Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ríno

Ysyry Ríno ohasa jave Basilea rupi.
**Ríno** térã **Réno** (Alemañañe'ẽme: *Rhein*; Hyãsiañe'ẽme: *Rhin*) ha'e hína peteĩ ysyry Európa pegua ipehẽngue mbytépe, ysyry yvypóra oipuruvéva opaite Mbyte Európape ha osyry ã tetã rupive —Alemáña, Hyãsia, Suisa, Tetãnguéra Yvýi, Auteria, Luxemburgo, Liechytenteĩ ha Itália— osẽ meve para Yvatépe. Ipukukue ohupyty amo 1233 km, upéicha ikatu ha'e ysyry ipukuvéva 111ha opa Yvýgui.

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Ríno** rehegua Commons.
# Aseri ñe'ẽ

Aseri ñe'ẽ oñe'ẽhápe.
**Aseri ñe'ẽ** ha'e ku ñe'ẽ oñe'ẽva Aservaijã retãme, ku tetã iñe'ẽ tee. Kóva niko oĩ túrko atýpe ha ojoguaitéva Tuykiañe'ẽ, oĩ heta mba'e Aseri ñe'ẽme oúva araveñe'ẽgui ha Peysiañe'ẽgui. Oĩ amo 28 sua tapicha oñe'ẽkuaaáva, tuichaitépe Aservaijã retãme, ha tetã ambuévape oikohápe aserikuéra.

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Aseri ñe'ẽ** rehegua Commons.
# Paraguasu Py'aguapy Ñorairõ (myesakãrã)

**Paraguasu Py'aguapy Ñorairõ** ikatu ha'e ko'ãva ñorairõ:

* **Paraguasu Py'aguapy Ñorairõ (1937-1945)**, Hapõ ha Chína oñorairõkuévo, oiko aja Ñorairõ Guasu Mokõiha.
* **Paraguasu Py'aguapy Ñorairõ**, Volívia, Perũ ha Chíle oñorairõkuévo oikóva 1879 guive 1884 peve.
* **Epáña ha Ñembyamérika Ñorairõ,** 1864 guive 1866 peve, Epáña, Chíle ha Perũ ñorairõ hérava Epáña-pe «Paraguasu Py'aguapy Ñoarirõ» térã «Paraguasu Py'aguapy Ñorairõ Peteĩha».

---

---
# Poreno rairõme

Ta'anga ymaguare ohechauka poreno rairõme.
**Poreno rairõme** ha'e niko tembiapo vaikue oiko jopyhýpe, oĩrõ peteĩva oiporeno tapicháre noiporenoséiva, ñerairõme, térã oiporeno mbaretépe tapichakuérare ne'ĩra oiporavokuaa, taha'e ha'éva imitãitérõ, ikatupyry ambuéva térã ikangyve upe oiporenoségui. Ojeikuaa porã opavave ikatu oiporavo araka'épa oiporenóta, hákatu upéva iporã mante oikóvo mokõi (térã hetave) tapicháre ojohayhúva ha ojoipotáva, ha ikatúmava oiporavokuaa mba'épa oipota. Guaraniñe'ẽme ojeipuru ko ñe'ẽ "rairõ" he'ise hag̃ua oiko poreno vai ñerairõme ha upe ohasa asýva noiporenoséivo.

Ojehecha tenondeitépe poreno rairõme oiko upe ohasa asýva rógape, py'ỹi upe ohasa asýva oikuaa upe orairõva chupe. Európape ojehecha 99 % umívagui orairõva ha'e kuimba'e ha amo 90 % umívagui ohasa asýva oiko jave poreno rairõme ha'e kuña, Tetãvore Joapykuérape ojehecha amo 76 % kuñanguéragui ohasa asýva iména orairõgui chupekuéra, iñembokiha térã imenarã, ha haimete opa poreno rairõme oiko mboka jeipuru'ỹ térã mbaretekue jeipuru'ỹ.

## Ehecha avei

* Membykua
* Porenogua tekombo'e

## Mandu'apy
# Ñe'ãvevúi akytã'ai

| Ñe'ãvevúi akytã'ai |
| --- |
|  Pyti'a ra'anga ohechaukáva ñe'ãvevúi akytã'ai |
| Ñemohenda ha marandu ambuéva |
| CIE-10 |
C30, C33, C34 |
| CIE-9 |
162 |
| CIAP-2 |
R84 |
| DiseasesDB |
7616 |
| MedlinePlus |
007194 |
| MeSH |
D002283 |
|  Pohano rehegua  |
| [editar datos en Wikidata] |

**Ñe'ãvevúi akytã'ai** ha'e niko peteĩ mba'asy ombohetavéva sarambihápe umi ñe'ãvevúi hekoveapỹi aty, peteĩ umi akytã'aígui ojehechavéva oporombohasa'asýva. Ñe'ãvevúi akytã'ai oñepyrũmeméva umi ñe'ãvevúi hekoveapỹi ahoja'ípe, tekoveapỹi apemíre, ha upéi ikatu oñemuasãi ha oñemosarambi pya'ehápe umi yvypóra rete pehẽngue ambuéva rehe. Ndaha'éi ñe'ãvevúi akytã'ai umi mba'asy oike ñe'ãvevúime oúvo yvypóra rete pehẽngue ambuévagui, oñemuasãigui ha noñepyrũigui ñe'ãvevúime.

Umi mba'asyapypẽ ojehechameméva apytépe oĩ ohasa asývo iñambu hag̃ua, hu'úvo térã hu'úvo ruguysẽva, ha hete ndaipohýi porãvéivo, oñembopiruvégui, upéicha avei ojehecha pyti'a rasy, ahy'o kororõ vai, tova aruru ha ajúra aruru. Ojeikuaa oĩ mokõi ñe'ãvevúi akytã'ai mba'asy: Peteĩva héra ñe'ãvevúi akytã'ai tekoveapỹi imichĩre ha ambuéva ojehero ñe'ãvevúi akytã'ai tekoveapỹi naimichĩrire, ojeikuaa rire upéva ikatu ojehapejoko porãve umi mba'asy, peteĩha (tekoveapỹi imichĩre) noikotevẽi pirekytĩ ha ikatu ojeipuru pohã, mokõiha (tekoveapỹi naimichĩrire) oikotevẽ pirekytĩ, láser resape ha oĩ avei ojeipuru va'erã ñepohãnopuku pirépe guarã tesape mbarete oipurúva.

Mba'e omoñepyrũvéva ko akytã'ai ha'e hína petỹpuru, amo 95 % hasývagui opita térã opitáva'ekue. Umi tapicha ndopitáiva ikatu oreko ko mba'asy ijypykue orekógui ymaguare, oikógui mba'etĩ vai héra radón hi'aguĩ, amiánto, ha tekohatyai, oikógui avei tapichakuéra opitáva hi'aguĩ.

Pohanohára ohecha pya'eitérõ hasýva orekoha ñe'ãvevúi akytã'ai iporãvéta osẽ hekopete hag̃ua ko mba'asy jehapejoko. Ñe'ãvevúi akytã'ai ñepyrũme, ojehapejokóramo, umi 20% hasývape, ikatu oiko porãve pirekytĩre. Oikóramo jepe, ko mba'asy oñemosarambi pya'égui ha hasýgui ojehecha hag̃ua yvypóra retépe, oñemuasãimbáma ojehecha ramo.

Ñe'ãvevúi akytã'ai ha'e hína mba'asy oporombohasa'asyvéva ha akytã'ai ojehechavéva yvypóra oreko, peteĩ umi mba'asýgui oporojukavéva avei. Akytã'ai ojukavéva hína kuimba'ekuéra ha ojukavéva mbohapyha voi kuñanguéra, tyekue akytã'ai ha kámare rire.

## Mandu'apy

## Joaju

* Actualización sobre Cáncer de Pulmón para médicos Medscape karaiñe'ẽme
* Ñe'ãvevúi akytã'ai (Marandunguéra karaiñe'ẽme)
* Situación epidemiológica y pronóstica del cáncer de pulmón en España. En *Archh Bronconeumol 2006;42(11):594-9*
* Carcinoma broncogéncio. Revisión del Grupo MBE del Hospital 12 de octubre(marzo de 2007)