Save the King* (avañe'ẽme: «Tupã toñangareko Mburuvicha Kuña») *Nerehendúirõ* |
|  |
| Tavusu |
Ottawa |
| Táva tuichavéva |
Toronto |
| Ñe'ẽnguéra |
Ingyaterrañe'ẽ ha hyãsiañe'ẽ |
| Tetãygua réra |
Kanadagua |
| Tekuái reko |
Monarquía parlamentaria joatýpe |
| Monarca Gobernador Primer Ministro |
Carlos III Louise Arbour Mark Carney |
| Tetã Amandaje |
Parlamento de Canadá |
| Sãso  • Léi guasu  • Kuatia Westminster  • Acta de Canadá |
Tavetã Joaju-gua 1 jasypokõi ary 1867-pe 11 jasypakõi ary 1931-pe 17 jasyrundy ary 1982-pe |
| Yvy apekue |
Ñemoĩha 2.º |
|  • Opaite |
9 984 670 km² |
|  • Y (%) |
8,62% |
| Tembe'y |
8893 km Tetã peteĩ reko Amérikagua rupi |
| Y rembe'y |
202 080 km |
| Yvyty yvatevéva |
Monte Logan |
| Ava hetakue |
Ñemoĩha 37.º |
|  • Hetakue |
39 858 480 hab. (2023) |
|  • Typy'ũ |
4,2 hab./km²\* |
| PIB (PPA) |
Ñemoĩha 13.º |
|  • Opaite (2013) |
US$ 1 534 937 mil (est) |
|  • Per cápita |
US$ 43 594 (est) |
| PIB (nominal) |
Ñemoĩha 11.º |
|  • Opaite (2013) |
US$ 1 843 750 mil (est) |
|  • Per cápita |
US$ 52 364 (2013) (est) |
| IDH (2012) |
0,911 (11.º) – **Iporãete** |
| Viru |
Dólar canadiense (C$, `CAD`) |
| Ára |
UTC -3,5 a UTC -8 |
|  • Arahakúpe |
UTC -2,5 a UTC -7 |
| Tetã renda tee Ñandutíme | `.ca`, `.quebec` |
| COI Jehero |
CAN |
|

AtyveteTLCAN, Mancomunidad de Naciones, ONU, OEA, OTAN, APEC, OCDE, OSCE, UKUSA, G-8, G-20
 |
| **Opaite Tetã Yvýgui** |
| [editar datos en Wikidata] |

**Kanada** (ingleñe'ẽme: *Canada*; Hyãsiañe'ẽme: *Canada*) ha'e peteĩ tetã ñembyatypyre oiko Yvate Amérikape. Ottawa ha'e itavaguasu ha itáva orekovéva tapichakuéra ha'e Torónto, Montreal ha'e avei peteĩ umi imba'eguasuvéva.

Opytáva yvateite gotyo Yvate Amérikape, oĩva paraguasu Atlántiko guive, kuarahyresẽ ngotyo, paraguasu Py'aguapy peve, kuarahyreike gotyo, ha yvateite gotyo paraguasu Ártiko. Ijerére ojejuhu ñemby gotyo Amérika Retãvorekuéra Joaju, ha yvate kuarahyreike gotyo ojejuhu tetãvore Aláka. Kanatã ha'e tetã tuichave mokõiha, Rrúsia retã rire. Oĩva haimete Yvate Amérika rendaha mbytére.

Ojejuhuhápe ko tetã javeguáva Kanada, oikove va'ekue heta avakuéra ha te'ýi Amérika ypykue teéva. Sa ro'y XV paha guive, hetaite Vyretañagua ha Hyãsiagua oho ha oñemu Kanada yrembe'y Atlántiko rehe, ha opyta upépe ojapóvo hekoharã. Hyãsia retã ome'ẽ vaekue haimetepa hendaha Kanatãme ary 1763-pe, oiko rire Ñorairõ *Hyãsia-Índia*.

Ary 1867-jave, oñembyaty mbohapy tekoha Vyretaña meguáva opytáva Yvate Amérikape, Kanada Joaty rupive, Kanada oñepyrũ va'ekue Vyretaña Hetãvore Ñembyatypyre ramoguáicha, irundy tetãvore iñembyatypyre. Upe guive tetãvore Kanada oñembohekosãsoséva ha ojapo pe Kuatia Omohekorãva Westminster 1931 pegua ha Yvate Amérika Vyretáña megua Kuatia Guasu, ko'ã kuatia oipytyvõ Kanada isãso hag̃ua.

Oñesãmbyhy jekopytyjoja amandaje guasu rupive ha *monarquía constitucional* Isabel II rupive. Kanada iñe'ẽkõi ingleñe'ẽ ha Hyãsiañe'ẽ.

Tetã Kanada oreko heta atyvete ha apopy guasu, ha omba'aporekokuaáva hetave ha iporãvéva, hi'apekue ha henda iporãiterei ha hekovekuéra oikove porãmba, Kanada oguereko ipype heta kuarepoti, y, ha ambue mba'e oipytyvõ chupe.

## Héra ypy

Ko ñe'ẽ ingleñe'ẽme ha Hyãsiañe'ẽme *Canada*, avañe'ẽme *Kanada*, ou ñe'ẽnguéra iroke pegua, iñe'ẽngue *kanāta* he'iséva “táva”, “ava no'õhápe” térã ikatu he'iséva táva ymaguare hérava *Stadaconé*, opytáva ko'ãga táva Kévek. Karai Jacques Cartier oipuru va'ekue ko ñe'ẽ "*Canada*" omboherasekuévo opaite Stadaconé rendaha ha itáva avei; ary 1545-pe, yvyra'angakuéra, kuatia ha aranduka opaichagua Europaguáva ombohéra opa umi tenda *Canada* ramóicha.

Sa ro'y XVII guive, opa tenda hérava ymaguare Hyãsia Pyahu oñebohérama *Canada*. Upe guive, pe tenda oñembyatyve mokõi tetãvore Vyretaña poguýpe: Yvate Kanada ha Ñemby Kanada, ary 1841 jave oñembojoaju jey katu Tetãvore Kanada ramóicha. Upe guive, opa tenda ha tetãvore opytáva upépe oipuruve ára ha ára ko ñe'ẽ *Canada* ombohéra hag̃ua opaite Tetã rendaha.

## Kanada renda ñemohenda

Kanada ha'e peteĩ tetã ñembyatypyre oguerekóva 10 tetãvore ha mbohapy tendaha.

| Tetãvore/Tenda | Itavusu | Ava kuéra (2008) | Apekue (km²) |
| --- | --- | --- | --- |
| Yvy | Opaite |
|  Ontario | Toronto | 12.891.787 | 917.741 | 1.076.395 |
|  Québec | Kévek táva | 7.744.530 | 1.356.128 | 1.542.056 |
|  Ekosia Pyahu | Halifax | 935.962 | 53.338 | 55.284 |
|  Brunswick Pyahu | Fredericton | 751.527 | 71.450 | 72.908 |
|  Manitova | Winnipeg | 1.196.291 | 553.556 | 647.797 |
|  Kolumbia Vyretañagua | Victoria | 4.428.356 | 925.186 | 944.735 |
|  Ypa'ũ Mburuvicha Eduardo | Charlottetown | 139.407 | 5.660 | 5.660 |
|  Saskatchewan | Regina | 1.010.146 | 591.670 | 651.036 |
|  Alberta | Edmonton | 3.512.368 | 642.317 | 661.848 |
|  Terranova ha Labrador | San Juan de Terranova | 508.270 | 373.872 | 405.212 |
|  Tenda Yvatekuarahyreikégua | Yellowknife | 42.514 | 1.183.085 | 1.346.106 |
|  Yukón | Whitehorse | 31.530 | 474.391 | 482.443 |
|  Nunavut | Iqaluit | 31.152 | 1.936.113 | 2.093.190 |

## Mandu'apy

|  |
| --- |
| **Yvateamérika** |
|
Antigua ha Barbuda | Guatemála | Gyranáta | Haiti | Hamáika | Kanatã | Kosta Rrika | Kúva | Méhiko | Nikarágua | Ndominíka | Ondúra | Panama | Salvador | San Cristóbal ha Nieves | Santa Lucía | San Vicente ha Granadinas | Tetã Ndominikagua | Tetãvore Joapykuéra | Trinidad ha Továgo | Vaamakuéra | Varvado | Velíse
Kyoẽlándia | Martiníka | Guadalúpe | Puerto Rico | Anguilla | Montserrat | Vermúda | Terks ha Kaikos  |