# Ñe'ẽjoajukatu

**Ñe'ẽjoajukatu** (karaiñeꞌẽme: *sintaxis*) ha'e ñe'ẽtekuaa vore ñenerekombo'éva mba'éichapa ñambojoajuva'erã ñe'ẽ ñe'ẽjoajúpe.

## Ñemboja'o

### Ñe'ẽjoajukatuete

Ñe'ẽjoajukatuete (karaiñeꞌẽme: *sintaxis regular*) ha'e pe ñanerekombo'éva mba'eichapa ñambojoajukatuva'erã ñe'ẽ ñe'ẽjoajúpe. Ñamohendaraẽva'erã teroñe'ẽ ha upéi ae teroñe'ẽje'éva.

Techapyrã:

Pe karai marangatu oguata pya'e iñangirü ndive

* teroñe'ẽ teroñe'ẽje'éva
* (Sujeto) (Predicado)

|  |  |
| --- | --- |
| Kalo, Luchi ha Chive | ojoguákuri peteĩ jopói isýpe |
| Teroñe'ẽ | Teroñe'ëje’éva |

### Ñe'ẽjoajukatu ha'angáva

Ñe'ẽjoajukatu ha'angáva (karaiñeꞌẽme: *sintaxis figurada*) ha'e pe ñanerekombo'éva mba'éichapa jaipurukatuva'erã ñe'ẽ hemiandu porã ha hemiandu mbareteve hag̃ua. Oñemboja'ojey kóicha:

#### Temiandu ta'ãnga puru (Figuras de Pensamiento)

* Mbojoavýva (*antítesis*): Kóva ojehu ojehu jave peteĩ ñe’ẽjoajúpe mokõi temiandu ojoavýva.

**Pe karai oñe'ẽrõ nde rekirirĩ. Mbosyrysóva (*apóstrofe*): Kóva ojehu ñañehendukárõ ñande remiandu (ñande py’aite guive osẽva) peteĩ tapicha añóme.

**Che ru! rohechaga'u jepémo remanóma. Moñondivéva (*comparación*): Kóva ojehu ñambojoja jave mokõi temiandu ha jajuhu ndojoavyiha, Ojojogua hikuái.

**Pe mitã iporã yvotýicha. Mbotuicháva (*hipérbole*): Kóva ojehu ñambotuichaitereírõ peteĩ mba’e.

**Hova atãve itágui. Mbojoguáva (*metáfora*): Kóva ojehu jaipurúrõ ñe’ẽ jere ja’e hag̃ua peteĩ mba’e, ambue ñe’ẽ térã ñe’ẽ’apesã rupive.

**Nde resa kuarahy'ãme tapytu'u. Mbo'aváva (*personificación*): Kóva ojehu ñambohekovérõ peteĩ mba’e hekove’ỹva.

**Yvága ohekuavo hesay nembyasývo.**

#### Ta'ãnga apopygua puru (Figuras de Construcción)

* Moimba'ỹva (*elipsis*): Kóva ojehu nañamoĩmbáirõ ñane remiandupegua. Sapy’ánte peteĩ ñe’ẽjoajúpe tero ipore’ỹ, ndaipóri ha katu oñeñandu oĩha.

**...resẽta che ndive. Mboje'ejeýva (*pleonasmo*): Kóva ojehu ñambojo’áro peteĩ ñe’ẽ (ña-mombaretevévo upe ja’eséva), jepémo natekotevẽi.

**Che resa rupi ahecha. Ñe'ẽmomýiva (hipérbaton): Ñe’ẽjoajúpe oĩ ñe’ẽ omyikuaáva hendágui ha jepémo upéicha naiñambuéi pe he’iséva.

**Kalo oguata kueheKuehe Kalo oguataOguata kuehe Kalo**

### Ñe'ẽjoajukatu apopyguáva

Ñe'ẽjoajukatu apopyguáva (karaiñeꞌẽme: *sintaxis de construcción*) ha'e pe ñanerekombo'éva mba’éichapa ñambojoajuva'erã ñe'ẽ ñe'ẽjoajúpe hesakã ha oñeikümbyporãhag̃uáicha.

Techapyrã:

* Oguata Kalo pya'e katupyry ndive Peru mitãrusu peve Chore (Ndaja’ekuaái).
* Kalo, mitãrusu katupyry, oguata pya'e Peru ndive Chore peve (Ja’ekuaa).

### Ñe'ẽjoajukatu poguyguáva

Ñe'ẽjoajukatu poguyguáva (karaiñeꞌẽme: *sintaxis de regencia*) ha'e pe ñanerekombo'éva mba'éichapa jaipurukatuva'erã ñe'ẽ ha ñe'ẽpehẽtai moĩmbahárõ. Techapyrã:

* Pe mitã ou ñúgui (Ja’ekuaa)
* Mitã pe ou gui ñu (Ndaja’ekuaái).

"Gui" niko ñe’ẽriregua, upévare -héra he’iháicha- oñemohenda’arã ñe’ẽ rire mante, araka’eve ñe’ẽ mboyve. Upéicha avei, teroja moteĩva techaukarã "pe", katuete oñemohendava’erã tero mboyve, araka’eve tero rire.

### Ñe'ẽjoajukatu mbojojáva

Ñe'ẽjoajukatu mbojojáva (karaiñeꞌẽme: *sintaxis de concordancia*) ha'e pe ñanerekombo'éva mba'éichapa ñambojojakatuva'erã umi ñe'ẽ ñe'ẽjoajúpe. Techapyrã:

* Pe mitãita oguata pya'e (Ndaja’ekuaái)
* Pe mitã oguata pya'e (Ja’ekuaa)
* Mitãita oguata pya'e (Ja’ekuaa)
* Pe karai oguatajoa korapýre (Ndaja’ekuaái)
* Umi karai oguatajoa korapýre (Ja’ekuaa)
* Ore jaguapy oñondive (Ndaja’ekuaái)
* Ñande jaguapy oñondive (Ja’ekuaa)

## Mandu'apy

* Por David Galeano Olivera (ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI)