Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tekuái reko

|  |
| --- |
|  |
| Umi porokuái reko |
| Tavakuairetã
     Mburuvicharape pavẽ
     Tetã mburuvicharapépe osãmbyhýva joajuhápe Tendota atýra amandaje ndive
     Mburuvichavy rape
     Amandajerape
     Aty ojokuaikuaáva peteĩnte
Porokuái peteĩme
     Tavetã oporokuái peteĩme léi guasúre térã oporokuái peteĩme amandajére, upépe Mburuvicha guasu ndoporokuáiriete
     Tavetã oporokuái peteĩme léi guasúre térã oporokuái peteĩme amandajére Mburuvicha guasu oporokuaietéva joajuhápe peteĩ Tendota atýra amandaje michĩ ndive.
     Tavetã oporokuáiva peteĩme pavẽ
Tetã ojokuáiva hatãme:
     Porokuái milíko |

**Tekuái reko** (karaiñeꞌẽme: *forma de gobierno*) ha'e mba'éicha peteĩ tetã oñemohenda ha oporokuái, mba'éicha iléi guasu ojokuái ha omohenda iporokuái ipype, mba'éicha oñesãmbyhy peteĩ tendápe. Tekuái reko oñemoambue tetã tetã rupive ha ára jehasa pukukue rupive.

Oĩ tetã iléi guasu ojokuái peteĩ tekuái ñemohenda rupive, pe Tetã Ruvicha, Tetã Amandaje, Tetã Tekojoja Ruvicha, ha pe Mburuvicha Tetãgua, pe léi guasúpe oĩ avei mba'éichapa pe tetã oñemopyenda, umi tetãygua oiporavo va'erã hetã mburuvicharã, ndaha'éi Tendota atýra amandaje oiporavóva, tetã kóicha oñembohéra tavakuairetã mburuvicharapépe (*república presidencialista*); oĩ avei umi tetã oporokuáiva peteĩme hérava tavetã, tetãnguéra iporokuái milíko, ha ambuéva.

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Tekuái reko** rehegua Commons.

## Mandu'apy
# Marandeko-mboyve

Ko yvyra'angápe jahecha mba'éichapa ova yvypóra, oñepyrũ meve osẽvo Áfrikagui oguahẽ meve Ñemby Amérikape. Umi papapy jahecháva yvyra'anga yképe he'ise 1000 ary (upéicha hína 170-130 he'ise 170 000-130 000 ary).
**Marandeko-mboyve** ha'e ojeheroháicha pe ára pukukue oñepyrũ va'ekue umi yvypóra ypykue ou raẽ Yvy ape ári, umi ou va'ekue yvypóra mboyve, oñepyrũ meve yvypóra ohai hembiasakue, upéva niko oiko raẽ Kuarahyresẽ Ag̃uiguápe amoite ary 3300 Kirito mboyve, ha upéi Yvy ape vore ambuévape. Jepémo upéicha, jahechávo he'iseha ypýva, ha'e pe ára pukukue ojoajúva umi tembikuaatýre ohesa'ỹijóva tekove ha tekoha. Oĩ ambuéva he'i ko 'marandeko-mboyve' ára pukukue opahague peteĩ Yvy ape vorépe opa mboyve peteĩ tenda ambuévape, oĩgui yvypehẽ jahechahápe oikohague upépe avano'õ hembiapokueitéva, yvyporakuéra ono'õhápe ojapo hag̃ua hetãrã.

Ko ára pukukue ikatu ñañemoarandu hese pe tekoypykuaaty, ymaveguarekuaaty ha pe yvyrekokuaa tembiasakuéva rupive. Ndaipórigui kuatiakuéra ha jehaipy ohejava'ekue umi yvypóra ypykuekuéra, ko'ã tembikuaaty oheka ha ohesa'ỹijo hembiejakue (taha'e ha'éva umi ta'anga ojapo hikuái itakuápe, hembiporukuéra, mboka oipurúva hikuái omymbajukávo térã umi hogakue ha itava'ikue), upéicha ikatu jaikuaami mba'éichapa yvypóra ypykuekuéra rekotee, jeroviapy ha arandupy, mba'éichapa oiko hikuái ha mba'épa ojapo hikuái.

## Ehecha avei

* Ára Ymaguare
* Marandeko

## Mandu'apy

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Marandeko-mboyve** rehegua Commons.
# Kolómbia

| República de Colombia |
| --- |
|
Colombia |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Poyvi |  Ha'erã'i
 |

 |
|
Tetã ñe'ẽ akã: *Libertad y orden* |
|
Tetã Momorãhéi: *¡Oh, gloria inmarcesible!* |
|  |
| Tavusu |
Bogotá  |
| Ñe'ẽ tee |
Karaiñe'ẽ |
| Tetãygua réra |
colombiano/a |
| Tekuái reko |
República presidencialista |
| Presidente Vicepresidente |
Gustavo Petro Francia Márquez |
| Tetã Amandaje |
Congreso de la República de Colombia |
| Independencia   Declaración   Definición |
de España 20 jasypokõi ary 1810 7 jasypoapy ary 1819 |
| Yvy apekue |
Ñemoĩha 26.º |
|  • Opaite |
1.141.748 km² |
|  • Y (%) |
8,8% |
| Tembe'y |
6.004 km |
| Y rembe'y |
3.208 km |
| Yvyty yvatevéva |
Pico Cristóbal Colón Pico Simón Bolívar |
| Ava hetakue |
Ñemoĩha 28.º |
|  • Hetakue |
44.700.517  hab. |
|  • Typy'ũ |
38 hab./km²\* |
| PIB (PPA) |
Ñemoĩha 34.º |
|  • Opaite (2008) |
US$ 340.771 millones |
|  • Per cápita |
US$ 7.653 (2008) |
| PIB (nominal) |
Ñemoĩha 37.º |
|  • Opaite (2008) |
US$ 202.437 millones |
|  • Per cápita |
US$ 4.546 (2008) |
| IDH (2006) |
0.787 (80.º) – medio |
| Viru |
Peso Colombiano ($) (COP) |
| Ára |
UTC3 -5 |
|  • Arahakúpe |
UTC -5 |
| ISO Jehero |
170 / COL / CO |
| Tetã renda tee Ñandutíme | `.co` |
| Tetã pumbyry papapy | `+57` |
| Tetã puhoe papapy | ``HJA-HKZ, 5JA-5KZ`` |
| Tetã aviõ papapy | `HK` y `HJ` |
| Mba'yrumýi papapy tee | `CO` |
| COI Jehero |
COL |
|

AtyveteUNASUR, ONU, OEA, CAN, FLAR
 |
| **Opaite Tetã Yvýgui** |
| [editar datos en Wikidata] |

**Kolómbia** (teratee karaiñeꞌẽme: República de Colombia) tetã opyta yvatekuarahyreike gotyo Yvyamérikape ha itavusuhína Bogotá. Yjykére oĩ kuarahyresẽ gotyo Venezuela ha Brasil; ñemby gotyo Perú ha Ecuador; ha yvatekuarahyreike gotyo Panamá. Kolómbia ningo tetã añónte oguerekóva hembe'y Paraguasu Pacífico ha avei Para Caribe; pépe oreko hetami ypa'ũ Archipiélo de San Andrés ha la Providencia-icha.

Kolómbia ningo oñemboja'o 32 tetã'i (Departamento) ha peteĩ Táva Federal (Bogotá). Kolómbia pukukue niko 1.141.748 km² ha tetãguakuéra ningo 44.700.517 ava.

Ko tetã oguerosapukái Sãso 20 jasypokõi 1810-pe ha ohupyty sãso 07 jasypoapy 1819-pe.

Ambue táva:

* Medellín
* Cali
* Cartagena
* Barranquilla

## Mandu'apy

| Ñembyamérika |
| --- |
|  Arhentína •  Chíle •  Ekuator •  Gujána •  Kolómbia •  Paraguái •  Perũ •  Pindoráma •  Surinã •  Uruguái •  Venesuéla •  Vorívia |