# Hexápodos

| Hexápodos |
| --- |
| *Hexapoda* Henri Marie Ducrotay de Blainville **1816**  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
taxon  |
|  Subclase de
Artrópodo  |
|  Categoría taxonómica
subfilo clase  |

 |
| Clasificación taxonómica |
|

|  |
| --- |
|  |
| **Superreino** | Holozoa |
| **Reino** | Animalia |
| **Filo** | Arthropoda |
| **Subfilo** | **Hexapoda**  Blainville, 1816 Hexapoda  |
|  |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Data de comezo
hai 440 millóns de anos  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/0gtg8  |
| OpenAlex | C2780588435  |
| ITIS | 563886  |
| EOL | 2634370  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q112777851 "
* *Encyclopædia Britannica* "1911 Encyclopædia Britannica/Hexapoda (en) "
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

Os **hexápodos** (*Hexapoda*) son un subfilo (ou unha superclase, segundo os autores) de artrópodos, o que máis especies agrupa, xa que inclúe aos insectos (1 millón de especies), así como a varios grupos de artrópodos estreitamente relacionados con estes, como os proturos, os dipluros e os colémbolos (unhas 9.000 especies entre os tres).

O nome do grupo está formado polos elementos *hexa-* e *-poda*, tirados dos gregos ἕξα-, de *héx*, "seis", e -πoδα, *poda*, de πούς, ποδός *poús, podós*, "perna", respectivamente, e fai referencia á máis distintiva das súas características, a presenza dun tórax consolidado con tres pares de patas, unha cantidade sensibelmente inferior á da maioría dos artrópodos.

## Características

Os hexápodos teñen unha rexionalización (tagmose) característica, na que o corpo aparece dividido en tres rexións ou tagmas: cabeza, tórax e abdome.

Especialmente significativa é a distinción de dúas partes detrás da cabeza, das cales só o tórax, formado por tres segmentos, leva outros tantos pares de apéndices locomotores.

O abdome está formado como máximo de once segmentos. En xeral, o abdome non leva apéndices, aínda que en certos grupos subsisten algúns (estilos dos dipluros, furcas dos colémbolos).

A respiración faise a través dun sistema de traqueas. A excreción realízase mediante os tubos de Malpighi, derivados do ectoderma.

## Clasificación

### Clasificación clásica

(Tirada de Lecointre e Le Guyader)

* Subfilo Hexapoda
	+ Clase *Collembola*
	+ Clase *Diplura*
	+ Clase *Protura*
	+ Clase *Insecta*
		- Orde *Archaeognatha*
		- Orde *Zygentoma*
		- Subclase *Pterygota*
			* Infraclase *Palaeoptera*
				+ Orde *Ephemeroptera*
				+ Orde *Odonata*
			* Infraclase *Neoptera*
				+ Orde *Coleoptera*
				+ Orde *Dermaptera*
				+ Orde *Dictyoptera*
				+ Orde *Diptera*
				+ Orde *Embiidina*
				+ Orde *Grylloblattodea*
				+ Orde *Hemiptera*
				+ Orde *Hymenoptera*
				+ Orde *Lepidoptera*
				+ Orde *Mantophasmatodea*
				+ Orde *Mecoptera*
				+ Orde *Megaloptera*
				+ Orde *Neuroptera*
				+ Orde *Orthoptera*
				+ Orde *Phasmida*
				+ Orde *Phthiraptera*
				+ Orde *Plecoptera*
				+ Orde *Psocoptera*
				+ Orde *Raphidioptera*
				+ Orde *Siphonaptera*
				+ Orde *Strepsiptera*
				+ Orde *Thysanoptera*
				+ Orde *Trichoptera*
				+ Orde *Zoraptera*

### Filoxenia

A filoxenia e, consecuentemente, a clasificación dos hexápodos foi e segue a ser controvertida. O principal problema radica basicamente na posición dos dipluros, xa que non parece haber dúbidas sobre a monofilia do clado *Collembola*+*Protura* (denominado ás veces *Ellipura*).

De considerarse que os dipluros están máis relacionados con colémbolos e proturos (cladograma **A**), aparece o clado *Entognatha*, que agruparía os hexápodos con pezas bucais parcialmente ocultas dentro da cápsula cefálica; o seu clado irmán sería *Ectognatha*, que inclúe só aos insectos, con pezas bucais expostas.

Porén, hai evidencias (cercos filamentosos, ultraestrutura dos espermatozoides) de que os dipluros poden ser o grupo irmán dos insectos (cladograma **B**). O clado denominaouse *Euentomata*. O cladograma **C** sería unha solución de compromiso entre os cladogramas A e B, até que se resolvan as mencionadas incertezas:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hexapoda |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Entognatha* |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Ellipura* |

|  |  |
| --- | --- |
|        | *Collembola* |
|   |
|   | *Protura* |
|   |

 |
|   |
|   | *Diplura* |
|   |

 |
|   |
| *Ectognatha* | *Insecta* |
|   |

 |
|   |

**A**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hexapoda |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Ellipura* |

|  |  |
| --- | --- |
|        | *Collembola* |
|   |
|   | *Protura* |
|   |

 |
|   |
| *Euentomata* |

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Diplura* |
|   |
|   | *Insecta* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

**B**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hexapoda |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Ellipura* |

|  |  |
| --- | --- |
|        | *Collembola* |
|   |
|   | *Protura* |
|   |

 |
|   |
|   | *Diplura* |
|   |
|   | *Insecta* |
|   |

 |
|   |

**C**

Dúas posíbeis clasificacións que se desprenden do cladograma C son as seguintes:

**Clasificación 1:
Superclase *Hexapoda Clase *Collembola*
* Clase *Protura*
* Clase *Diplura*
* Clase *Insecta*

**Clasificación 2;
Superclase *Hexapoda Clase *Ellipura*
	+ Orde *Collembola*
	+ Orde *Protura*
* Clase *Diplura*
* Clase *Insecta*

## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* Brusca, R. C. & G. J. Brusca (2005): *Invertebrados*. 2ª ed. Madrid: McGraw-Hill Interamericana de España. ISBN 978-84-486-0246-8.
* Rupppert, E. E.; R. S. Fox & R. D. Barnes (2004): *Invertebrate Zoology* 7ª ed. Stamford, Connecticut (EE.UU.): Brooks/Cole. ISBN 0-03-025982-7.

### Outros artigos

* Artrópodos
* Insectos

### Ligazóns externas

* *Hexapoda* en Tree of Life. Con informacións sobre o grupo e discusións sobre as relacións filoxenétticas. *(en inglés)* Consultada o 13/01/2013.
* *Hexapoda* en Fauna Europaea. *(en inglés)* Consultada o 13/01/2013.
* *Hexapoda* en ITIS. Consultada o 12/02/2021.
* *Hexapoda* en World Register od Marine Species (+ Lista de especies *(en inglés)* Consultadas o 13/01/2013.
* *Hexapoda* en Animal Diversity Web *(en inglés)* Consultadas o 13/01/2013.
* *Hexapoda* en NCBI. *(en inglés)* Consultada o 13/01/2013.