Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# خۊر

خۊر ٚ صدا
**خۊر** (نماد: )، خۊري منظۊمه تنئا ستاره ايسه ؤ اۊن ٚ مرکز نهأ. خۊر ايته کامل ٚ کؤره ايسه کي سۊجين ٚ پلاسما جه چأگۊده بۊبؤسته ؤ اۊن ٚ مئن ني مغناطيسي میدان جاري ايسه. أ ستاره تقريبا ۱,۳۹۲,۰۰۰ کيلۊمتر قؤطر دأره، ؤ زيمي-أ سۊ، گرما، ؤ انرژي رسانه ؤ زيوش ؤ حیات ٚ منبع ايسه. خۊر، خۊري منظۊمه پيله جسم، جرم ؤ حجم ٚ نظر ٚ جه ايسه. خۊر ٚ قؤطر زيمي ۱۰۹ ته قؤطر ٚ أندره ؤ اۊن ٚ جرم ني زيمي ۳۳۰,۰۰۰ ته جرم ٚ أندر ايسه. خۊر ۹۹,۸۶٪ جه خۊري منظۊمه جرم-أ تشکيل دنه.

خۊر ٚ جرم ٚ سه چارؤم-أ هيدرؤژن ؤ بأزۊن ني ويشتر هليؤم تشکيل دنه. هيدرؤژن ؤ هليؤم ٚ پسي، اؤکسيژن، کربؤن، نئؤن ؤ آهن خۊر ٚ باخي عنصران ايسد ؤ ۱,۶۹٪ جه خۊر ٚ جرم-أ شامل بد کي هأ مقدار ني زيمي ۵,۶۲۸ ته جرم ٚ أندر ايسه.

خۊر ستاره‌ئن ٚ جرگه مئن کي طىفي أساس ٚ سره، G2V دسته مئن جاگيره ؤ اۊن-أ *زرد ٚ پاچ* نام ٚ أمرأ دۊخاند. خۊر ٚ پرتؤ زرد-سوز طىف ٚ مئن شديدتره ولي چؤن جو ٚ مئن آبي سۊ پراکندگي ويشتره، خۊر ٚ سۊ زرد بيده به.
خۊر ٚ سطح ٚ دما ۵,۷۷۸ کلوين (۵,۵۰۵ سانتي‌گراد) رسه ؤ اۊن ٚ تۊشک ٚ دما ني ۱۵,۰۰۰,۰۰۰ درجه کلوین (۱۵ ميليۊن درجه سانتي‌گراد، ۲۷ ميليۊن درجه فارنهاىت) ايسه. قديم ٚ زمات فکر گۊديد کي خۊر باخي ستاره‌ئن ٚ نسبت، ايته کۊچي ستاره ايسه ولي هأسأ گده کي خۊر ۸۵٪ خۊ کهکشان ٚ باخي ستاره‌ئن ٚ جه پۊر سۊتر ايسه.

خۊر ٚ متوسط فاصله زيمي جه ۱۴۹,۶ ميليۊن کيلۊمتر ايسه. ألبت چؤن زيمي گردسن ٚ مدار بىضوي ايسه، أ فاصله هميشک ثابت نيه ؤ تغيير کۊنه ؤ اؤج ؤ حضيض ٚ مئن کي ژانويه تا جۊلای ايسه أ فاصله ويشتر-أ به. زيمي ؤ خۊر ٚ ويشترين فاصله-یأ کي تقريباً ۱۵۰,۰۰۰,۰۰۰ کيلۊمتر (۹۳,۰۰۰,۰۰۰ مایل) ايسه ايته نؤجۊمي واحد تعيين بۊکۊدئد. خۊر ٚ سۊ تقريبا ۸ دئقه ؤ ۱۹ ثانیه پسي زيمي-أ رسه. شأ گۊتن کي خۊر ٚ انرژي کي اۊن ٚ سۊ جه آىه، فؤتؤسينتز-أ باعث به ؤ زيمي اقليم ؤ آو ؤ هأوأ-یأ شکل دنه ؤ جانداران ٚ زيوش-أ زيمي مئن برقرار کۊنه.
آدمان قديم ٚ زمات ٚ جه خۊر ٚ پيله نخش-أ زيمي مئن دأنستيد هأن ٚ وأسي اي سري فرهنگان ٚ مئن خۊر ايته خۊدا مأنستن جاجيگا دأشتي. أول بار نۊزدهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن ايبچه اطلاعات خۊر ٚ ماده‌ئن ؤ انرژي جه بيافتد. هأسأ ني آدمان ٚ دانش خۊر ٚ جه زياد نيه ؤ دانشمندان کۊنۊش کۊدن درد کي خۊر ٚ جه تازه اطلاعات بدس بأرن.

## سربس
# مانگ

**مٚآٚه، تٚنها دٚؤٚرؤٚست گیلٚکی/کآٚسپٚآٚئٚی/دٚیلٚمی/آٚمٚآٚعردٚی نٚام ای سٚیاره واسی ایسه، مانگ فٚقٚدٚ تٚآٚلٚشی و تٚآٚتی ایسه، ایپچه بؤٚدٚتٚر تٚآٚلٚشی، تٚآٚلٚشٚآٚن ٚ ویشینه گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش اٚستٚان ٚ دٚؤٚرؤٚن بیبین هٚسآٚه خٚآٚ، می لٚند/کٚر ویکیپدیا تٚؤٚ.**

## سٚرغٚس
# کامپيۊتر

کامپیوتر
کامپیوتر ایته الکترونیکی دستگاه ایسه ، که حافظه داره و شا اونه برنامه ریزی گودن . و هطویی تانه عملان ریاضی و حیساب گودن سرعت زیاده امره و دقت انجام بدنه.

شخصی کامپیوتران به طور متوسط جه 4 تا جزء اصلی تشکیل ببستده که عبارتده:

مانیتور ، کیس ، ماوس ، کیبورد

ماوس ˇ مره شه تونگله زئن

کامپیوتران 3 تا عمل اصلی انجام دهده:

1 - ورود داده هان 2 - پردازش داده هان 3 - خروج اطلاعات

کامپیوتر دو تا بخش اصلی داره

1 - سخت افزار

2 - نرم افزار

به زوان ساده و خلاصه شا گوفتن قطعان ، الکتریکی اجزان و مدارانی که کامپیوتر مین موجوده اوشانه سخت افزار گیدی. مانند مادر بورد .

او برنامه هان موجود که کامپیوتر مین دره یا نرم افزار گده . مانند ویندوز .

## ایسم

ای زماتی ایران مین کامپیوترا ((مغز الکترو نیکی)) گوفتیدی. بعد ان که ا دستگاه ایران مین بومو دهه 1340 ایسم کامپیوتر اونه به کار بوشو . ولی دو دهه اخیر مین ایسم رایانه اونه به کار شه .

انگیلیسی زوان مین هم جه او اول تا هسا ایسمان و واژهان گوناگونی اونه بکار بوشو.
tölv که ایته واژه ای ایسه مرکب و اونه معنی «زن پیشگوی شمارشگر!» ایسه. چین مین رایانه dian nao یا «مغز برقی» خوانده به. و ...هر کیشوری خوره ایته کلمیه خاصی که ایته مفهوم بخصوص رسانه بکار بره.

## کامپیوتر خوبیان

خوبیایی که ایته کامپیوتر داره:

1- عملیات با سرعت بجور انجام دهه.

2- دارای دقت خیلی زیادی ایسه.

3- شا به اون اطمینان گودن.

4- حافظه داره و شا خیلی چیزان اونه مین ذخیره گودن.

## انواع کامپیوتران

کامپیوتران جی لحاظ وسعت و قدرت پردازش به چار گروه تقسيم بده:

1- ريز کامپیوتران يا Micro Computer كه به کامپیوتران شخصی (Personal Computers) معروف ایسده.

2- کامپیوتران كوچیك ياMini Computer

3- پیله کامپیوترپران ياMain Frame

4- کامپیوتران خیلی پیله دانه ( ابر کامپیوتر) ياSuper Computer

## بیرون پیوندان

کمبیوتر

## کامپیوتر اجزای اصلی

* جعبه اصلی یا کیس Case
* بورد اصلی یا Mother Board
* پردازشگر مرکزی یاCPU
* حافظه Memory
* هارد دیسک Hard Disk
* فلاپی درایو FLOPPY DRIVE
* سی دی درایو CD DRIVE
* صفحه کلید ( Keyboard )
* مانیتور یا صفحه نمایش
* ماوس ( Mouse ) یا موشواره
* کارت صوتی Sound Card
* کارت گرافیکی Graphic Card
* کارت شبکه Lan Card .

## عکسان

* کامپیوتر
* کارت گرافیکیکارت گرافیکی
* کارت صداکارت صدا
* ماوس
* صفحه کلیدصفحه کلید
* سی دی رامسی دی رام
* هارد دیسک
* کارت شبکهکارت شبکه
* پاورپاور
* سی پی یو
* مادر بردمادر برد
* کیس
# کؤنه اينگيليسي زوان

اينگيليسي| کلي اطلاعات |
| --- |
| بۊمي نام | Ænglisċ، Englisċ |
| بومي جيگایان | بريتانيا جزيره‌ئن |
| زوان ٚ درزا |  • هيندۊاۊرۊپايي  • جرمني  • خۊرخۊسي جرمني  • آنگلؤ-فريسي  • آنگلي  • کؤنه اينگيليسي |
| أولي گۊنه‌ئن |  • بۊنه هيندۊاۊرۊپايي  • بۊنه جرمني |
| لئجه‌ئن | کنتي مرسيايي نؤرثامبريايي خۊرخۊسي ساکسؤني |
| نيويشتن ٚ سيستم | رۊني خط، بأزۊن لاتين ٚ خط |
| زوان ٚ کؤدان |
| ايزؤ ۱–۶۳۹ | ang |
| ايزؤ ۲–۶۳۹ | ang |
| ايزؤ ۳–۶۳۹ | ango |
| گلاتؤلؤگ | olde1238 |

**کؤنه اينگيليسي** (Ænglisc) یا **آنگلؤساکسؤن**، أولي گۊنه اينگيليسي زوان ٚ جه بۊ کي اينگيليس ٚ مردۊم ۴۵۰ تا ۱۱۰۰ ميلادي سالان ٚ مئن اۊن ٚ أمرأ گب زئدي. کؤنه اينگيليسي، نؤ اينگيليسي أمرأ پۊر فرخ دأره. کؤنه اينگيليسي، آلماني زوان-أ مأنستي ؤ اۊن ٚ واجه‌ئن ؤ دستۊر جرمني زوانان ٚ أمرأ نيزيکي دأشتي.
أ زوان گلف گلف مئني اينگيليسي زوان-أ تبديل بۊبؤست.

اينگيليسي زوان ٚ تاريخ-أ سۊته دؤره مئن تخسيم کۊنئده:

* کؤنه اينگيليسي ميلادي هفتؤمي قرن ٚ جه تا حۊدۊد ۱۱۰۰؛
* مئني اينگيليسي ۱۱۰۰ تا ۱۴۵۰-۱۵۰۰ ميلادي سالان ٚ جه؛
* نؤ اينگيليسي ۱۵۰۰ ميلادي جه تا هأسأ.

کؤنه اينگيليسي متن ٚ نۊمۊنه
## سربس
# آلماني زوان

آلماني زوان ٚ نخشه
**آلماني** (آلماني مئن: Deutsch)، ایته زوان هيندۊاۊرۊپايي زوانان ٚ جه ؤ خۊرخۊسي جرمني زوانان ٚ خال جه ايسه کي ويشتر مئني اۊرۊپا دۊرۊن رائجه.
آلماني آلمان، اؤتريش، سۊئيس ؤ ليختن اشتاین ٚ کيشوران ٚ مئن رسمي ؤ ويشتر ٚ مردۊم ٚ ماري زوان ايسه ؤ هأتؤني ايتاليا نسايي تيرؤل ٚ اۊستان ٚ مئن ني مردۊم ويشتر آلماني ايسد ؤ أ زوان ٚ أمرأ گب زنئده. آلماني لۊکزامبؤرگ ؤ بلژيک ٚ مئن ني رسمي ؤ أقليت ٚ زوان ايسه. أ زوان ناميبيا کيشور ٚ مئن ایته ميللي زوان ايسه. آلماني باخي خۊرخۊسي جرمني زوانان ٚ أمرأ، اينگيليسي، آفريکانس، هؤلندي، لۊکزامبؤرگي، اسکاتس ؤ ييدي زوانان ٚ مأنستن، پۊر شباهت دأره. آلماني هأتؤني ايسکانديناوي زوانان یا کلسيايي جرمني زوانان ٚ أمرأ، سۊئدي، نؤروژي ؤ دانمارکي مأنستن پۊر مۊشترک واجه دأره. آلماني اينگيليسي پسي ويشترين گۊتنکسان-أ جرمني زوانان ٚ مئن دأره.

## سربس
# سۊئدي زوان

**سۊئدي** (سۊئدي مئن: svenska؛ سْوِنسکا) ايته جه جرمني زوانان ايسه کي سۊئد ٚ کيشور ٚ أصلي زوان ايسه ؤ ايته بخش جه فنلاند ٚ مردۊم ني اۊن-أ گب زنئد. أ زوان سۊئد ؤ فنلاند ٚ کيشوران ٚ مئن رسميت دأره. کؤنه نؤرس سۊئدي زوان ٚ پئر محسۊب به. سۊئدي باخي ايسکانديناوي زوانان ٚ أمرأ نؤروژي ؤ دانمارکي مأنستن، پۊر شباهت دأره. أ زوان ٚ گۊتنکسان-أ ۹ تا ۱۴ ميليۊن نفر تخمين بزئد.

جاجيگایاني کي سۊئدي رائج ايسه
## سربس

* انتشار واژه نامهٔ جدید آکادمی سوئد[*پیوند مرده*]، رادیو سوئد