# Tavakuairetã Ndominikagua

| Tavakuairetã Ndominikagua |
| --- |
|
{{{nombre\_común}}} |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Poyvi |  Ha'erã'i
 |

 |
|
Tetã ñe'ẽ akã: *Dios, Patria y Libertad* (Karaiñe'ẽme: 'Tupã, Tetã ha Tekosãso') |
|
Tetã Momorãhéi: ¡Quisqueyanos valientes! *Nerehendúirõ* |
|  |
| Tavusu (ha táva tuichavéva) |
Santo Domingo  |
| Ñe'ẽ tee |
Karaiñe'ẽ |
| Tetãygua réra |
Ndominikagua |
| Tekuái reko |
Tavakuairetã mburuvicharapépe heko peteĩva |
|  • Tendota |
Danilo Medina |
|  • Tendota ombuekoviáva |
Margarita Cedeño |
| Tetã Amandaje |
Congreso de la República Dominicana |
| Sãso  |
Epáña pegua (Sãso peteĩha) 1 jasypakõi ary 1821 Haiti pegua (**Sãso tee**) 27 jasykõi ary 1844 Epáña pegua (Restauración) 16 jasypoapy ary 1863 Tetãvore Joapykuéra pegua 12 jasypokõi ary 1924 Tetãvore Joapykuéra pegua 1 jasypokõi ary 1965  |
| Yvy apekue |
Ñemoĩha 130.º |
|  • Opaite |
48442 km² |
|  • Y (%) |
0,7% |
| Tembe'y |
376 km |
| Y rembe'y |
1.288 km |
| Yvyty yvatevéva |
Pico Duarte |
| Ava hetakue |
Ñemoĩha 86.º |
|  • Estimación |
10766998 hab. (2017) |
|  • Hetakue |
10465857 hab. (2009) |
|  • Typy'ũ (est.) |
222.27 hab./km²\* |
| PIB (PPA) |
Ñemoĩha 72.º |
|  • Opaite (2017) |
US$ 177,128 sua |
|  • Per cápita |
17,416 |
| PIB (nominal) |
Ñemoĩha 67.º |
|  • Opaite (2016) |
US$ 72 194 sua |
|  • Per cápita |
US$ 7.543 |
| IDH (2016) |  0,722 (99.º) – **Iporã** |
| Viru |
Peso (RD$,`DOP`) |
| Ára |
UTC–4 Tiempo del Atlántico |
| ISO Jehero |
214 / DOM / DO |
| Tetã renda tee Ñandutíme | `.do` |
| Tetã pumbyry papapy | `+1-809, 1-829, 1-849` |
| Tetã puhoe papapy | `HIA-HIZ` |
| Tetã aviõ papapy |
HI |
| Mba'yrumýi papapy tee |
DOM |
| COI Jehero |
DOM |
|

AtyveteONU, OEA, SICA, Grupo de Río, AEC, ACP, Petrocaribe, OMC, UL, SELA, Unesco, Parlacen, G-77.
 |
| **Opaite Tetã Yvýgui** |
| [editar datos en Wikidata] |

**Tavakuairetã Ndominikagua** térã **Tetã Ndominikagua** (karaiñe'ẽme: *República Dominicana*) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva oĩva Karíve-pe, ypa'ũnguéra Karíve pegua atýpe, ha peteĩ umi 35 tetã hekosãsóvagui Amérika pegua, ijyvy apekue niko upe ypa'ũ La Española ipehẽngue kuarahyresẽ. Ko tetã ha'e peteĩ umi 13 tetã hekosãsóvagui oĩva Karíve-pe. Itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra hína Santo Domingo. Ijerére ojejuhu yvate gotyo ku paraguasu Atlántiko, kuarahyresẽ ngotyo yrape Mona, upe yrape guasu oĩva ko tetã ha Puerto Rríko mbytépe, ñemby gotyo para Karíve ojejuhu, ha kuarahyreike gotyo tetã Haiti, tetã ambuéva ijyvy apekue oĩ La Española ypa'ũme. Ko tetã yvy apekue ohupyty amo 48 730 km², upéicha ko tetã hína tetã tuichavéva mokõiha Karíve-pe, Kuva rire, ha oiko ijyvýpe amo 10 500 000 tapichakuéra ary 2010-pe.

Umi taíno oiko ko tetã yvýpe saro'y VII guive, ary 1492-pe oguahẽ Kiritóval Kolõ ko ypa'ũme ha upéicha oñepyrũ Epáña ikolónia peteĩha Amérika-pe, oñembohéra Santo Domingo, ko tetã itavusu ko'ãgagua ha Epáña tavusu peteĩha Amérika-pe. Ohasa rire mbohapysa ary Epáña ipoguype ko tetã ohupyty isãso ary 1821-pe, hákatu tetã Haiti oñembojára Tavakuairetã Ndominikagua yvýre ary 1822-pe.

Ipu'aka rire upe ñorairõ hekosãsorã ary 1844-pe, umi Ndominikagua retãygua ohasa hetaite mba'e asýre oñorairõgui joapytépe, ho'a avei Epáña ipoguýpe avei (1861-1865), hákatu Epáña noñembojárari hekosãso rekóre. Tetãvore Joapykuéra oñembojára avei ko tetãre ary 1916 guive 1924 peve ha, upéva rire, poteĩ ary ipy'aguapy ha oñemomba'eheta Horacio Vásquez ñesãmbyhýme (1924-1930), ha upéi ou porokuái hatã Rafael Trujillo ñesãmbyhýme (1930-1961). Upe porokuái hatã rire ou ñesãmbyhy sarambíva ha pyta'ỹ (1962-1964), ipahápe oiko ñorairõ joapytépe ary 1965-pe, opákuri oguahẽvo Tetãvore Joapykuéra oguerúgui iñorairõhára aty, upe rire ou heta porokuái hatã ha jekopytyjoja'ỹva, techapyrãme Joaquín Balaguer (1966-1978 y 1986-1996), porokuái hatã Antonio Guzmán Fernández ñesãmbyhýme (1978-1982) ha Salvador Jorge Blanco ñesãmbyhýme (1982-1986). Ary 1996 guive, Tavakuairetã Ndominikagua oñepyrũ oguata jekopytyjoja oporombuekoviáva rapépe.

Tavakuairetã Ndominikagua tetã imba'ehetavéva porundyha Amérika Latina-pe ha tetã imba'ehetavéva Mbyteamérika-pe ha Karíve-pe. Herakuã oñemuitégui ha ojapógui asuka, ko'ãga hína ko tetã imba'ehetavéva ojejuhúgui ñemuha opaichagua. Hákatu heta ojehecha ñemomba'apo'ỹ, tetã rekuái pokarẽ ha ndaiporiha umi tetã remimoĩmbyre oñekotevẽva (y porã, tendyry, tekombo'e, tasyo ha ambuéva).

Tavakuairetã Ndominikagua ha'e tetã omoguahẽvéva tapichakuéra ambue tetãgui ohecha hag̃ua henda porãnguéra Karíve-pe. Ko tetã hembiechaukarã hetaite, yvyty yvatevéva opaite Karíve-pe, Pico Duarte, ojejuhu ko tetãme, upéicha avei ikatu ojehecha ypa Enriquillo, ypa tuichavéva ha tenda yguasúgui iguyvéva Karíve-pe. Ndominikagua, upéicha ojehero avei, ha'e niko tetã hi'arahakumeméva ha ojehechahápe tekove'etaita porãite.

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Tavakuairetã Ndominikagua** rehegua Commons.
* Tavakuairetã Ndominikagua Mburuvicha

|  |
| --- |
| **Yvateamérika** |
|
Antigua ha Barbuda | Guatemála | Gyranáta | Haiti | Hamáika | Kanatã | Kosta Rrika | Kúva | Méhiko | Nikarágua | Ndominíka | Ondúra | Panama | Salvador | San Cristóbal ha Nieves | Santa Lucía | San Vicente ha Granadinas | Tetã Ndominikagua | Tetãvore Joapykuéra | Trinidad ha Továgo | Vaamakuéra | Varvado | Velíse
Kyoẽlándia | Martiníka | Guadalúpe | Puerto Rico | Anguilla | Montserrat | Vermúda | Terks ha Kaikos  |