Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Huã Páulo II

Pápa Huã Páulo II
**Karol Józef Wojtyla**, ojeporavova’ekue Pápa ára 16 jasypa ary 1978-pe, heñóikuri Wadowice távape, Polóña retãme, ára 18 jasypo ary 1920-pe. Ha’éniko pahague Karol Wojtyla ha Emilia Kaczorowska ñemoñare apytépe.

Omohu’ã rire iñemoarandu mitãrusumbo’ehaópe Wadowice-pe, ary 1938-pe oikékuri Mbo’ehaovusu Jagellónica-pe, Cracovia-gua. Nazi guaranikuéra ombotýrõ pe Mbo’ehaovusu ary 1939-pe, mitãrusu Karol omba’apókuri (1940-1944) peteĩ itaraitýpe ha upéi kímika apoharóga Solvay-pe ikatuhag̃uáicha oikove ha ani hag̃ua ojereraha Alemania retãme. Ary 1942 guive, oñandu oikoseha pa’írõ ha oike pa’irã mbo’esyrýpe Cracovia Pa’irãróga Guasúpe -ohekoñemíva- oisãmbyhýva Pa’iruvichaite Adam Stefan Sapieha.

Ñorairõ rire, ombojoapy iñemoarandu Cracovia Pa’irãróga Guasúpe, ojepe’ajeýva, ha upéicha avei oike oñemoarandu Tupãkuaaty Mbo’esyrýpe Mbo’ehaovusu Jagellónica-pe, oiko peve chugui pa’i, Cracovia-pe, ára 1 jasypateĩ ary 1946-pe. Upéi Papaporavoha Sapieha omondókuri chupe Roma-pe oikohaguépe chugui tembikuaajára tupãkuaatýpe (1948), ha upevarã oiporavókuri hembiapovusu mba’ekuaarãrõ “Jerovia Huã Kurusugua rembiapópe”. Umi ary rupi, arapytu’u aja, omyasãikuri Tupã ñe’ẽ polakokuéra apytépe oikóva Hyãsia, Bélgica ha Holanda-pe. Ary 1948-pe ojevy Polonia-pe, Niegowìć tupãópe, Cracovia rembe’ýre, ha upéi San Florián-me, táva ryepýpe. Upéi oiko mbo’ehárarõ Cracovia Pa’irãróga Guasúpe ha Tupãkuaaty Mbo’ehaovusúpe, Lublin-me. Ára 4 jasypokõi ary 1958-pe, Pápa Pío XII ojapo chugui Pa’iruvicha Pytyvõhára Cracovia-pe ha ha’etéva Ombi-pe. Oñemboaje pa’iruvichavetérõ ára 28 jasyporundy ary 1958-pe Wawel (Cracovia) Tupãovusúpe, Pa’iruvichaite Eugeniusz Baziak po rupive. Ára 13 jasyteĩ ary 1964-pe Pápa Páulo VI ojapókuri chugui Cracovia Pa’iruvichaite, avei ojapóva chugui Papaporavohára ára 26 jasypoteĩ ary 1967-pe.

Ojeporavókuri Pápa ára 16 jasypa ary 1978-pe ha ára 22 jasypa omoñepyrũ hembiapo Páparamo ko arapy tuichakue javeve. Huã Páulo II ohaíkuri 5 aranduka: “Cruzando el umbral de la esperanza” (jasypa 1994); “Don y misterio: en el quincuagésimo aniversario de mi sacerdocio” (jasypateĩ 1996); “Tríptico romano” (jasyapy 2003); “¡Levantaos! ¡vamos!” (jasypo 2004) ha “Memoria e identidad” (jasykõi 2005). Ára 13 jasypo ary 1981-pe, Peru Marangatu Okarusúpe, oĩkuri ojapíva chupe ojukahag̃uáicha. Omanókuri Roma-pe, arapokõi 2 jasyrundy ary 2005-pe. Benedicto XVI ojapókuri chugui marangaturã ára 1 jasypo ary 2011-pe Peru Marangatu Tupãoruvichápe; ha Pápa Francisco katu ojapo chugui marangatu arateĩ 27 jasyrundy ary 2014-pe.

## Joaju

* 1988 - OÑE’ẼKURI GUARANI ÑANE RETÃME
* PERFIL BIOGRÁFICO DE JUAN PABLO II
* Third pilgrimage of John Paul II to Poland, Institute of National Remembrance

## \*\*\*

* Ohai Guaraníme: David Galeano Olivera
# Yvorasa

Peteĩ **yvorasa** (karaiñe’ẽme: *puente*) ha’e peteĩ mba’e ojejapóva ojehasa hag̃ua peteĩ térã hetave mba’e ári oĩva tape mbytére ha omopa’ãva térã ombohasýva pe jehasa (tavarape, ysyry, para ha ambuéva).

Yvorasa Ysyry Pytã ári, Tetãvore Joapykuérape.
Umi retepy yvorasa rehegua ijoavy, ha’ãnga oñemoambue ikatu hag̃uáicha ojapo umi tenda ojeikotevẽhápe.

## Mandu’apykuéra
# Aténa

Aténa Acropilos
**Aténa** (*Αθήνα (*Athína*)*) ha'ehína Gyrésia tavusu, ojejuhu hetã vore kuarahy resẽyguápe. Ko távape oiko 745 514 ava.

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Aténa** rehegua Commons.
* Web oficial (Gyresiañe'ẽme).
* Organismo de Transporte Urbano de Atenas (Gyresiañe'ẽme).
* Ministerio Griego de Cultura (Gyresiañe'ẽme).
# Tupãrape Oparupigua

**Tupãrape Oparupigua** (Lasioñe'ẽme: Ecclesia Catholica) ha (Gyresiañe'ẽme: Καθολικὴ Ἐκκλησία) ha'e pe tupão Hesu rapegua tuichavéva, oguerekóva 1.360 sua ojeroviáva hese. Ha'e peteĩ tupãrape ymaite ko yvy ári ha iñangaturãeterei Amérika he Európape g̃uara. Omotenonde chupe Avareguasu Rromagua, ojeikuaáva avei Páparamo, imbo'epykuéra oimemba *Ajerovia Niseagua* ñembo'épe. Hóga tenondegua héra Apyka Marangatu ha oime Táva Vatikánope.

Tupãrape Oparupigua ombo'e ha'eha tupãrape peteĩete Hesu omboypy va'ekue, ipa'iguasukuéra ha'eha Kirito remimbo'ekuéra myengoviahára, ha avareguasu ha'eha Peru Marangatu myengoviahára. Tupãrape Oparupigua avei he'i opa mba'e ombo'éva ijavy'ỹha.

## Mandu'apy

.
# 9 jasypa

Ára **9 jasypa** ha'e ára 282ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 283ha umi ary hekope'ỹme. Umi 83 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Arete

## Tembiasa

## Teñõi

* Francisco Añón (1812): ñe’ẽpapára Galiciagua.
* John Lennon (1940)

## Mano

* Che Guevara: (1967)

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **9 jasypa** rehegua Commons.