Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1825

2 jasypoapy: Ojejapyhy pe pirata sloop *Anne* .
14 jasyrundy : Decembrist revuelta
**1825** ary ha'e peteĩ ary siglo XIX pegua

## Oiko'akue

### Jasyteĩ

7 jasypoapy: Chíle-pe ojegueromandu'a Parlamento Tapihue loncos mapuches ha blancos (representantes de la república) apytépe.

### Jasyapy

2 jasypoapy: Yvyryrýi magnitud 7,0 omboryrýi tavaguasu Blida Arhélia-pe, omanóva haimete 6.000 tapicha.

## Omano'akue
# Benjamin Franklin

Benjamin Franklin ra'anga.
**Benjamin Franklin** peteĩ (Boston, 17 jasyteĩ ary 1706 - Filadelfia, 17 jasyrundy ary 1790) ha'e akue karai ojokuaikuaáva Tetãvore Joapykuéra pegua, iñaranduite ha heta mba'e pyahu ojuhu. Ojeikuaa chupe ha'eha peteĩ umi Karaígui omoñepyrũ va'ekue Tetãvore Joapykuéra, karaikuéra John Adams, Thomas Jefferson, George Washington, Alexander Hamilton, John Jay ha James Madison ndive.

Oñembohéra chupe "Pe Amérikagua Peteĩha" (*The First American*) omba'apoitégui tetãvorekuéra toiko joajúpe ha heta ojapógui hetãre.

Franklin ohai heta kuatiañe'ẽ ha jehaipy upe táva Filadelfia-pe, umi kolónia itáva tenondegua, heta ipirapire ikuatiañe'ẽnguéra oñemúgui. Hetãre omba'apo mbo'ehaorusukuérape, ombuekovia hetã tetã ambuévape (Hyãsiape omba'apo), omba'apo Tetãvore Joapykuéra parehápe ha heta oipota ani hag̃ua oiko tembiguái reko.

Ary 1747 guive oñemoaranduite tendyry mbaretekue rehe ha ary 1752-pe ojapo táva Filadelfia-pe upe techaukaha herakuãvéva tendyry rehegua, peteĩ kuatiaveve reheve. Oñapytĩ akue peteĩ kuatiaveve rete kuarepoti ijapopyre ha peteĩ inimbo, ijapýrape omoĩ peteĩ ndavoka kuarepoti ijapopyre avei. Aravera jave, omboveve ikuatiaveve ha ohechauka ndavoka oreko tendyry umi arai pegua, ohechauka umi aravera ha'e peteĩ mbaretekue jereraha. Ha upéi ojapo upe imba'e pyahu herakuãvéva, upe aratiri mo'ãha.

Omano ary 1790-pe imba'asy oñembovaivégui, orekóvo 84 ary. Ko'ãga avei ojegueromandu'a chupe herakuãgui, heta omba'apógui hetãre, Franklin ra'anga oĩ dólar pirapire guasuvéva, heta táva oreko Franklin héra avei, mbo'ehao, atyvete, ha heta ambuéva oipuru héra ko'ãga ojegueromandu'a hag̃ua chupe.

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Benjamin Franklin** rehegua Commons.
# Mbohapy Karai Imba'ekuaáva

Mbohapy Karai
Ára 6 jasyteĩ jave, ñavõ ary, oújepi hikuái umi **Mbohapy Karai Arandu** (Melchor, Gaspar ha Baltasar) ha ogueru jopoimimi mayma mitã’i térã mitãkuña’í ñane retãyguávape, hekomarangatuva’ekue pe ary pukukue javeve. Pe ára, vy’a tuichavéva omyenyhẽ opaite mitãmimi rova; ha’ékuéra niko upe mboyve ohaíkuri ikuatiañe’ẽ ojerurehápe jopói umi Mbohapy Karai Arandúpe ha pe 5 jasyteĩ pyhare oñembo’e ha omoĩ isapatu Tupãra'yro ykére ha upéicha avei omyenyhẽ y ha kapi’ípe peteĩ kanéka upégui hoy’u hag̃ua umi kaméllo ikane’õitéva. Ko’ápe, pe moñe’ẽra omombe’úva umi Mbohapy Karai Arandu rembiasakue ohóroguare ohechakuaávo Tupãra’ýpe.

Hesu oikove ypy Belén-pe, Judea-pegua táva, Herodes ramoguare mburuvicha guasu upe tetãme. Upéramo og̃uahẽ Jerusalén-pe kuarahy resẽguio umi Karai Imba'ekuaáva oikóva oma’ẽ povyvy mbyjakuérare, ha oporandu hikuái: “moõpiko oime pe Judea-guakuéra ruvicha guasu oikove ypy ramo va’ekue?. Rohecha iñapysẽ imbyja ha roju romomba’eguasúvo”.

Mburuvicha guasu Herodes ojepy’apyete upéva ohendúvo, ha upéicha avei ojehu opa Jerusalen-guápe.

Mburuvicha guasu ohenoiuka pa’i ruvichakuérape ha umi Tupã ñe’ẽ mbo’ehárape, ha oporandu chupekuéra mamópa oikoveypýtahina pe Tupãra’y. Ha’ekuéra he’i “Belén-pe, táva Judea-peguápe, péicha voi ohaiva’ekue peteĩ maranduhára: Ndékatu Belén, Judea-gua, ndaha’éi ku michĩvéva tavaguasukuéra ko yvypegua apytépe; ndehegui osẽta mburuvicha guasu ha oisãmbyhýtava che retã Israel”.

Upéramo Herodes ohenói kirirĩhamete umi Karai Imba'ekuaávape kuarahy resẽvoyguápe, ha ha’ekuéra rupi oikuaa porã araka’etépa osẽra’e pe mbyja. Upéi omondo chupekuéra Belén-pe, ha he’i: “Tapeho amo ha peporandu ikatuháicha pe mitã rehegua, ha pejuhu vove pechemomarandu, ikatuhag̃uáicha che ave aha amomba’eguasu chupe”.

Péicha he’ipávo chupekuéra mburuvicha guasu, umi Karai Imba'ekuaáva oho hikuái. Ha pe mbyja ohechava’ekue osẽ kuarahy resẽme, oho henonderãkuéra opyta peve pe mitã oikoha ári. Umi Karai Imba'ekuaáva, ohechávo pe mbyja ovy’aiterei hikuái. Og̃uahẽvo, oike upe mymba karuhápe ha ohecha pe mitãkuimba’emi isy ndive; ha oñesũ omomba’eguasu chupe hikuái. Upéi ikarameg̃uakuéragui oguenohẽ itaju, mba'eryakuã ha mírra ha oikuave’ẽ chupe hikuái. Upe rire iképe oje’e chupekuéra anivéma hag̃ua ohasa Herodes renda rupi. Aipórõ ojevy hikuái hetãme ambue tape rupi.

## \*\*\*

* Ohai David Galeano Olivera