Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kuarahyreike Európa

Európa kuarahyreikegua yvyra'anga. Isa'y hovyũva Tetãnguéra Joaju heiháicha. Hovyũ ikangyvévape jokuaikuaa he'iháicha.
**Kuarahyreike Európa** ha'e peteĩ vorekue Európa pegua. He'íko Tetãnguéra Joaju kóvape oĩha umi tetãnguera Alemáña, Hyãsia, Áuteria, Suísa, Véyhika, Luxemburgo ha Tetãnguéra Yvýi. Hákatu jokuaikuaahápe oñembohovai ichupe.

Oiko aja Ára Mba'ekuaáva oñepyrũ oje'e oĩha peteĩ Európa kuarahysẽygua térã Kuarahysẽ Európa, ha upévare oje'e ipahápe oĩha peteĩ Európa kuarahyreikegua ombohovai haguã chupekuéra.

Umi he'iseha ojeipuruvéva ha'e:

## Kuarahyreike Európa Tetãnguéra Joaju he'iháicha

Tetãnguéra Joaju he'i Európa kuarahyreikegua ojejapo porundy tetã, ha'éva:

* Alemáña
* Hyãsia
* Áuteria
* Suísa
* Véyhika
* Luxemburgo
* Tetãnguéra Yvýi

## Európa kuarahyreikegua jokuaikuaa he'iháicha

Oparire Ñorairõ Guasu Mokõiha, Európa opyta oñembojo'a mokõi pehẽ, peteĩ Európa kuarahysẽgua opytáva Joaty Soviétiko ha Pacto Varsovia pegua poguýpe, ha peteĩ Európa kuarahyreikegua opytáva Amérika Retãvorekuéra Joaju ha OTAN poguýpe.

Upévare jokuaikuaahápe oje'e Európa kuarahyreikegua ha'eha ko'ãva tetã:

* Alemáña
* Hyãsia
* Epáña
* Suésia
* Noruéga
* Suómi
* Itália
* Poytuga
* Andorra
* Malta
* Gyrésia
* Véyhika
* Luxemburgo
* San Maríno
* Táva Vatikáno
* Tetãnguéra Yvýi
* Ndinamáka
* Tavetã Joaju
* Irilánda
* Ilándia

## Ehecha avei

* Európa

## Mandu'apy
# Marsella

**Marsella** (Hyãsiañe'ẽme: *Marseille*) ha'e niko peteĩ táva Hyãsiape, pe tetã vore ñambyguápe, para Yvy mbytépe rembe'ýpe. Ko távape oiko amo 859 543 tapicha ary 2020 aja, upéicha hína táva mokõiha orekovéva tapichakuéra, Parĩ rire.

## Mandu'apy

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Marsella** rehegua Commons.
# Jaguaveve Halley

Jaguaveve Halley ary 1986 jave.
**Jaguaveve Halley**, herateéva **1P/Halley**, ha'e peteĩ jaguavevetuicha ikatúva overaite ha ojeréva Kuarahýre cáda 76 arýrupi. Ku jaguaveve herakuã ha ikatu omimbiete. Ha'e oúva Kuiper Ku'asãgui. Ikatu jahecha ñanderesápe Yvyguive ohasajave Yvy ypýre. Jaguaveve año ikatu ojehecha mokõi jey peteĩ yvypóra rekovépe (techarãme, upe karai haihára Tetã peteĩ reko Apeikagua pegua heraha Mark Twain henói ha mano ojejuhu amo Halley jehasápe, ary 1835 ha 1910).

Halley jehasa yvy yvága rupive ojehecha heta karai mbyjakuaahára rupive amo ary 240 Kirito mboyve guive, heta karai China pegua, Vavilónia ha Európa ymaguare pegua ohecha akue ha ohai akue heta mba'e Halley jehasa rupive, hákatu ndojehechakuaái upe jaguaveve ha'éva mante Halley. Jaguaveve jehasa ojehechakuaa peteĩháme ary 1705-pe, karai mbyjakuaahára Ingyaterra pegua hérava Edmond Halley, upévare ku jaguaveve heraha Halley ko'ãga. Ary 1986 jave ojehecha chupe pahague ñande Yvy yvágape, ha oúta jey amo ary 2061 jave.

Ary rysýi ojehechateéva ku jaguaveve jehasa yvy yvága rupi ha'e kóva, oñepyrũ ary 239 Kirito mboyve, ary peteĩha ojeikuaateéva ojehecháva ku tatave jehasa:

Ary 239 Kirito mboyve, 164 Kirito mboyve (ndojehechateéi), 86 Kirito mboyve, 11 Kirito mboyve, 66, 141, 218, 295, 374, 451, 530, 607, 684, 760, 837, 912, 989, 1066, 1145, 1222, 1301, 1378, 1456, 1531, 1607, 1682, 1759, 1835, 1910, 1986. Ha ojehecháta jey ary 2061 jave.

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Jaguaveve Halley** rehegua Commons.
* Vídeos Celestia Vídeo del cometa Halley en su órbita alrededor del Sol (vídeo nº 11)
# Yvyrata ñehẽngue

Yvytypo ñehẽngue oikókuri Ekuato retãme.
**Yvytypo ñehẽngue** oiko osẽvo Yvy ryepýgui yvytypo rupive opaichagua mba'e aku. Yvytypo ñehẽngue oiko upe magma oñembyakuvégui ha oñepyrũ osẽ tata hu'ũ ñemono'õgui ojupi aja tatatĩsẽha rupive, omondyryry pe yvy ape ha upéi osẽ pochyitépe. Mba'evai oguerúva ikatu ombyai yvypóra ha mymba rekoha, umi gas osẽ avei ikatu oguejy yvy ape ári ama vai rupi, hérava ama hái, ha tanimbu ho'a yvy ári ombyai tekoha avei, heta mba'asy vai ogueru avei yvypórape guarã. Magma osẽ rire okápe, yvytypo ñehẽngue rupive, héra láva.

Yvytypo oñehẽnguévo heta mba'e vai ogueru ñepyrũrãme, ha upéi katu ogueru mba'e porãite yvýpe guarã. Umi mba'ehekove'ỹva (juky ha *mineral* opaichagua) opoíva ojapo porã yvýre, okakuaa pype oñeñotỹva guive ha omongakuaa porã mymbakuéra ho'úva avei ñanáre.

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Yvyrata ñehẽngue** rehegua Commons.
* Magma
* Lava