Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rróma

| Roma |
| --- |
|
Itália tavusu |
|   |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  bandera de Roma |  Escudo de Roma
 |

 |
|
Héra ambue: Táva Opa'ỹva |
|
Ñe'ẽ akã: *Senatus Populusque Romanus* (Latinañe'ẽme: «Rróma tavaygua ha senádo») |
|
Tembiecharã:Mapa de localizaciónLocalización de Roma en Italia |
|
Tembiecharã:Mapa de localizaciónLocalización de Roma en Lacio |
| Ta'ãnga:No Ojejuhuhápe Roma |
| Ñe'ẽ tee |
Italiañe’ẽ |
| Tetãkue |
Itália tavusu |
|  • Tetã |
{{Geodatos  Itália
| bandera icono-país
| nombre =
| variante =
| tamaño =
}} |
| Táva ruvicha |
Roberto Gualtieri (PD) |
| Hembiasakue |   |
|  • Fundación |
21 jasyrundy 753 a. C. |
| Apekue |   |
|  • Opa |
1287,36 km² |
| Altitud |   |
|  • Media |
37 msnm |
| Clima |
Mediterráneo *Csa* |
| Ava hetakue (2018) |   |
|  • Total |
2 857 321 hab. |
|  • Ava hetakue yvy rendáre |
2232 hab/km² |
| Hetãgua |
Rrománo, Rromagua |
|  • Viru |
Euro |
| Matrícula |
RM |
| Fiestas mayores |
29 jasypoteĩ |
| Hermanada con |
París |
| Patrón |
San Pedro ha San Pablo |
| Patrona |
Salus Populi Romani |
|
Sitio web oficial  |
| [editar datos en Wikidata] |

**Rróma** ha'e peteĩ táva Itália pegua, hetã ha tetãvore Lásio tavusu. Ko távape oiko 2018 jave amo 2 857 321 tapicha, ha'e pe orekovéva tapichakuéra umi Itália táva apytépe ha mbohapyha opa umi táva ambuéva apytépe Európa Joajúpe.

Rróma marandeko, 3.000 ary pukukuévo, ojehecha omyasãirõguare ipokatu oparupi para Mediterráneo jerére ha Európa tuichakuévo, Kuarahyresẽ Ag̃uigua ha Yvate Áfrika vorekue. Oiko chugui Tavakuairetã ha Mburuvi rrománo tavusu, ha upéicha ojehechakuaa tava guasuite peteĩha yvy ape ári, oñemombytehápe peteĩ tetãma tuichavéva ymaguare. Ojehecha hembiejakue oparupi avano'õ, arandupy, ñe'ẽte, ñe'ẽporãhaipyre, tembiapoporã, jogapokuaa, tekoiterape ha tekoporã rembiecharãme.

Ko távape ojejuhuvéva umi óga ha mba'e ymaguare marandekógui henyhẽmbáva yvy ape ári; imbytépe ojejuhu ivorekue tujavéva, ojerehápe hese umi Aurélio mongoraha, upépe oñemopu'ã óga ha ambue 3.000 ary pukukuévo, upévare ojehechakuaa marandeko, tembiapoporã ha arandupy rembiechapyrã tuichavéva ramo Yvy vorekue kuarahyreikeguápe. Ary 1980 jave, oiko chugui peteĩ Yvypóra reko rembiejakue Unesco rupive.

Rrómame avei ojejuhu jeroviapy katóliko mbyteha, ojehechakuaáva táva marangatu upe jeroviápe, ko táva añoite avei upe orekóva tetã hekosãsóva ipype: Táva Vatikáno. Upévare ojehero va'ekue avei Tetãnguéra Tavusu.

## Mandu'apy
# 1982

**1982** - ary.

## Oararecha'akue

## Omano'akue

* Mauricio Cardozo Ocampo - 5 jasypo

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **1982** rehegua Commons.

---

...1981-1982-1983...
# Jeroviapy

| Jeroviapy |
| --- |
|  |
| Umi jeroviapy tuichavéva ñemohenda |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Hesu rape:**
     Katóliko
     Protestante
     Ortodoxo | **Islã:**
     Sunismo
     Chiismo
     Ambuéva | **Vudismo:**
     Theravada
     Mahāyāna
     Vajrayāna | **Tetãygua:**
     Judaísmo
     Indu jerovia
     Chína |

 |

Jeroviapy
**Jeroviapy**, térã **ajengatu**, niko yvypóra jegueroviapy kuéra oporombojepokuaáva oporomboguata hag̃ua imbo'epýre ha upéicha ijapaite avano'õre ha arandupýre. Oĩ jeroviapy opaichagua, upéarõ ojehecha heta jegueroviapy aty ha jeroviahakuéra ojoavýva. Ndaipóri ramo jepe ñe'ẽpeteĩ he'i hag̃ua mba'épa he'iseite jeroviapy, karai Bernard Lonergan ohechakuaa jeroviapy ha'eha niko avano'õ remiandu, rembiasa, jegueroviapy, jepokuaaha ha jerovia rembiapo, ha ãva rupi umi ojeroviáva ombohovái iñeimo'ã arapýre ha ijokuaa itupãre térã ijeroviaháre.

Oĩ heta jeroviapy omohenda imbo'epyrã, upéicha ohechauka umi ojeroviávape mba'éichapa heko porã va'erã ha mba'éichapa hembiapo va'erã opyta hag̃ua jeroviapy ñembyatýpe, upéicha avei ojehecha jeroviapykuéra ojapo henda marangaturã (tupão, tekove marangatu róga, opy, paje róga) térã imbo'epy ojejuhu aranduka marangatúpe (Hesu rape oreko iñaranduka marangatu héra Biblia ha Islã oreko Korã, techapyrãme). Jeroviapykuéra ojapo iñembyatyrã, umi ojeroviáva oñembyatyhápe oikuaave hag̃ua ijeroviapýre térã omomba'eguasu hag̃ua ijeroviahápe. Jeroviapykuéra omombe'u avei mba'éichapa oñepyrũ tekove ha arapy, térã omombe'u mba'érepa yvypóra oiko ko Yvýpe.

Oĩ ñehesa'ỹijo he'íva ikatu oĩha amo 4200 jeroviapy Yvy jerekuévo ha hetaveiterei ko'ãga ndaiporivéima ojeroviáva hese. Ñehesa'ỹijo ojejapo akue ary 2012-me heta tetãme ohechauka 59 % opaite tekovekuéragui «ijeroviapyha» ha 36 % ndorekói jeroviapy (umíva ndive oĩ 13 % ndojeroviái Tupãre).

Heta jeroviapýpe, peteĩ umi jegueroviapykuéra mba'eguasuvéva apytépe oĩ pe jegueroviapy he'íva oĩha peteĩ térã heta tupã (Hesu rape he'i oĩha Ñandejára ha Islã he'i oĩha Ala, techapyrãme), umi jeroviapýpe tupã niko tekove guasu opamba'e ipoguýpe orekóva, upe ojapo opamba'e, upe ojejerovia va'erã hese ha oñemomba'eguasuva'erã chupe. Oĩ jeroviapy he'íva oĩha peteĩ Tupã mante ha ndaipóri ijeroviaha ambuéva, upéicha avei oĩ jeroviapy he'íva oĩha Tupã opaichagua, techapyrãme peteĩ oñangarekóva yvýre ha ambuéva oñangareko ýre, peteĩ oñangareko umi omanóvare ha ambuéva oñangareko umi ñorairõme ohóvare. Heta jeroviapýpe he'i oĩha mba'e pokatu ambuéva, umíva apytépe oĩ aña, tupã remimbou ha tupã rymba, póra iporãva ha póra iñañáva.

## Marandu'i

## Mandu'apy
# 20 jasyteĩ

**20 jasyteĩ** ha'e mokõipaha ára arygua.

## Arete

## Tembiasa

## Teñõi

## Mano

* 1999: Josefina Plá, ñe’ẽpapára, drama haiha, mombe’uhára, ensayo haiha, cerámica apoha paraguai
# Vyretáña Guasu

Ypa'ũ Vyretáña Guasu.
**Vyretáña Guasu** (Ingleñe'ẽme: **Great Britain**) ha'e niko peteĩ ypa'ũ ojejuhúva paraguasu Atlántiko pehẽngue yvateguápe, yvyrusu Európa pehẽngue yvate kuarahyreikegua rembe'y renondépe. Kóva niko pe ypa'ũ tuichavéva oĩva upe ypa'ũ atýpe hérava Vyretáña ypa'ũnguéra. Ijyvy apekue ha'e niko 229 850 km², upéicha hína ypa'ũ tuichavéva oĩva Európape, ha upe porundyha Yvýpe ha upe mbohapyha orekovéva tapichakuéra, Java (Indonésia) ha Honshu (Hapõ) rire. Vyretáña Guasúpe oĩ mbohapy tetã: Ingyatérra, Gales ha Ekósia, umíva niko oñembojoaju Yvate Irilánda rehe ojapo upe tetã heko peteĩva héra Tavetã Joaju Vyretáña Guasu ha Yvate Irilánda pegua.

## Mandu'apy

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Vyretáña Guasu** rehegua Commons.
# Yvy ñembyaku

Oñembyakúicha ñande Yvy 50 ary pukukuépe. Yvyra'anga ombojojáva Yvy mba'epytu 2014-2018 pukukuévo ha 1951 ha 1980.
**Yvy ñembyaku** térã **Yvy ijopeve** ojehu upe mba'epytu ñande Yvy apekuére, yguasukuérape ha ára pytúre oñembyakuve pya'e ha yvypóra imbyry'áive. Ko'ãga, Yvy mba'epytu ojupi haimete 1 C° ha ary 1750 guive, yvypóra oñepyrũvove ohapy hetaite tatapỹi. Hákatu oĩ Yvy apekue vore ojehechahápe hakuveha 1 C°-gui ha oĩ imichĩve. Heta umi ohesa'ỹijóva ararováre he'i oguahẽha ary 2100 Yvy mba'epytu ojupíta ha ohupytýta 2 C° térã 4 C°, ituichave Yvy mba'epytúgui ary 1750 mboyve. Ndahasýi jahecha Yvy oñemoambueha oñembyakuvégui, oñembohyku yrypy'a ojejuhúva Yvy yvateitépe ha ñembyitépe, techapyrãme Gyroẽlándia ha Antártida, upéicha okakuaa ha ojupi yguasu ha ikatu jahecháta heta táva y rembe'ýpe o'yguytaha saro'y XXI pukukuévo.

Yvy oñembyaku pya'e yvypóra ohapýgui mba'ekuéra, techapyrãme ohapy gasolína omboguata hag̃ua mba'yrumýi ha aviõ. Hákatu ku yvypóra rembiapo ombyakumínte ñande Yvy: *dióxido de carbono* katu upe ombyaivéva, gas osẽva jahapývo mba'ekuéra. Yvypóra ohapývo *combustible* yvyguýgui, taha'e haéva itakyra, tatapỹi ha gas yvyguýgui, omombo *dióxido de carbono* yvytúpe.. Yvypóra oikytĩvo yvyramáta ha oitypávo ka'aguy *dióxido de carbono* opytave yvytúpe, ka'avokuéra oipyhýgui umi gas ombyakúva Yvy.

## Ehecha avei

* Tekohatyai
* Tekoha renda

## Mandu'apy

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Yvy ñembyaku** rehegua Commons.
* ¿Qué es el Calentamiento Global?, National Geographic omombe'u karaiñe'ẽme mba'épa ku Yvy ñembyaku.