Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Akã kangue

Akã Kangue.
**Akã kangue** ha'e mymba ha yvypóra kanguekue aty akãpegua, oñangarekohína apytu'ũ ro'o, tesa, tĩ, juru ha apysa. Akã kangue ha'e aty 28 kanguekuéra, tañykã kangue omýiva añore.
# Jaguareterusu

|
Jaguareterusu |
| --- |
|  Vengala Jaguareterusu (*P. tigris tigris*) |
| Tekovekuaaty ñemohenda |
| Tavetã: |
Animalia |
| Pehẽ'a: |
Chordata |
| Pehẽ'aguy: |
Vertebrata |
| Jueheguasã: |
Mammalia |
| Subclase: |
Theria |
| Tekovety: |
Carnivora |
| Juehepehẽ: |
Felidae |
| Juehepehẽguy: |
Pantherinae |
| Jueheguaty: | Panthera |
| Juehegua: | **P. tigris** |
| Omboherokõiva |
| *Panthera tigris* (Linnaeus, 1758) |
| Tenda oĩva |
|  |
| Ñe'ẽjueheguareko |
| Felis tigris Linnaeus, 1758
Tigris striatus Severtzov, 1858
Tigris regalis Gray, 1867 |
| [editar datos en Wikidata] |

Duración: 1 minuto y 6 segundos.1:06Jaguareterusu
Jaguareterusu
**Jaguareterusu** (karaiñeꞌẽme: *tigre*,Panthera tigris) ha'e peteĩ mymba, ñarõ ha tuicha, okambúva, juehegua oĩ juehepehẽ mbarakajarundi mbytépe.

Ko mymba okambúva oĩ mante yvyrusu Ásiape; jaguareterusu ha'e mymba'uha so'o'úva ha ha'e mbarakajarundi tuichavéva oiko ko'ãga.

Oiko poteĩ jaguareterusu juehegua:

* Sivéria jaguareterusu
* Ñembychína jaguareterusu
* Indochína jaguareterusu
* Sumátara jaguareterusu
* Vengála jaguareterusu
* Malásia jaguareterusu

Vengála jaguareterusu oĩve; oiko India, Vangyladẽ, Vutã, Viymánia ha Nepal Ko'ãga haimete opa jaguareterusu oikove oiko rokáipe.

Ku mymba hína hi'año, ha oiko ka'aguýre, oiko avei ñúre.

## Mandu'apy

## Joaju (inglyesñe'ẽme)

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Jaguareterusu** rehegua Commons.
* Wikiespecies oguereko peteĩ kuatiarogue **Jaguareterusu** rehegua. Wikispecies
* Proyecto Tigre en Sundarbans
* Tigres en Crisis
* El tigre en *Tiger Territory*
* Save The Tiger
# Sakandu'y

|
Sakandu'y |
| --- |
|  Sakandu'y (*Hippopotamus amphibius*) |
| Tekovekuaaty ñemohenda |
| Tavetã: |
Animalia |
| Pehẽ'a: |
Chordata |
| Jueheguasã: |
Mammalia |
| Tekovety: |
Artiodactyla |
| Juehepehẽ: | **Hippopotamidae** Gray, 1821 |
| Mymba Ñemohenda |
| *Trilobophorous* † Geze, 1985
Hippopotaminae Gray, 1821* *Archaeopotamus* †
* *Choeropsis*
* *Hexaprotodon* †
* *Hippopotamus*
* *Saotherium* †

Kenyapotaminae † Pickford, 1983* *Kenyapotamus*
* *Palaeopotamus*
 |
| [editar datos en Wikidata] |

**Sakandu'y** (karaiñeꞌẽme: *hipopótamo*) - (**Hippopotamidae**) ha'e peteĩ mymba okambúva atýra Áfrika pegua, mymba ipysãkõiva, mokõinte ijuehegua, pe sakandu'y tee (*Hippopotamus amphibius*), ituichavéva, ha pe sakandu'y michĩ (*Choeropsis liberiensis*).

Ituichaite, hetyma mbykymi, hete ijapu'a ha ikyra. Iñakã guasuite, ijuru puku ha itĩngua oĩ itĩ ári. Kuréicha irundy ipysã.

Sakandu'y juehegua oikovéva ko'ãga ipire sỹiva ha ndorekói tajygue ikyráva ha tajygue hy'áiva.

## Arandukapurupyre

* «The phylogeny and taxonomy of Hippopotamidae (Mammalia: Artiodactyla): a review based on morphology and cladistic analysis» (en inglés). *Zoological Journal of the Linnean Society* **143** (1):  pp. 1-26. 2005. doi:10.1111/j.1096-3642.2004.00138.x.
* Petronio, C. (1995). «Note on the taxonomy of Pleistocene hippopotamuses» (en inglés). *Ibex - Journal of Mountain Ecology* (3):  pp. 53-55. Archivado del original el 2008-09-12.  Consultado el 2013-07-30.
# Kyja

|
Kyja |
| --- |
|  |
| Tekovekuaaty ñemohenda |
| Tavetã: |
Animalia |
| Pehẽ'a: |
Chordata |
| Jueheguasã: |
Mammalia |
| Tekovety: |
Rodentia |
| Tekovetyguy: |
Hystricomorpha |
| Tekovetyguyve: |
Hystricognathi |
| Juehepehẽ: |
Myocastoridae |
| Jueheguaty: | Myocastor |
| Juehegua: | **M. coypus** Molina, 1782 |
| Tenda oĩva |
|  **Kyja rekohaHenda teéva*
     Nahendateéiva |
| [editar datos en Wikidata] |

**Kyja** (Myocastor coypus) ha'e peteĩ mymba okambúva ha oñapi'ũva oiko Ñembyamérikape, opaichagua tenda y no'õva rupi. Yvypóra oipuru kyja ro'o ojapo hag̃ua hembi'urã ha ipire ojapo hag̃ua hembipuru opaichagua, upévare ojesaite'o opa Yvýpe. Ko mymba oikomeméva ysyry, ypa ha yno'õvu rupi. Ho'u opaichagua yva ha ka'avo.

Yvypóra omoĩ va'ekue ko mymba oparupi, noimevéintema Ñembyamérikape, ojeikuaa ko mymba ha'e hína mymba jasurúva heta tetãme ha mymba ombyaíva heta tetã ambuéva hekoha tee.

Ipohýikue 4 amo 10 kilogarámo hína. Hete pukukue ohupyty 40 amo 60 cm hína, ha huguái ohupyty 30 amo 45 cm, ipuku ha ipire pira ipiréicha. Hague marrõite ha overamíva, hesa ha inambi imichĩva.

Ko mymba henda tee hína tetã Arhentína, Chíle, Paraguái, Pindoráma, Uruguái ha Vorívia. Hákatu ko'ãga oiko oparupi Yvateamérikape, Hapõme ha Európape.

## Ehecha avei

* Európa kyja

## Mandu'apy

## Joaju

* Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga **Kyja** rehegua Commons.
* Rastros y fotos de coipos en España.
# Akuti

|
Akuti |
| --- |
|  |
| Tekovekuaaty ñemohenda |
| Tavetã: |
Animalia |
| Pehẽ'a: |
Chordata |
| Jueheguasã: |
Mammalia |
| Tekovety: |
Rodentia |
| Juehepehẽ: |
Dasyproctidae |
| Jueheguaty: | Dasyprocta Illiger, 1811 |
| [editar datos en Wikidata] |

**Akuti** mymba oñepi'ũva yvate ha yvy Amérika pegua. Oikoveva Méhiko guive yvate Argentina peve.