Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Provincias de Panamá

**Bocas
del ToroCocléColónChiriquíDariénHerreraLos SantosPanamáPanamá
OesteVeraguasGuna YalaEmberá-WounaanEmberá-WounaanNaso
Tjër DiNgäbe-BugléMadugandíWargandí**

A República do Panamá está dividida en dez provincias e seis comarcas indíxenas con status de provincia. Tamén existen dúas comarcas indíxenas pero con nivel de correxemento.

## Historia

A división administrativa de Panamá en provincias ten a súa orixe na época de dominio español, xa que naquel entón o hoxe territorio republicano estaba dividido nas provincias de Panamá, ao oriente, e Veraguas, ao occidente. No período da unión con Colombia, o territorio panameño pasou varias transformacións, desde ser primeiro departamento, logo provincia e finalmente estado federal; Devandito estado, por medio da súa constitución, quedou dividido en departamentos.

Coa constitución colombiana de 1886, unitaria e centralista, o estado federal foi convertido no departamento de Panamá e as súas subdivisións internas renomeadas provincias, que son as que deron orixe ás actuais. Coa creación da República en 1903, o país permaneceu coa mesma subdivisión político-administrativa que viña rexendo desde que foi departamento colombiano, cos cambios que posteriores constitucións panameñas concederon até hoxe no réxime territorial.

## Provincias

| Provincia | ISO 3166-2 | Poboación (2016) | Superficie (km²) | Capital | Creación | Mapa | Bandeira |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Bocas del Toro** | PAN-1 | 161 845 | 3037,74 | Bocas del Toro | 1903 (1843) |  |  |
| **Coclé** | PAN-2 | 260 292 | 4927 | Penonomé | 1886 (1855) |  |  |
| **Colón** | PAN-3 | 282 579 | 4868,4 | Colón | 1886 (1852) |  |  |
| **Chiriquí** | PAN-4 | 456 482 | 6548 | David | 1849 |  |  |
| **Darién** | PAN-5 | 55 346 | 11896,5 | La Palma | 1922 (1850) |  |  |
| **Herrera** | PAN-6 | 118 959 | 2340,7 | Chitré | 1886 (1855) |  |  |
| **Los Santos** | PAN-7 | 95 794 | 3809,4 | Las Tablas | 1886 (1855) |  |  |
| **Panamá** | PAN-8 | 1 713 070 | 8763 | Cidade de Panamá | 1539 |  |  |
| **Veraguas** | PAN-9 | 246 280 | 10629,6 | Santiago | 1560 |  |  |
| **Panamá Oeste** | PAN-13 | 567 886 | 3123,8 | La Chorrera | 2014 |  |  |

## Comarcas indíxenas

### Con nivel de provincia

| Comarca | ISO 3166-2 | Poboación (2016) | Superficie (km²) | Cabeceira | Creación | Mapa | Bandeira |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Emberá-Wounaan** | PAN-EW | 11 429 | 4383,5 | Unión Chocó | 1983 |  |  |
| **Guna Yala** | PAN-GY | 43 503 | 2340,7 | Gaigirgordub | 1953 |  |  |
| **Naso Tjër Dei** |  | 5000 | 1606,16 | Sieyic | 2020 |  |  |
| **Ngäbe-Buglé** | PAN-NB | 204 258 | 6968 | Llano Tugrí | 1997 |  |  |

### Con nivel de correxemento

| Comarca | Poboación (2010) | Superficie (km²) | Cabeceira | Creación | Mapa | Bandeira |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Guna de Madugandí** | 4271 | 2319 | Akua Yala | 1996 |  |  |
| **Guna de Wargandí** | 1914 | 775 | Mortí | 2000 |  |  |

## Notas
# 1674

| 1674 |
| --- |
| Calendario gregoriano | 1674 MDCLXXIV |
| *Ab urbe condita* | 2427 |
| Calendario armenio | 1123 |
| Calendario chinés | 4370 – 4371 |
| Calendario hebreo | 5434 – 5435 |
|  |
| Calendario hindú |
|  ·  *Vikram Samvat* | 1729 – 1730 |
|  ·  *Shaka Samvat* | 1596 – 1597 |
|  ·  *Kali Yuga* | 4775 – 4776 |
|  |
| Calendario persa | 1052 – 1053 |
| Calendario musulmán | 1085 – 1086 |
| Calendario rúnico | 1924 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ⟸ | Década de 1670 | ⟹ |
| 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | **1674** | [[1675]] | [[1676]] | [[1677]] | [[1678]] |

 |

## Acontecementos

## Nacementos

* 28 de xaneiro - Jean Ranc, pintor francés (m. 1735).
* Jeremiah Clarke, compositor inglés (m. 1707).

## Mortes

* 26 de febreiro - Jean Pecquet, médico e científico francés (n. 1622).
* 21 de maio - Havryil Kolenda, eclesiástico grecolatino ruteno (n. 1606).
* 14 de xullo - Pelham Humfrey, compositor ingleés (n. 1647).
* 8 de novembro - John Milton, poeta inglés (n. 1608).
* Pieter Boel, ilustrador, gravador e pintor flamengo (n. 1622).

## Outros

Historia ano a ano

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre efemérides é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# 1632

| 1632 |
| --- |
| Calendario gregoriano | 1632 MDCXXXII |
| *Ab urbe condita* | 2385 |
| Calendario armenio | 1081 |
| Calendario chinés | 4328 – 4329 |
| Calendario hebreo | 5392 – 5393 |
|  |
| Calendario hindú |
|  ·  *Vikram Samvat* | 1687 – 1688 |
|  ·  *Shaka Samvat* | 1554 – 1555 |
|  ·  *Kali Yuga* | 4733 – 4734 |
|  |
| Calendario persa | 1010 – 1011 |
| Calendario musulmán | 1042 – 1043 |
| Calendario rúnico | 1882 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ⟸ | Década de 1630 | ⟹ |
| 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | **1632** | [[1633]] | [[1634]] | [[1635]] | [[1636]] |

 |

## Acontecementos

### América

* Os ingleses colonizan Antiga e Barbuda.
* Fúndase a colonia católica de Maryland baixo o control de Lord Baltimore.

### Asia

* Os portugueses son expulsados de Bengala.

### Europa

* Cristina de Suecia ascende ao trono, con cinco rexentes liderados por Axel Oxenstierna (até 1654).
* Fúndase a bolsa de Frankfort.
* Fúndase a Universidade de Tartu
* Batalla de Lucena.

### Arte e cultura

* Rembrandt pinta a *Lección de Anatomía do doutor Tulp* (hoxe na Haia).
* Anton van Dyck establécese en Londres e convértese no pintor da corte de Carlos I de Inglaterra.

### Ciencia e tecnloxía

* 22 de febreiro - Galileo publica o *Diálogo sobre os dous principais Sistemas do Mundo*.

## Nacementos

* 29 de agosto - John Locke, filósofo Británico (1704)
* 20 de outubro - Sir Christopher Wren, arquitecto inglés, astrónomo e matemático (1723)
* 24 de outubro - Antoni van Leeuwenhoek, científico neerlandés (1632)
* 31 de outubro, ca. - Johannes Vermeer - pintor holandés (1675)
* 23 de novembro - Jean Mabillon, paleógrafo francés e diplomata (1707)
* 28 de novembro - Jean-Baptiste Lully, compositor francés nado en Italia (1687)
* 24 de novembro - Baruch de Spinoza, filósofo neerlandés (1677)

## Mortes

* 19 de abril - Sexismundo III Vasa, rei de Suecia e Polonia (1566)
* 16 de novembro - Gustavo Adolfo, rei de Suecia e defensor do protestantismo, na batalla de Lucena (1594)

## Outros

Historia ano a ano
# 1573

| 1573 |
| --- |
| Calendario gregoriano | 1573 MDLXXIII |
| *Ab urbe condita* | 2326 |
| Calendario armenio | 1022 |
| Calendario chinés | 4269 – 4270 |
| Calendario hebreo | 5333 – 5334 |
|  |
| Calendario hindú |
|  ·  *Vikram Samvat* | 1628 – 1629 |
|  ·  *Shaka Samvat* | 1495 – 1496 |
|  ·  *Kali Yuga* | 4674 – 4675 |
|  |
| Calendario persa | 951 – 952 |
| Calendario musulmán | 981 – 982 |
| Calendario rúnico | 1823 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ⟸ | Década de 1570 | ⟹ |
| 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | **1573** | [[1574]] | [[1575]] | [[1576]] | [[1577]] |

 |

## Acontecementos

### América

* 13 de xullo - Ordenanza do rei Filipe II de España, pola que se dan normas legais para o urbanismo das novas cidades a construír en América: prazas e rúas deben seguir un trazado rectilíneo.
* 15 de novembro, Juan de Garay funda Santa Fe.
* Fundación da cidade arxentina de Córdoba.

### Europa

* Francis Bacon ingresa no Trinity College de Cambridge.
* No mes de outubro prodúcese a Batalla de Delft, nesa localidade dos Países Baixos, entre tropas españolas e unha alianza anglo-holandesa.

### Arte e cultura

* Paolo Veronese executa o cadro "Cea na casa de Leví".

## Nacementos

* 10 de xaneiro, Simon Marius, astrónomo alemán.
* 18 de xaneiro, Ambrosius Bosschaert, pintor holandés.
* Inigo Jones, arquitecto e escenógrafo británico (m. 1652).

## Mortes

* 7 de xullo - Giacomo Vignola, arquitecto e tratadista arquitectónico italiano (n. 1507).

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Historia ano a ano

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre efemérides é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# Gran Selo dos Estados Unidos de América

| *Gran Selo dos Estados Unidos de América* |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Nome orixinal    **Great Seal of the United States** (en)    |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
selo nacional  |
|  Composto por
 E pluribus unum annuit cœptis (pt)  Novus ordo seclorum (pt)   |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Representa a
Ollo da Providencia annuit cœptis (pt)  Novus ordo seclorum (pt)  E pluribus unum Pirámides de Exipto Haliaeetus leucocephalus estrela de cinco puntas  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Autor/a
Charles Thomson (pt)   |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Fundación / creación
20 de maio de 1782  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  Xurisdición
 Estados Unidos  |
|  País
 Estados Unidos  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/0hcz8  |

 |

 |
| Wikidata C:Commons |

O **Gran Selo dos Estados Unidos** é un signo para a certificación de documentos utilizado nos Estados Unidos de América, país que non conta cun escudo heráldico propiamente dito. Na composición figura o lema nacional: *E Pluribus Unum*, que significa en latín "*de varios, un*" ou "*de moitos, un*". O selo aparece no reverso dos billetes dun dólar.

O Congreso dos Estados Unidos aprobou o 20 de xuño de 1782 o modelo actual e único vixente ata o momento que foi presentado por unha comisión designada para a súa creación presidida por Benjamin Franklin e os seus elementos foron ideados por Charles Thompson.

## Anverso

Reverso do Gran Selo dos Estados Unidos.
No anverso do mencionado selo, figura unha aguia de cabeza branca, co brasón dos 13 estados primeiros unidos como confederación. (comunmente coñecida como aguia calva ou pigargo de cabeza branca), coas ás estendidas, que porta sobre o seu peito un brasón con trece varras verticais, de goles e prata, alternadas que simbolizan os trece primeiros estados que se independizaron de Gran Bretaña e crearon a Federación. Na parte superior figura outra franxa horizontal en azur. A aguia sostén nas súas garras unha rama de oliveira con trece follas e trece frechas. A rama de oliveira significa paz e as frechas poder militar. Sobre a cabeza da aguia figuran trece estrelas agrupadas que representan tamén aos trece primeiros estados da Federación.

## Reverso

O reverso do selo mostra unha pirámide incompleta con trece chanzos (os trece estados iniciais), coroada por un triángulo cun ollo inscrito (o "Ollo da Providencia", tradicionalmente símbolo de Deus) e os lemas latinos *"Annuit Coeptis"* ("Aprobar as cousas que se iniciaron") e *"Novus Ordo Seclorum"* ("Nova Orde dos Séculos"). Unha versión deste debuxo figura tamén no reverso dos billetes de 1 dólar estadounidenses. Os símbolos deste reverso foron relacionados coa masonería, pois moitos dos próceres da independencia dos Estados Unidos eran masóns, pero ao momento da creación do selo o Ollo da Providencia non era un símbolo masón.

Billete estadounidense dun dólar, no que aparece representado o Selo dos Estados Unidos.
## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* O Gran Selo dos Estados Unidos *(en inglés)*
# 1787

| 1787 |
| --- |
| Calendario gregoriano | 1787 MDCCLXXXVII |
| *Ab urbe condita* | 2540 |
| Calendario armenio | 1236 |
| Calendario chinés | 4483 – 4484 |
| Calendario hebreo | 5547 – 5548 |
|  |
| Calendario hindú |
|  ·  *Vikram Samvat* | 1842 – 1843 |
|  ·  *Shaka Samvat* | 1709 – 1710 |
|  ·  *Kali Yuga* | 4888 – 4889 |
|  |
| Calendario persa | 1165 – 1166 |
| Calendario musulmán | 1201 – 1202 |
| Calendario rúnico | 2037 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ⟸ | Década de 1780 | ⟹ |
| 1783 | 1784 | 1785 | 1786 | **1787** | [[1788]] | [[1789]] | [[1790]] | [[1791]] |

 |

**1787** (**MDCCLXXXVII**) foi un ano común comezado en luns segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos

* O rei Carlos III de España regulariza as reunións dos secretarios (equivalentes dos actuais ministros) creando o *Consello de Secretarios*. A medida sería abolida polo conde de Aranda no reinado de Carlos IV (1788-1808).

### Arte e cultura

* Mozart estrea *Don Giovanni*.

### Ciencia e tecnoloxía

* O astrónomo William Herschel descobre dous satélites de Urano, que chama Titania e Oberón.

*Real Cédula de S.M. en que se aprueban los estatutos de la Real Sociedad Económica de Amigos del País de Santiago*. 1787.
## Nacementos

* 23 de febreiro - José Travassos Valdez, conde de Bonfim, primeiro ministro portugués (m. 1862).
* 6 de marzo - Joseph von Fraunhofer, astrónomo, óptico e físico alemán.
* 16 de marzo - Georg Ohm, físico e matemático alemán.
* 23 de xuño - José Dionisio Valladares Gómez, político galego.
* 18 de novembro - Louis Daguerre, francés, inventor do daguerrotipo (precursor da fotografía). (m. 1851).
* 22 de novembro - Rasmus Christian Rask, filólogo e lingüista danés (m. 1832).

## Mortes

* 4 de febreiro - Pompeo Batoni - pintor italiano (n. 1708).
* 20 de xuño - Karl Friedrich Abel, compositor alemán (n. 1723).
* 15 de novembro - Christoph Willibald Gluck, compositor alemán (n. 1714).

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Historia ano a ano

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre efemérides é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# Ban (título)

| Ban |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
cargo  |
|  Subclase de
gobernador monarca  |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Data de comezo
925  |
|  Data de remate
1918  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  Xurisdición
 Banato de Bosnia  Reino de Hungría  Principado de Moldova Roman Catholic Diocese of Croatia (en)  Valaquia  |
|  País
 Reino de Hungría  |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron* "Q24341894 "
* *Pequeno Dicionario Enciclopédico de Brockhaus e Efron* "Q24748613 "
 |

 |
| Wikidata |

O **ban** era un título nobiliario en Croacia, atribuído ao gobernador do territorio do Reino de Croacia, que se chamaba banato. Tiñan poderes militares e civís. En 1625, o ban croata pasou a formar parte da Cámara de Magnates de Hungría. O cargo foi abolido en 1918. O título tamén se usa en certas áreas de Hungría e Bosnia. O termo Banato designaba en principio a unha provincia fronteiriza gobernada por un **ban**.

En Zagreb, atópase o Palacio do Ban, un edificio neobarroco que agora é a sede do goberno da República de Croacia. O seu bombardeo do 7 de outubro de 1991 supuxo un punto de inflexión na desintegración de Iugoslavia.

## Etimoloxía

A palabra protoeslava tardía *\*banъ* considérase que non é de orixe léxica eslava nativa e xeralmente arguméntase que pode ser un préstamo dunha lingua túrquica, pero tal derivación é moi criticada polos historiadores modernos que máis ben argumentan a orixe de Europa occidental. A orixe do título entre os croatas medievais descoñéces e é difícil determinar a fonte exacta e reconstruír a forma primitiva da palabra turca da que se deriva.

Segundo a teoría dominante explícase xeralmente como unha derivación do nome persoal do gobernante Ávaro de Panonia, Bayan, que é unha derivación da raíz proto-turca *\*bāj-* "rico, riqueza"; adoita considerarse un préstamo do iraniano *baía* (do protoiraní *\* baga-* "deus; señor").

Dentro da teoría altaica, a palabra turca deriva das proto-altaicas *\*bēǯu* "numerosa, grande". O título *ban* tamén foi derivado do nome Bojan, e tamén se propuxo o iraniano; o dicionario persa-inglés de E. H. Palmer, onde se menciona que o sufixo nominal *bàn* ou *vàn* deriva do verbo (que significa "gardar, xestionar"), compoñendo *bâgh-ban* (xardineiro), *der -bân* (gardador de portas), *nigah-bàn* (garda de rexistros), *raz-bàn* (garda de viñedos), *galah-bàn* (pastor), *kad-bánú* (señora; *shahbanu*) así como o verbo *baná* (construír), *báni ; banná* (construtor); o título *ba(n)daka* (secuaz, servo leal, vasalo real), un epíteto de alto rango na Inscrición de Behistun usado polo rei aqueménida Darío I para os seus xenerais e sátrapas, palabra que tamén podería derivar de *shahr-bān* (garda da cidade), do antigo persa *xšaθrapā(van)*, rexistrado como *xšaçapāvan* (𐎧𐏁𐏂𐎱𐎠𐎺𐎠, protector da provincia).

## Bans

* Conde Josip Jelačić (1801-1859), ban de 1848 a 1859

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Banato
* Banato de Temesvar
* Banato romanés
* Banato serbio
* Banato, Bačka e Baranja
* Banato húngaro
# Walter Scott

Walter Scott|   |
| Biografía |
| Nacemento | 15 de agosto de 1771  Edimburgo
 |
| Morte | 21 de setembro de 1832  (61 anos) Residência Abbotsford
 |
| Causa da morte | ictus  |
| Lugar de sepultura | Dryburgh Abbey (en)   |
|  |
|  Xuíz  |
|  |
|  |
| Datos persoais |
| Residencia | Residência Abbotsford (pt)   |
| Educación | Universidade de Edimburgo   Jordan High School (en)    Kelso High School (en)    Royal High School (en)    University of Edinburgh School of Law (en)    |
| Actividade |
| Campo de traballo | Belas letras  |
| Lugar de traballo  | Escocia (1786–1832)  |
| Ocupación | poeta, poeta avogado, xuíz, avogado, crítico literario, historiador, escritor de contos, escritor, musicólogo, dramaturgo, biógrafo, lingüista, novelista, tradutor, xurista  |
| Período de actividade | 1814  -  1832  |
| Membro de | Faculty of Advocates (en)  Celtic Society (en)  Sociedade Real de Edimburgo masonaría Bannatyne Club (en)   |
| Xénero artístico | Teatro, romanticismo e literatura histórica  |
| Movemento | Romanticismo  |
| Influencias | Biblia do rei Xacobe, James Macpherson, Miguel de Cervantes, Geoffrey Chaucer e William Shakespeare  |
| Pseudónimo literario | Jedediah Cleishbotham Malachi Malagrowther Clutterbuck Somnambulus Laurence Templeton Lawrence Templeton  |
| Obra |
| **Obras destacables (1809) The Lady of the Lake (en)
* (1814) Waverley (pt)
* (1816) Old Mortality (en)
* (1817) Rob Roy (pt)
* (1819) Ivanhoé (pt)
 |
| Arquivos en | * Biblioteca Beinecke de Libros Raros e Manuscritos
 |
| Outro |
| Título | Scott baronets (en)  (1820–) Baronet  |
| Cónxuxe | Charlotte Genevieve Charpentier (1797–)  |
| Fillos | Charlotte Sophia Lockhart, Walter Scott, Anne Scott, Charles Scott  |
| Pais | Walter Scott   e Anne Rutherford  |
| Premios |
| * Membro da Sociedade Real de Edimburgo
* baronet
 |
|  **Sinatura**   |
|

---

 |
| Descrito pola fonte | Enciclopedia Xudía de Brockhaus e Efron Pequeno Dicionario Enciclopédico de Brockhaus e Efron Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron  |
|

---

           |

Walter Scott
**Walter Scott**, nado en Edimburgo o 15 de agosto de 1771 e finado en Abbotsford o 21 de setembro de 1832, foi un prolífico escritor escocés.

## Traxectoria

Encádrase dentro do período romantico británico, e cómpre salientar a súa destreza para as novelas históricas, xénero que creou el tal e como o coñecemos hoxe. Ademais, foi poeta e editor de gran sona na Europa de xacando. En certo sentido, Scott foi o primeiro autor que tivo unha verdadeira carreira internacional no seu tempo, con moitos lectores contemporáneos en Europa, Australia e Norteamérica. Obras súas son *Ivanhoe* ou *Rob Roy*.

En Galicia o esquema novelístico fixado por Scott influíu de maneira notable en autores como Antonio López Ferreiro.

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Sir Walter Scott biografía a cargo de Richard H. Hutton, datada en 1878, para o Proxecto Gutenberg.
# Pobo guna

| Pobo guna |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |
| Muller guna en Panamá. |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
grupo étnico  |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Panamá | 80 526 (2010) |
|  Colombia | 2 610 (censo de 2018) |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/02z8h\_  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Encyclopædia Britannica* "1911 Encyclopædia Britannica/Cunas (en) "
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

Os **guna**, chamados **kuna** antes da reforma ortográfica de 2010, son un pobo indíxena de Colombia e Panamá. En lingua guna, chámanse a si mesmos *Dule* ou *Tule*, que significa "pobo", e o nome da lingua en guna é *Dulegaya*, que significa literalmente "pobo-boca".

Bandeira de Guna Yala
## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* Alí, Maurizio. 2010: "En estado de sitio: los kuna en Urabá. Vida cotidiana de una comunidad indígena en una zona de conflicto". Universidad de Los Andes, Facultad de Ciencias Sociales, Departamento de Antropología. Bogotá: Uniandes. ISBN 978-958-695-531-7.
* Bayard V, Chamorro F, Motta J, Hollenberg NK. Does flavanol intake influence mortality from nitric oxide-dependent processes? Ischemic heart disease, stroke, diabetes mellitus, and cancer in Panama. Int J Med Sci. 2007 Jan 27;4(1):53-8.
* Hollenberg NK, Martinez G, McCullough M, et al. Aging, acculturation, salt intake, and hypertension. Hypertension. 1997; 29:171-176.
* James Howe. *A people who would not kneel: Panama, the United States, and the San Blas Kuna*. Smithsonian Institution Press, 1998. ISBN 978-1-56098-890-8.

### Outros artigos

* República de Tule
* Pobos indíxenas de Colombia
# Século -II

|  |
| --- |
|  **I milenio a. C.século -III  ← Século -II → século -I**

Composto por
* Década de -100 • Década de -150 • Década de -160 • Década de -170 • Década de -180 • Década de -140 • Década de -120 • Década de -130 • Década de -110 • Década de -190
 |

Hemisferio oriental a finais do século II adC
Período que abrangue do 1 de xaneiro do ano -200 ata o 31 de decembro do ano -101 a. C.

## Acontecementos destacados

* Dinastía dos tolomeos en Exipto.
* 197 a. C.: batalla de Cinoscéfalos.
* 169 a. C.: Roma conquista o Reino de Macedonia.
* 153 a. C.: Roma cambia a toma de posesión dos cónsules ao 1.º de xaneiro (o comezo do ano).
* 150 a. C.: (aprox): no corazón de Mesoamérica, unha civilización descoñecida (non olmeca nin tolteca) funda a cidade de Teotihuacán.
* 149 - 146 a. C.: Terceira guerra púnica e destrución de Cartago.
* 140 a. C.: os chineses expulsan aos hunos.
* 139 a. C.: Viriato morre asasinado tras ser traizoado por tres dos seus xenerais.
* 136 a. C.: gran rebelión de 1escravos en Roma.
* 133 a. C.: Escipión Emiliano conquista Numancia.
* 129 a. C.: os partos arrebatan Babilonia aos seléucidas.
* 110 a. C.: en Xudea, cara a fins do século, escríbense o *Libro de Xudit* e o *Libro de Ester* (que actualmente forman parte da *Biblia*).
* Neste século desenvólvese no Xapón unha sociedade de cazadores e pescadores.
* Na importante zona entre o río Ganxes e o río Iamuna (no norte da India) finaliza a Cultura da cerámica negra puída norteña, de pouco desenvolvemento tecnolóxico.
* O budismo é introducido en Sri Lanka.
* Estabelécese a Ruta da seda entre Europa e Asia.

## Persoeiros destacados

* Antíoco IV Epífanes
* Publio Cornelio Escipión
* Polibio
* Viriato
* Wu-Ti

## Anos

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| -200 | -199 | -198 | -197 | -196 | -195 | -194 | -193 | -192 | -191 |
| -190 | -189 | -188 | -187 | -186 | -185 | -184 | -183 | -182 | -181 |
| -180 | -179 | -178 | -177 | -176 | -175 | -174 | -173 | -172 | -171 |
| -170 | -169 | -168 | -167 | -166 | -165 | -164 | -163 | -162 | -161 |
| -160 | -159 | -158 | -157 | -156 | -155 | -154 | -153 | -152 | -151 |
| -150 | -149 | -148 | -147 | -146 | -145 | -144 | -143 | -142 | -141 |
| -140 | -139 | -138 | -137 | -136 | -135 | -134 | -133 | -132 | -131 |
| -130 | -129 | -128 | -127 | -126 | -125 | -124 | -123 | -122 | -121 |
| -120 | -119 | -118 | -117 | -116 | -115 | -114 | -113 | -112 | -111 |
| -110 | -109 | -108 | -107 | -106 | -105 | -104 | -103 | -102 | -101 |

## Véxase tamén