Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 8 jasypakõi

Ára **8 jasypakõi** ha'e ára 342ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 343ha umi ary hekope'ỹme. Umi 23 ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Arete

## Tembiasa

## Teñõi

## Mano

* 1994: Antônio Carlos Jobim

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **8 jasypakõi** rehegua Commons.
# 1977

**1977** ary.

## Oararecha'akue

* Justo Villar - 30 jasypoteĩ

## Omano'akue

* Remberto Giménez - 15 jasykõi
* Arsenio Erico - 23 jasypokõi
* Charlie Chaplin - 25 jasypakõi

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **1977** rehegua Commons.

---

...1976-1977-1978...
# Marandeko

*Historia*

ta’anga omongolo vaekue Nikolaos Gyzis (ro’y 1892-pe)
**Marandeko** niko ha’e ára ohasapámava ñeha’ỹijo ojehai haguéicha kuatiakuépe. Opa mba’e ojehúva jehai ojejuhu mboyve héra marandeko-mboyve. Yvyporakuéra ohaíva marandeko rehegua héra *marandeko kuatiajára*.

## Ñe'ẽrapokuaa

Pe ñe'ẽ marandeko ou ypy-tupi-guarani *\*maraneko-*gui osẽva oñembyatýramo *\*maran* (ñorairõ) ha *\*eko* (teko).
# Hi'upy

Hi'upy opaichagua.
Mbujape, hi'upy tenondegua.
**Hi'upy** niko oimeraẽ mba'e umi oikovéva (yvypóra,mymba,ka'avo) ho'u ha oipuru jekarurã, tembi'urã ha ñemongarurã.

Oĩ hi'upy opaichagua, umi oñemongarúva, umi oporombovy'áva ha umi oporomonga'úva. Yvypóra oheka hi'upyrã ka'avógui, mymbágui, ýgui ha heta mba'e ambuéva pegua, ojapo hag̃ua hembi'urã.

* Hi'upyrã mymbágui: Mymba kuéra ojejuka ojepuru hag̃ua jekarúpe, térã ojepuru ikamby ha irupi'a. Yvypóra ho'u opaichagua mymba ro'o, pira ha guyrã.

So'o niko pe hi'upy ojepuruvéva mymbágui, oĩ avei pe kamby, mymba okambúva ojapo, yvypóra oipuru kamby ojapo hag̃ua heta tembi'u. Mymbágui avei pe eirete ha rupi'a.

* Hi'upyrã ka'avógui: Heta ka'a, kapi'i ha ka'avo ikatu ojekaru ha ojepuru hi'upýicha. Oiko amo 2000 ka'avo juehegua yvypóra oñemitỹ hi'upyrã.

Yvypóra ho'uiterei umi hu'itĩrã (avati, arro ha trigo), kumanda ha ta'ỹingue. Ojejapo avei ñandyry. Ojekaru avei yva kuéra, he'ẽva, ha ka'avo kuéra, hogue ha hapo.

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Hi'upy** rehegua Commons.
* Base de Datos Española de Composición de Alimentos (BEDCA).
* Comercialización de alimentos en la FAO.
# Vikipetã

Logo
**Vikipetã** ha'e opaite tembikuaa hekosãsóva renda Internet rupive ha iñe'ẽ heta, opa tekove ikatu ohai térã omoambue iñapopyme'ẽnguéra. Upe Aty Viruremimono'õ'ỹ Wikimedia oisãmbyhy ha omboguata Vikipetãme. Oguerekove amo 37 sua kuatiarogue 287 ñe'ẽme (oĩ avei ñe'ẽ ava ojapo, esperanto guáicha, oĩ avei umi ñe'ẽ ava te'ýi tee pegua, kechuañe'ẽ guáicha, ha avañe'ẽme, ha upe ñe'ẽ noñeñe'ẽvéima, latinañe'ẽ guáicha ha ambuéva). Ary 2001 karai Jimmy Wales ha Larry Sanger omoñepyrũ Vikipetã, ha'e tenda ojehekavéva mba'ekuaa opa Internet-pe.Imarandu hekosãso, upe he'ise oimeraẽ tapicha ikatu omoambue, ohaijey ha oipuru oipotaháicha pe marandu, ojapóramo he'iháicha Vikipetã rekorãnguéra, imarandu oĩgui tekorã poguýpe ha'éva GNU/FDL ha Creative Commons Attribution-ShareAlike (CC-by-SA) 3.0. Oñepyrũ 15 jasyteĩ ary 2001 jave, oñemopyenda pe ypykatu hérava *wiki* rupive (Haguáii ñe'ẽgui *wiki-wiki* = "pya'e", "akuã", "pojava").

Ko tembiporu wiki he'ise kuatiarogue aty *web* pegua oguereko marandu opaichagua ha opavave ikatu omoambue ha ohaive hesekuéra umi ñanduti kundahára rupive, ha'éva Mozilla Firefox, Google Chrome, Internet Explorer, Netscape, Opera, Safari, térã tembiporu oimeraẽva ohechakuaáva umi kuatiarogue orekóva HTML ha ta'anga. Kóva hína peteĩ mba'e tuicháva omoingoéva Vikipetã umi ñe'ẽryrupavẽ ambuévagui: tapicha oimeraẽva oikekuaáva Internet-pe ikatu ohaijey ha omoambue kuatiaroguekuéra, ha oimeraẽ omoñe'ẽva ikatu oipytyvõ kuatiarogue jehaípe.

## Mandu'apykuéra

## Ehecha avei

* Vikipetã avañe'ẽme
* Vikipetã karaiñe'ẽme
* Vikipetã ingyaterrañe'ẽme
# Amérika Latína

Amérika Latína yvy ra'anga.
**Amérika Latína** ha'e pe Amérika pehẽngue oguerekóva umi tetãnguéra oĩháme ñe'ẽ romance —ñe'ẽ osẽva latinañe'ẽgui, techapyrãme: Karaiñe'ẽ, Poytugañe'ẽ, ha Hyãsiañe'ẽ –oñeñe’ẽvéva. Ko ñe'ẽngue ojejapo sa'ary XIX jave, oñeñe'ẽ hag̃ua umi tetãvore Amérikape oisãmbyhyhápe España, Poytuga ha Hyãsia mburuvikuéra. Ko ñe'ẽ ndorekói peteĩ he'iseha hendaitépe, hákatu "ojeporu jepi oñemombe'u hag̃ua Ñembyamérika, Mbyteamérika ha Méhiko, ha umi ypa'ũ Karíve pegua". Peteĩ ñe'ẽ mbykymi ko tetãnguéra rehegua ha'e Amérika Espáña pegua ha Brasil, he'iséva Amérika Poytuga pegua. Ko ñe'ẽ "Amérika Latína" tuichave umi ñe'ẽ omohendávagui ha'eháicha *Karaiñe'ẽ Amérika*, oñe'ẽnteva umi tetãnguéra oñe'ẽva karaiñe'ẽ; ha *Ivéro-Amérika*, oñe'ẽnteva tetãnguéra oñe'ẽva karaiñe'ẽ ha Poytuga ñe'ẽ.

Ko ñe'ẽ *Amérika Latína* ojeporu ypy peteĩ aty guasu ary 1856-pe hérava "Iniciativa de América: Idea para un Congreso Federal de las Repúblicas" (*Amérika Rembiaporã.Tavakuairetãnguéra Joaty Amandaje Remimo'ã*), ojapova'ekue polítiko Chíle pegua Francisco Bilbao. Ko ñe'ẽ oñemoherakuãve mburuvicha Hyãsiagua Napoleón III rembiapokue ary 1860-pe (*Amérique latine* ramo) ohechauka hag̃ua mba'érepa Hyãsia omoige iñorairõhára kuéra Mburuvi Méhiko Mokõihápe ha oike hag̃ua tetãnguéra oñe'ẽva Hyãsiañe'ẽ pe Amérikape ha'eháicha Kanada Hyãsia pegua, Luisiana, Gujána Hyãsia pegua térã Haití, tetãnguéra aty tuichavévape oñemomba'ehápe karaiñe'ẽ ha Poytuga ñe'ẽ.

Ko yvy vore oguereko peteĩ apekue ojepysóva Méhiko guive Tierra del Fuego peve ha oike avei heta Karíve mba'e. Oguereko peteĩ yvy pehẽngue amo 19.197.000 Km² rupi, haimete 13% Yvy ape ári. Ára 2 jasypoapy ary 2020-pe, oje'e Amérika Latína ha Karíve retãyguakuéra ohasa 652 sua, ha ary 2019 jave, Amérika Latína oguereko peteĩ PIB nominal oñembojoajúva US$ 5.188.250 sua ha peteĩ PPP PIB US$ 10.284.588 sua.

## Mandu'apy
# Houston

Ko táva rendakuéra herakuãvéva.
**Houston** ha'e peteĩ táva tetãvore Texas-pe, Tetãvore Joapykuéra. Ko táva ha'e upe hetavéva tapicha orekóva Texas retãvorépe, oguereko 2.099.451 tavayguakuéra (ary 2010).

## Joajuha

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Houston** rehegua Commons.
* Web oficial de la ciudad de Houston
# Springfield (Illinois)

Springfield, Illinois pegua.
**Springfield** ha'e peteĩ táva tetãvore Illinois-pe, Tetãvore Joapykuéra. Ko táva ha'e Illinois tavusu ha oguereko 111.454 tavayguakuéra (ary 2010).

## Ehecha Avei

* Springfield
# Jetepyso

Vakapipopo iñembosarái herakuã heta tetãme.
**Jetepyso** ha'e opakatu tete rehegua tembiapo oguereko peteĩ teko aty ha tekorã, ikatu oñeha'ã año térã atýpe.

Pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua he'i jetepyso ñeha'ã ha'e umi mba'e kuéra yvypóra ikatu ojapóva jokoha'ỹ, ha mba'e ypy pe Ñembosaraipavẽ ha'e «opa yvypóra ikatu va'erã oñeha'ã jetepysópe ñemoingoe'ỹre ha ñembosarái hapére, oreko va'erã ñemoirũ, ñepytyvõ ha tekohayhuhápe ha ñeha'ã hápe».

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Deporte** rehegua Commons.