# Malásia

| Malásia |
| --- |
|
Malásia |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Poyvi |  Ha'erã'i
 |

 |
|
Tetã ñe'ẽ akã: «Bersekutu Bertambah Mutu»
(Malájo ñe'ẽme: ‘Joaju hína mbaretekue’) |
|
Tetã Momorãhéi: *Negaraku* *Nerehendúirõ* |
|  |
| Tavusu |
Kuala Lumpur Putrajaya  |
| Táva tuichavéva |
Kuala Lumpur |
| Ñe'ẽnguéra |
Malájo ñe'ẽ |
| Tetãygua réra |
Malásiagua, malájo |
| Tekuái reko |
Porokuái peteĩme léi guasúre joatýpe poravopyre |
| Yang di-Pertuan Agong Sãmbyhyhára peteĩha | Abdullah al-Haj Ismail Sabri Yaakob |
| Tetã Amandaje |
Parlamento de Malasia |
| Sãso  • Oñembokuaa  • Joaty |
Tavetã Joaju pegua 31 jasypoapy ary 1957 16 jasyporundy ary 1963 |
| Yvy apekue |
Ñemoĩha 67.º |
|  • Opaite |
330 803 km² |
|  • Y (%) |
0,3 % |
| Tembe'y |
2742 km  |
| Y rembe'y |
4675 km  |
| Yvyty yvatevéva |
Monte Kinabalu |
| Ava hetakue |
Ñemoĩha 42.º |
|  • Hetakue |
34 564 810 hab. (2024) |
|  • Typy'ũ |
69 hab./km²\* |
| PIB (PPA) |
Ñemoĩha 27.º |
|  • Opaite (2016) |
US$ 913.593 sua |
|  • Per cápita |
US$ 28.490 |
| PIB (nominal) |
Ñemoĩha 35.º |
|  • Opaite (2016) |
US$ 375.633 sua |
|  • Per cápita |
US$ 12.127 |
| IDH (2015) |  0,789 (59.º) – **Iporã** |
| Viru |
Ringgit (`MYR`) |
| Ára |
UTC+8 |
| ISO Jehero |
458 / MYS / MY |
| Tetã renda tee Ñandutíme | `.my` |
| Tetã pumbyry papapy | `+60` |
| Tetã puhoe papapy | `9MA-9MZ, 9WA-9WZ` |
| COI Jehero |
MAS |
|

AtyveteTetãnguéra Ñembojoaju, APEC, ASEAN, ONU, Cons. Seguridad ONU
 |
| **Opaite Tetã Yvýgui** |
|  |
| [editar datos en Wikidata] |

**Malásia** (Malájo ñe'ẽme ha ingleñe'ẽme,  *Malaysia*) térã **Joaty Malásia pegua**, ha'e peteĩ umi 49 tetã hekosãsógui ojejuhúva Ásia yvyrusúpe. Itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra ipype ha'e táva Kuala Lumpur, hákatu táva Putrajaya ha'e Malásia rekuái renda tee.

Ko tetã ojejuhu Ásia ipehẽngue ñemby kuarahyresẽme, oñemyasãi yvy apekuére mboja'opyre mokõi pehẽnguére upe para Ñemby Chína rehe. Tetã pehẽngue hérava Malásia Yvyapýgua ojejuhu upe yvyapy malájo ha ijerére ojejuhu yvate gotyo tetã Tailandia ha ñemby gotyo tetã Singapúra. Tetã pehẽngue hérava Kuarahyresẽ Malásia ojejuhu ypa'ũ Vonéo ipehẽngue yvatépe ha ijerére ojejuhu ñemby gotyo tetã Indonésia ha yvate gotyo ojejuhu tetã Mburunéi.

Joaty Malásia pegua oñemohenda 13 tetãvore ha mbohapy yvy joatýgua rupive, upéicha ijyvy apekue ohupyty amo 330 803 km². Ipype oiko amo 27 sua tekovekuéra. Ko tetã oĩ ekuato hi'aguĩ ha hi'árahakumeméva.

Malásia ruvicha ha'e hína mburuvichavete Yang di-Pertuan Agong, ha Malásia rekuái ruvicha ha'e upe Sãmbyhyhára peteĩha. Malásia rekuái reko oho amandaje rapére.

Ko tetã oñepyrũnte, tetã ñembojoajupyre ramo, ary 1963-pe; ijyvy apekue, oĩ akue Tavetã Joaju ipoguýpe sa'ary XVIII guive isãso meve, oñemohenda akue hetaite kolónia ambuéva pe ary 1963 peve. Tetã pehẽngue hérava ko'ãga Kuarahyresẽ Malásia oñemohendákuri heta tetã ambuéva, ojehero akue Malásia Vyretáña pegua, opa peve ko kolónia ary 1946-pe, ha oñemohenda jey Malásia Joaty ramo. Ko kolónia ohupyty isãso ára 31 jasypoapy ary 1957-pe. Singapúra, Sarawak, kolónia Yvate Vonéo ha Joaty Malásia pegua oñembojoaju ojapo hag̃ua ko tetã ko'ãgagua "Malásia" upe ára 16 jasyporundy ary 1963-pe. Hákatu iñepyrũ guive hetaite Malásia ha Indonésia oñorairõ ha Joaty Malásia pegua omosẽ Singapúra ijyvy apekue teégui ára 9 jasypoapy ary 1965-pe.

Sa'ary XX ipehẽngue mbytegua mokõiha guive, ko tetã imba'eheta pya'e ha tuicha oñemongakuaa. Jekakuaa oiko ko tetãme umi ary 1980 ha 1990 mbytépe, ohupytymeméva 8 % umi ary 1991 ha 1997 mbytépe, ombopyahu tetã Malásia ha omoporãve opaichagua apoha ko tetãme. Malásia ijyvy apekue oñehembe'ýgui upe ypo'i Maláka (mokõi tetã ambuéva ndive), mba'eguasuite ñemu tetã ambuére Malásiape guarã. Malásia ha'ékuri avei upe omoñemúva tenondegua mba'ekuéra estáño, aysy ha pindo ñandyry opaite yvýgui.
Umi tembipuru apoha róga opaichagua oipytyvõite ko tetã viru remimono'õre. Malásia ijyvy apekue ojehecha avei tekove'etaita guasu, opaichagua mymba ha ka'a, ha ojeikuaa Malásia ha'eha peteĩ umi 17 tetãgui ijyvy apekuére ojehecha tekove'etaita guasuitereíva.

Haimete opa Malásia ypykuekuéra ha'ehína upe te'ýi malájo pegua. Oime avei hetaite tapicha ijypykue Chína Tekoha Tetã pegua ha Índia pegua. Pe malájo ñe'ẽ ha'e hína tetã iñe'ẽ teéva ha Islã ha'e tetã ijeroviapy teéva. Oñeñe'ẽ avei ingleñe'ẽ, chinañe'ẽ ha tamil.

## Héra ypy

Ojehecha «Malaysia» peteĩ yvyra'angápe ojejapo ingleñe'ẽme ary 1914-pe.
Amo ary 1850 karai Vyretáña pegua hérava George Samuel Windsor Earl he'i ikatu ojehero umi ypa'ũ Indonesia pegua *Melayunesia* térã *Indunesia* ramóicha, oiporavókuri jehero peteĩha.

Peteĩ yvyra'angápe ojejapo ary 1914-pe ojehecha *Insulindia*. Filipina retãme haimete oipuru ko téra *Insulindia* ombohero hag̃ua upe ypa'ũ aty. Haimete ojeipuru avei *Langkasuka*, tetã ymaguareitégua oĩ akue ko yvýpe.

Ko téra "Malaysia" ojeipuru ary 1963 guive, Singapúra, Sarawak, kolónia Yvate Vonéo ha Joaty Malásia pegua oñembojoajúvo ojapo hag̃ua ko tetã ko'ãgagua. Ojeipurúramo jepe ko téra ymagua ojehero hag̃ua heta tenda ambuéva Ásia ipehẽngue ñemby kuarahyresẽme.

## Mandu’apykuéra

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Malasia** rehegua Commons.
* Talkmalaysia, ñanduti renda oikuaaukáva Malásia marandukuéra

|  |
| --- |
| **Ásia** |
|
Ahyganitã | Arávia Saudíta | Ayméña | Aservaijã | Chína Tetarã Retã | Arávia Emiráto Joapykuéra | Filipína | Hapõ | Horytáña‎ | Índia‎ | Indonésia‎ | Irã | Irake | Israel‎ | Jemẽ | Kambója | Kasahitã | Katára‎ | Kirigitã‎ | Kuáite‎ | Kuarahyresẽ Timor | Láo‎ | Lívano | Malásia‎ | Mayndíva‎ | Miama | Mongólia | Mburunéi‎ | Nepal | Ñemby Koréa | Omána | Pakitã | *Paletína‎* | Rrúsia‎ | Singapúra | Síria‎ | Siri Lãka | Tajikitã | Tailándia | Tuykía | Tuykomenitã | Uvekitã | Varéĩ | Vangyladẽ | Vienã | Vutã | Yvate Koréa |