# Alemáña

| Tavakuairetã Joatypyre Alemánia |
| --- |
|
Tetã Európa Joajúpe |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Poyvi |  Ha'erã'i
 |

 |
|
Tetã ñe'ẽ akã: *Einigkeit und Recht und Freiheit* (alemaniañeꞌẽme: «Joaju ha Tekojoja ha Sãso») |
|
Tetã Momorãhéi: *Das Lied der Deutschen* (alemaniañeꞌẽme: «Alemánia retãygua purahéi») *Nerehendúirõ* |
|  |
| Tavusu (ha táva tuichavéva) |
Verlĩ |
| Ñe'ẽnguéra |
Alemaniañeꞌẽ |
| Tetãygua réra |
Alemaniagua |
| Tekuái reko |
Joaty amandajerapépe |
|  • Kãsiller (*BundesKanzler*) |
Frank-Walter Steinmeier |
|  • Tuvichaguasu |
Friedrich Merz |
| Tetã Amandaje |
Bundesrat Bundestag |
| Ñepyrũ:  • Ñemopeteĩ (Alemánia Mburuvi)
 • Kuarahyreike Alemánia (oñembojeívo)
 • Hekopeteĩjey

Hitos fundacionales
 • Rróma Mburuvi Marangatu
 • Rréno Joaty
 • Hermánia Joaty
 • Joaty Yvatevogua
 • Weimar Tavakuairetã
 • Alemániña nási
 • Kuarahyresẽ Alemánia |

18 jasyteĩ 1871
23 jasypo 1949 3 jasypa 1990

2 jasykõi 962
12 jasypokõi  1806
8 jasypoteĩ =1815
16 jasyrundy 1867
11 jasypoapy 1919
30 jasyteĩ 1933
7 jasypa 1949 |
| Yvy apekue |
Ñemoĩha 62.º |
|  • Opaite |
357 578.17 km² |
|  • Y (%) |
2,416 % |
| Tembe'y |
3 714 km |
| Y rembe'y |
2 389 km |
| Yvyty yvatevéva |
Zugspitze |
| Ava hetakue |
Ñemoĩha 19.º |
|  • Hetakue |
84 746&bsp;132 hab. (2024) |
|  • Typy'ũ |
237 hab./km²\* |
| PIB (PPA) |
Ñemoĩha 5.º |
|  • Opaite (2021) |
USD 4 743 673 mill. |
|  • Per cápita |
56 955 dólar |
| PIB (nominal) |
Ñemoĩha 4.º |
|  • Opaite (2021) |
USD 4 319 286 mill. |
|  • Per cápita |
51 860 dólar |
| IDH (2020) |  0,947 (6.º) – **Iporãite** |
| Viru |
Euro (€, `EUR`) |
| Ára |
CET (UTC +1) |
| ISO Jehero |
276 / DEU / DE |
| Tetã renda tee Ñandutíme | `.de` |
| Tetã pumbyry papapy | `+49` |
| Tetã puhoe papapy | `DAA-DRZ, Y2A-Y9Z` |
| COI Jehero |
GER |
|

AtyveteTembiecharã:EU, ONU, OTAN, CBSS, OSCE, OCDE, G-7, G-12, G-20, COE
 |
| **Opaite Tetã Yvýgui** |
| [editar datos en Wikidata] |

**Alemáña** térã **Alemánia** (alemaniañeꞌẽme: *Bundesrepublik Deutschland*), héra tee niko **Tavakuairetã Joatypyre Alemánia**, haꞌe peteĩ umi mokõipa poteĩ tetã hekosãsóvagui oĩva pe Európa Joajúpe. Tavakuairetã joatypyre oguatáva amandaje rape rupive, jekopytyjojápe. Itavusu niko Verlĩ. Ijapekuépe oñemohenda papoteĩ tetãvore joatypyre (*Bundesländer*) ha ijerére ojejuhu yvate gotyo pe Para Yvategua, Ndinamárka, Suésia (y rupive) ha Para Váltiko; kuarahyresẽ gotyo Polónia ha Chékia; ñemby gotyo Áuhtria ha Suísa; ha kuarahyreike gotyo ojejuhu Frãsia, Luysembúrgo, Vélhika ha Tetã Iguypekuéra. Alemania yvy apekue hína 357.022 km² ha hiꞌararova oikoe ha iñambue ary pukukuévo. Oĩ amove 83 sua tapicha oikóva ko tetãme, upéicha pe tetã hetavéva tapicha oĩhápe umi Európa Joaju retãnguéra apytépe, upéicha avei pe tetã mbohapyha hetavéva pytagua oĩhápe. Tetãvore Joapykuéra rire, Alemánia niko mokõiha ovasehápe tapichakuéra tetã ambuévagui.

Umi ñeꞌẽngue *alemán* ha *Alemania* oguahẽ akue lasioñeꞌẽme upe ñeꞌẽ ymaguare Hermánia megua rupive *allmanis* (oñembojoajúvo *all* heꞌiséva ‘mayma’ ha*man* heꞌiséva ‘yvypóra’, upéicha hína, ‘mayma yvypóra’); karai rromagua marandekóre oñemoarandúva héra Amiano Marcelino ohai peteĩháme *Alamannia* amoite saroꞌy IV aja oñeꞌẽ hag̃ua Heymáña retãnguéra ojoajúva rehegua. Umi Rróma Mburuvi pegua oipuru ave katu ã ñeꞌẽngue ombohéra hag̃ua alamãnguéra retã (ndahaꞌéiva *alemanekuéra*), Hermánia retã hiꞌaguĩvéva Rróma Mburuvípe. Upe guive ojeipuru ko ñeꞌẽngue ombohéra hag̃ua ko tetã tuichakue. Ary 962 guive, Alemáñnia rekohakuéra oĩ Rróma ha Hermánia Mburuvi Marangatu apyteitépe, upéicha oiko 1806 meve. Saroꞌy XVI pukukue aja, oiko ko tetã vore yvateguágui ojehuhápe pe Ñemyatyrõ oñemoĩva.

Peteĩ tetã hekosãsóva koꞌãgagua ramo, heko peteĩva oikóvo pe Hyãsia ha Purúsia ñorairõ amo 1871 aja. Oiko rire pe Ñorairõ Guasu Mokõiha, Alemánia nási rehe ipuꞌakárõguare umi tetã oñoirũva, oiko Alemániagui mokõi tetã iñambuéva, pe Tavakuairetã Joatypyre Alemáña ha pe Tavakuairetã Jekopytyjojáva Alemánia, ojoaju jey hikuái 1990-pe, hoꞌárõguare pe Berlin mongoraha.

Alemánia niko Tetãnguéra Joaju, OTAN, G-7 ha tetãnguéra G4 atyguáva. Tetã imbaꞌehetavéva irundyha pe *PIB nominal* rupive, ha pe mbaꞌehetavéva Európa retãnguéra apytépe. Imbaꞌeguasuite pe ojeiporavohápe Európa mbaꞌe ha ijekopyty porãite tetãnguéra ambuéva rehe. Herakuã porã omotenondévagui tembikuaaty mbaꞌe ha pe omboypýva mbaꞌe pyahu.

## Tetãvorekuéra

Alemánia haꞌe peteĩ tavakuairetã joatypyre ha oguereko 16 tetãvorekuéra.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Alemánia retãvorekuéra | Avaitakue | Yvyraꞌã (*km²*) | Ava./km² | Tavusu | Ñemohenda |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1** Baden-Wurtemberg | 11 245 898 | 35 748 | 300 | Stuttgart |    |
| **2** Vaviéra | 13 248 928 | 70 541 | 177 | Múnih |
| **3** Verlĩ | 3 685 265 | 891 |    3.812 | Verlĩ |
| **4** Vrandebúrgo | 2 556 747 | 29 654 | 87 | Potsdam |
| **5** Bremen | 704 881 | 420 | 1.642 | Bremen |
| **6** Ambúrgo | 1 862 565 | 755 | 2.317 | Ambúrgo |
| **7** Hessen | 6 280 793 | 21 116 | 288 | Wiesbaden |
| **8** Mecklemburgo-Kuarahyreike Pomeránia | 1 573 597 | 23 295 | 73 | Schwerin |
| **9** Sahónia Iguypegua | 8 004 489 | 47 710 | 168 | Hanóver |
| **10** Yvate Rrenánia-Westfalen | 18 034 454 | 34 112 | 529 | Düsseldorf |
| **11** Rrenánia-Palatinádo | 4 129 569 | 19 858 | 204 | Maguncia |
| **12** Sarre | 1 012 141 | 2 571 | 407 | Sarrebruck |
| **13** Sahónia | 4 042 422 | 18 450 | 231 | Dresden |
| **14** Sahónia-Anhalt | 2 135 597 | 20 459 | 120 | Magdeburgo |
| **15** Schleswig-Holstein | 2 959 517 | 15 804 | 180 | Kiel |
| **16** Turĩhia | 2 100 277 | 16 202 | 144 | Erfurt |

 |

## Manduꞌapy

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Alemáña** rehegua Commons.
* Portal web de deutschland.de y "DE Magazin Deutschland"

|  |
| --- |
| **Európa** |
|
Alemáña | Andorra | Aservaijã | Ayméña | Áuteria | Aváña | Avekásia | Chekía‎ | Chípere | Elovákia | Elovéña | Epáña | Etóña | Georgia | Gyrésia | Hĩlándia‎ | Hungyria | Hyãsia‎ | Irilánda | Itália‎ | Ilándia | Kosovo | Kyoásia | Letóña | Liechytenteĩ‎ | Lituáña | Luxemburgo | Yvate Masendóña | Malta | Mónako‎ | Montenégyro‎ | Moyndávia‎ | Noruéga | Ndinamáka | Polóña‎ | Poytuga‎ | Rrumáña‎ | Rrúsia‎ | San Maríno | Sévia | Suésia | Suísa | Táva Vatikáno | Tavetã Joaju | Tetãnguéra Yvýi | Tuykía | Ukyáña | Véyhika | Vielorrúsia | Vónia ha Hesegovína | Vugária |